شوک گرانی در مهرماه؛ تورم سالانه به ۷۶.۸ درصد رسید، آموزش رکورد زد! / تورم دخانیات از ۱۶۳ درصد گذشت!

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، بر اساس تازه‌ترین آمار منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای کشور در مهرماه ۱۴۰۵ به ۷۶۱.۸ واحد رسیده است. این شاخص که سال پایه آن ۱۴۰۰ در نظر گرفته شده، در مقایسه با شهریورماه ۴.۴ درصد افزایش داشته و نسبت به مهرماه سال گذشته ۸۸.۷ درصد رشد کرده است. همچنین نرخ تورم سالانه، یعنی تغییر میانگین شاخص قیمت در دوازده ماه منتهی به مهرماه در مقایسه با دوره مشابه قبل، به ۷۶.۸ درصد رسیده است.

مقایسه این ارقام با ماه گذشته نشان می‌دهد روند تورم در مهرماه تصویری چندوجهی داشته است؛ از یک سو تورم نقطه‌به‌نقطه کاهش یافته، اما از سوی دیگر تورم ماهانه و سالانه افزایش پیدا کرده‌اند. این تفاوت بیانگر آن است که کاهش یکی از شاخص‌های تورم لزوماً به معنای ارزان‌شدن کالاها و خدمات یا کاهش فشار هزینه‌ای بر خانوارها نیست.

تورم سالانه در یک ماه ۳.۲ واحد درصد افزایش یافت

بررسی آمارهای مرکز آمار ایران نشان می‌دهد نرخ تورم سالانه کشور از ۷۳.۶ درصد در شهریورماه به ۷۶.۸ درصد در مهرماه رسیده است؛ به این ترتیب، این شاخص در فاصله یک ماه ۳.۲ واحد درصد افزایش داشته است.

تورم سالانه، تغییر میانگین شاخص قیمت در یک دوره دوازده‌ماهه را نسبت به دوازده ماه پیش از آن اندازه‌گیری می‌کند. ازاین‌رو، افزایش این نرخ نشان می‌دهد رشد میانگین قیمت‌ها در دوره دوازده‌ماهه منتهی به مهرماه نسبت به دوره مشابه قبل بیشتر شده است.

در همین حال، تورم ماهانه از ۴.۲ درصد در شهریور به ۴.۴ درصد در مهرماه رسیده است. بنابراین، سرعت افزایش سطح عمومی قیمت‌ها در مقایسه با ماه قبل نیز اندکی بیشتر شده است.

در مقابل، تورم نقطه‌به‌نقطه از ۸۹.۸ درصد در شهریور به ۸۸.۷ درصد در مهرماه کاهش یافته و یک واحد درصد و یک‌دهم واحد درصد افت کرده است. این شاخص نشان می‌دهد خانوارها برای خرید مجموعه‌ای یکسان از کالاها و خدمات در مهرماه ۱۴۰۵، به‌طور متوسط ۸۸.۷ درصد بیشتر از مهرماه ۱۴۰۴ هزینه کرده‌اند.

به بیان دیگر، کاهش تورم نقطه‌به‌نقطه به معنای کاهش سطح قیمت‌ها نیست؛ بلکه نشان می‌دهد میزان افزایش قیمت‌ها نسبت به ماه مشابه سال گذشته اندکی کمتر شده است. سطح عمومی قیمت‌ها همچنان بالاتر از سال قبل قرار دارد.

آموزش، حمل‌ونقل و تفریح و فرهنگ در صدر افزایش ماهانه قیمت‌ها

بررسی جزئیات تورم مهرماه نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها در گروه‌های مختلف مصرفی یکسان نبوده است. در میان گروه‌های اصلی کالاها و خدمات، آموزش با تورم ماهانه ۲۳.۵ درصدی بیشترین افزایش را ثبت کرده است. پس از آن، گروه حمل‌ونقل با ۱۰.۷ درصد و تفریح و فرهنگ با ۹.۸ درصد در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تورم ماهانه سایر گروه‌های منتخب نیز به شرح زیر بوده است:

محصولات خوراکی طبقه‌بندی‌نشده در جای دیگر: ۸.۶ درصد

پوشاک و کفش: ۷.۸ درصد

سبزی‌ها و حبوبات: ۷.۵ درصد

ارتباطات: ۷.۱ درصد

کالاها و خدمات متفرقه: ۶.۶ درصد

مبلمان و لوازم خانگی و نگهداری معمول آنها: ۶.۲ درصد

دخانیات: ۵.۶ درصد

بهداشت و درمان: ۴.۴ درصد

در مقابل، گروه میوه و خشکبار در مهرماه تورم ماهانه منفی ۱.۵ درصدی را ثبت کرده است؛ به این معنا که شاخص قیمت این گروه نسبت به ماه قبل کاهش یافته است. تورم ماهانه انواع گوشت قرمز و سفید نیز ۰.۲ درصد بوده که در مقایسه با سایر گروه‌های دارای افزایش قیمت، رشد محدودتری را نشان می‌دهد.

