درگذشت آذر عظیما خواننده قبل انقلابی / از همخوانی با ایرج تا آوازهای دلکش + بیوگرافی کامل با عکس های جوانی تا سالخوردگی

به گزارش رکنا، آذرمیدخت عظیما سراج‌پور، مشهور به آذر عظیما، پس از نزدیک به یک قرن زندگی، دار فانی را وداع گفته است. او نه‌تنها از چهره‌های اثرگذار موسیقی کلاسیک ایرانی بود، بلکه به عنوان یکی از نخستین زنان آوازخوان اصفهان و از پایه‌گذاران نسل نخست خوانندگان برنامه «گل‌ها» جایگاهی ویژه در تاریخ موسیقی ایران داشت.

تولد آذر عظیما

آذر عظیما در سال ۱۳۰۶ در اصفهان متولد شد؛ شهری که همواره یکی از مهم‌ترین مراکز پرورش هنرمندان و موسیقی‌دانان ایران به شمار می‌رفته است. او از همان سال‌های جوانی به موسیقی علاقه‌مند شد و استعدادش خیلی زود مورد توجه استادان بزرگ آن دوران قرار گرفت.

شروع فعالیت حرفه‌ای 

فعالیت حرفه‌ای او از سال ۱۳۳۳ با رادیو ایران آغاز شد؛ دورانی که رادیو مهم‌ترین رسانه فرهنگی کشور بود و بسیاری از برجسته‌ترین هنرمندان موسیقی ایران آثار ماندگار خود را از این مسیر به گوش مردم می‌رساندند. نخستین اثر او با آهنگی از ابوالحسن صبا و شعری از ابوالحسن ورزی اجرا شد؛ همکاری‌ای که آغاز مسیر حرفه‌ای او را رقم زد.

آذر عظیما از نخستین هنرمندانی بود که به برنامه «گل‌ها» پیوست؛ مجموعه‌ای که بعدها به یکی از مهم‌ترین میراث‌های فرهنگی و موسیقایی ایران تبدیل شد. او نخستین برنامه «یک شاخه گل» را با همراهی ویولن ابوالحسن صبا و سنتورنوازی فرامرز پایور اجرا کرد و نام خود را در تاریخ این مجموعه جاودانه ساخت.

برنامه «گل‌ها» از اواسط دهه ۱۳۳۰ به بستری برای گردهم آمدن برجسته‌ترین موسیقی‌دانان، شاعران و خوانندگان ایرانی تبدیل شد و نقش مهمی در حفظ و معرفی موسیقی اصیل ایرانی به نسل‌های مختلف ایفا کرد. حضور آذر عظیما در نخستین سال‌های شکل‌گیری این مجموعه، نشان‌دهنده جایگاه مهم او در میان هنرمندان آن دوران بود.

این عکس مربوط به تصنیف دو آوایی آذر عظیما و ایرج است.

پیرامون فعالیت هنری ایشان ذکر چند نکته ضروری است:

نخست اینکه اجراهای دوصدایی متعددی با خوانندگان مرد داشته‌اند؛ دوم اینکه تعدادی از اجراهای قدیمی‌ بانو دلکَش، در دهه چهل برای صدای آذر بازسازی و اجرا شده است.

خصوصیات هنری آذر عظیما

یکی از ویژگی‌های برجسته آذر عظیما، صدای گرم، بم و متفاوت او بود. کارشناسان موسیقی معتقد بودند جنس صدای او، در کنار تسلط بر ردیف‌های موسیقی ایرانی، سبب شد تا خیلی زود مورد توجه آهنگسازان و برنامه‌سازان رادیو قرار بگیرد. او سال‌ها زیر نظر استادان بزرگی چون ابوالحسن صبا و فرامرز پایور آموزش دید و توانست شیوه‌ای اصیل و در عین حال منحصر‌به‌فرد در آواز ایرانی ارائه کند.

او در طول سال‌های فعالیت هنری خود در برنامه‌های متعددی از جمله «گل‌های صحرایی»، «یک شاخه گل» و دیگر برنامه‌های موسیقایی رادیو ایران حضور داشت. قطعه «راه شیراز» از شناخته‌شده‌ترین آثار او محسوب می‌شود که با ارکستر فارابی به رهبری همسرش، مرتضی حنانه، اجرا شد.

همسر آذر عظیما که بود؟

زندگی شخصی آذر عظیما نیز با موسیقی پیوندی عمیق داشت. او همسر مرتضی حنانه، از برجسته‌ترین آهنگسازان، رهبران ارکستر و بنیان‌گذاران موسیقی نوین ایران بود. این زوج هنری در دوره‌ای از مهم‌ترین جریان‌های موسیقی ایران نقش‌آفرینی کردند و سهم قابل توجهی در توسعه موسیقی ارکسترال و موسیقی دستگاهی ایران داشتند.

کناره گیری از خوانندگی

با وجود موفقیت‌های هنری، آذر عظیما از اواخر دهه ۱۳۳۰ به‌تدریج از فعالیت حرفه‌ای در عرصه خوانندگی فاصله گرفت و به کارهای اداری روی آورد. همین موضوع سبب شد برخلاف بسیاری از هم‌نسلانش، حضور رسانه‌ای گسترده‌ای در دهه‌های بعد نداشته باشد و بخش قابل توجهی از میراث هنری او تنها در آرشیو رادیو ایران و برنامه «گل‌ها» باقی بماند.

با این حال، آثار به جا مانده از او همچنان بخشی ارزشمند از حافظه موسیقایی ایران به شمار می‌رود؛ آثاری که تصویری روشن از دوران شکوفایی موسیقی سنتی ایران در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ ارائه می‌کنند.

درگذشت آذر عظیما

درگذشت آذر عظیما را می‌توان پایان بخشی از تاریخ زنده موسیقی ایران دانست؛ نسلی از هنرمندان که با تلاش و هنر خود، موسیقی اصیل ایرانی را از طریق رادیو به خانه‌های مردم بردند و میراثی ماندگار برای فرهنگ و هنر ایران برجای گذاشتند. نام او در کنار دیگر بزرگان موسیقی ایرانی، به عنوان یکی از صداهای تأثیرگذار عصر طلایی رادیو ایران، در حافظه فرهنگی کشور ماندگار خواهد ماند.