راز شکل گیری خشک ترین بیابان های دنیا در کنار اقیانوس ها

به گزارش رکنا، زمانی که سخن از بیابان به میان می آید، اغلب تصویری از مکانی خشک و دورافتاده از هر منبع آبی در ذهن ما نقش می بندد. اما جالب است بدانید که برخی از خشک ترین مناطق دنیا دقیقاً در مجاورت اقیانوس ها قرار دارند.

به طور مثال، بیابان آتاکاما در شیلی و بیابان نامیب در جنوب آفریقا دقیقاً در امتداد سواحل شکل گرفته اند. این پرسش مطرح می شود که چه عواملی سبب شده چنین بیابان های خشکی در نزدیکی اقیانوس ها ایجاد شوند؟ کارشناسان معتقدند سه فاکتور اصلی در شکل گیری بیابان های ساحلی تأثیرگذار هستند: حرکت هوا به صورت عمودی، حرکت هوا در جهت افقی و نقش رشته کوه ها در جذب رطوبت.

عامل موقعیت جغرافیایی: چرا بیشتر بیابان ها نزدیک به استوا هستند؟

با نگاهی به نقشه زمین، بیشتر بیابان ها در موقعیت های کمی بالاتر یا پایین تر از خط استوا دیده می شوند. دلیل این پدیده به تابش مستقیم خورشید در مناطق استوایی برمی گردد که سبب گرم شدن هوا و حرکت آن به سمت بالا می شود. این حرکت عمودی باعث کاهش فشار هوا می شود و رطوبت موجود در هوا به شکل باران تخلیه می گردد. از همین رو، مناطق استوایی مانند جنگل های آمازون، آب وهوای مرطوب و پر بارانی دارند. اما پس از آن، هوا در عرض های جغرافیایی ۲۰ تا ۴۰ درجه شمالی و جنوبی به سمت پایین حرکت می کند، تشکیل ابر را متوقف کرده و کمربند بیابانی را شکل می دهد؛ مانند بیابان های بزرگ آفریقا و کالاهاری.

حرکت افقی هوا: نقش بادهای شرقی و غربی

بادهای مناطق استوایی غالباً از شرق به غرب می وزند و رطوبت خود را به سواحل شرقی قاره ها منتقل می کنند. این فرایند سبب می شود که سواحل غربی بسیار خشک تر باقی بمانند. برای نمونه، در بیابان نامیب، بارش های محدود اغلب در کوه های شرقی تخلیه می شود، نه در خود بیابان. به همین دلیل سواحل غربی این منطقه همچنان خشک هستند.

تأثیر جریان های اقیانوسی بر آب وهوا

زمانی که هوا روی آب های سرد حرکت می کند، پایدار و خنک می شود. چنین هوایی توانایی تشکیل ابر را ندارد و تنها مقدار کمی رطوبت را در لایه های پایین جو حفظ می کند. این رطوبت محدود ممکن است به شکل مه در سواحل ظاهر شود؛ مه هایی که اغلب بدون بارش، تنها کمی رطوبت به زمین می رسانند. این پدیده در بسیاری از بیابان های ساحلی دیده شده است.

نقش رشته کوه ها در خشکی بیابان ها

کوه ها نقش کلیدی در خلق بیابان های خشک ایفا می کنند. هنگامی که هوای مرطوب به کوه ها برخورد می کند، به سمت بالا حرکت کرده و سرد می شود و بارش رخ می دهد. اما پس از عبور از کوه، هوایی که از سوی دیگر پایین می آید تقریباً فاقد رطوبت است. این پدیده که با نام «سایه باران» شناخته می شود، از عوامل اصلی خشکی برخی مناطق است. بیابان آتاکاما نمونه ای بارز از این موضوع است؛ بادها ابتدا رطوبت خود را در شرق آمریکای جنوبی و جنگل های آمازون از دست می دهند و سپس با عبور از کوه های آند خشک تر می شوند و در نهایت به سواحل غربی شیلی می رسند؛ جایی که یکی از خشک ترین بیابان های جهان قرار دارد.

بیابان های ساحلی: زیست بوم هایی منحصر به فرد

شرایط ویژه در بیابان های ساحلی ویژگی های متفاوتی را نسبت به بیابان های داخلی به وجود آورده است. آب وهوای این مناطق معمولاً پایدارتر و خنک تر است و گیاهان و جانوران آن ها روش های شگفت انگیزی برای جذب رطوبت ابداع کرده اند. برای نمونه، در بیابان نامیب، سوسک هایی زندگی می کنند که با قرار دادن بدن خود در مسیر مه، آب مورد نیازشان را جمع آوری می کنند.

بنابراین، بیابانی بودن تنها به دور بودن از منابع آبی محدود نمی شود؛ گاهی ترکیبی از جریان های هوا، کوه ها و اقیانوس ها، حتی در مجاورت آب ها نیز شرایط کاملاً خشک ایجاد می کنند.