این ارقام بیانگر تفاوت محسوس روند قیمت‌ها در بخش‌های مختلف مصرفی است. در حالی که برخی خدمات و گروه‌های کالایی با افزایش قابل توجه قیمت مواجه بوده‌اند، در تعدادی از اقلام نیز سرعت افزایش قیمت محدود بوده یا کاهش ماهانه ثبت شده است.

حمل‌ونقل و آموزش؛ افزایش قیمت در دو بخش متفاوت سبد هزینه خانوار

افزایش ۱۰.۷ درصدی شاخص قیمت گروه حمل‌ونقل و رشد ۲۳.۵ درصدی گروه آموزش از مهم‌ترین تحولات تورمی مهرماه است. این دو گروه از نظر نوع هزینه با یکدیگر تفاوت دارند، اما هر دو در هزینه‌های مصرفی خانوار نقش دارند.

در گروه حمل‌ونقل، تورم نقطه‌به‌نقطه به ۱۲۸ درصد رسیده است؛ یعنی شاخص قیمت این گروه نسبت به مهرماه سال گذشته بیش از دو برابر شده است. در همین گروه، تورم سالانه ۸۵.۹ درصد گزارش شده است.

در بخش آموزش نیز با وجود آنکه تورم ماهانه به ۲۳.۵ درصد رسیده، تورم نقطه‌به‌نقطه ۴۹.۹ درصد و تورم سالانه ۴۷.۱ درصد بوده است. تفاوت این نرخ‌ها نشان می‌دهد افزایش قیمت‌های ثبت‌شده در مهرماه در گروه آموزش، از منظر ماهانه بسیار شدید بوده، اما شاخص‌های نقطه‌ای و سالانه بازه‌های زمانی طولانی‌تری را پوشش می‌دهند.

در گروه مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها نیز تورم ماهانه ۳.۳ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۳۷.۸ درصد و تورم سالانه ۳۶ درصد ثبت شده است. همچنین تورم ماهانه اجاره مسکن ۳.۵ درصد بوده و تورم نقطه‌به‌نقطه این بخش به ۳۳.۴ درصد رسیده است.

تورم نقطه‌به‌نقطه دخانیات از ۱۶۳ درصد گذشت

در بررسی تغییرات قیمت‌ها نسبت به مهرماه سال گذشته، گروه دخانیات با تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۶۳.۲ درصدی در صدر قرار گرفته است. پس از آن، مبلمان و لوازم خانگی و نگهداری معمول آنها با ۱۲۸.۹ درصد، حمل‌ونقل با ۱۲۸ درصد و ارتباطات با ۱۲۷.۷ درصد بیشترین افزایش را در مقایسه با ماه مشابه سال قبل ثبت کرده‌اند.

تورم نقطه‌به‌نقطه سایر گروه‌های قابل توجه نیز شامل تفریح و فرهنگ با ۱۱۵.۹ درصد، خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها با ۱۱۲.۶ درصد، هتل و رستوران با ۱۰۸ درصد، پوشاک و کفش با ۱۰۳.۷ درصد، کالاها و خدمات متفرقه با ۱۰۲.۴ درصد و بهداشت و درمان با ۹۶.۷ درصد بوده است.

در مقابل، تورم نقطه‌به‌نقطه آموزش ۴۹.۹ درصد و گروه مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها ۳۷.۸ درصد گزارش شده است. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد رشد قیمت‌ها در طول یک سال گذشته در تمام گروه‌های مصرفی با شدت یکسانی اتفاق نیفتاده است.

نکته قابل توجه آن است که تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به ۱۱۲.۶ درصد رسیده است. بنابراین، خانوارها به‌طور متوسط برای خرید مجموعه یکسانی از اقلام این گروه نسبت به مهرماه سال گذشته بیش از دو برابر هزینه کرده‌اند؛ هرچند تغییر قیمت هر قلم خوراکی می‌تواند با میانگین کل گروه تفاوت داشته باشد.

کالاهای غیرخوراکی و خدمات؛ عامل اصلی افزایش تورم ماهانه

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تورم ماهانه گروه «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» در مهرماه ۲.۴ درصد بوده، در حالی که تورم گروه «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» به ۵.۸ درصد رسیده است.

این اختلاف ۳.۴ واحد درصدی نشان می‌دهد سرعت افزایش قیمت‌ها در گروه غیرخوراکی‌ها و خدمات به‌مراتب بیشتر از گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها بوده است.

در مقایسه با شهریورماه، تورم ماهانه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات از ۲.۳ درصد به ۲.۴ درصد افزایش یافته است. تورم ماهانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات نیز از ۵.۷ درصد به ۵.۸ درصد رسیده است.

در عین حال، از نظر تغییرات یک‌ساله، تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۱۱۳.۴ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۷۴.۶ درصد بوده است. نرخ تورم سالانه این دو گروه نیز به‌ترتیب ۱۱۲.۲ و ۵۸.۲ درصد ثبت شده است.

به این ترتیب، هرچند در مهرماه سرعت افزایش ماهانه قیمت‌ها در بخش غیرخوراکی و خدمات بیشتر بوده، فشار انباشته افزایش قیمت‌ها در مقیاس نقطه‌ای و سالانه در گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات همچنان بالاتر گزارش شده است.

تورم روستایی بالاتر از شهری؛ فاصله نقطه‌ای به ۲۱.۵ واحد درصد رسید

آمارهای تفکیکی مرکز آمار ایران نشان می‌دهد تورم در مناطق شهری و روستایی در مهرماه تفاوت قابل توجهی داشته است. نرخ تورم ماهانه خانوارهای شهری ۴.۳ درصد و برای خانوارهای روستایی ۴.۶ درصد ثبت شده است.

در شاخص نقطه‌به‌نقطه، این اختلاف بیشتر است؛ تورم خانوارهای شهری ۸۵.۵ درصد و خانوارهای روستایی ۱۰۷ درصد گزارش شده است. به این ترتیب، تورم نقطه‌به‌نقطه روستایی ۲۱.۵ واحد درصد بیشتر از تورم شهری بوده است.

در بخش تورم سالانه نیز خانوارهای شهری با نرخ ۷۴.۱ درصد و خانوارهای روستایی با نرخ ۹۲.۳ درصد مواجه بوده‌اند. فاصله این دو نرخ به ۱۸.۲ واحد درصد می‌رسد.

مقایسه با شهریورماه نشان می‌دهد تورم نقطه‌به‌نقطه خانوارهای شهری از ۸۶.۵ درصد به ۸۵.۵ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه خانوارهای روستایی از ۱۰۸.۹ درصد به ۱۰۷ درصد کاهش یافته است. با این حال، نرخ تورم سالانه در هر دو منطقه افزایش داشته؛ به‌طوری که این شاخص در مناطق شهری از ۷۱.۱ به ۷۴.۱ درصد و در مناطق روستایی از ۸۸ به ۹۲.۳ درصد رسیده است.

داده‌های منطقه‌ای نشان می‌دهد که افزایش قیمت‌ها بر خانوارهای شهری و روستایی اثر یکسانی ندارد. تفاوت در ترکیب سبد مصرفی و سهم گروه‌های مختلف کالاها و خدمات از هزینه خانوار از عواملی است که می‌تواند در تفاوت شاخص‌های تورم مناطق نقش داشته باشد؛ هرچند ارقام منتشرشده به‌تنهایی سهم دقیق هر عامل را مشخص نمی‌کند.

دهک دوم با تورم سالانه ۸۵.۸ درصدی؛ دهک دهم در سطح ۷۴.۸ درصد

بررسی تورم سالانه به تفکیک دهک‌های هزینه‌ای نیز از تفاوت تجربه تورمی میان گروه‌های مختلف خانوار حکایت دارد. طبق گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه برای دهک دوم به ۸۵.۸ درصد رسیده که بالاترین رقم در میان دهک‌های هزینه‌ای است. در مقابل، دهک دهم با تورم سالانه ۷۴.۸ درصد کمترین نرخ را ثبت کرده است.

بر این اساس، فاصله تورمی دهک‌ها در مهرماه به ۱۱ واحد درصد رسیده است؛ رقمی که نسبت به فاصله ۱۱.۱ واحد درصدی ماه قبل، ۰.۱ واحد درصد کاهش نشان می‌دهد.

نرخ تورم سالانه در دهک‌های منتخب به این شرح بوده است:

دهک اول: ۸۴.۸ درصد

دهک دوم: ۸۵.۸ درصد

دهک سوم: ۸۴.۸ درصد

دهک چهارم: ۸۲.۷ درصد

دهک پنجم: ۸۱.۵ درصد

دهک ششم: ۷۹.۹ درصد

دهک هفتم: ۷۸.۵ درصد

دهک هشتم: ۷۷ درصد

دهک نهم: ۷۵.۶ درصد

دهک دهم: ۷۴.۸ درصد

این تفاوت‌ها بیانگر آن است که نرخ تورم برای تمام گروه‌های هزینه‌ای یکسان نیست. ترکیب سبد مصرفی و وزن کالاها و خدمات مختلف در هزینه‌های هر دهک می‌تواند بر میزان تورم تجربه‌شده اثر بگذارد. با این حال، نرخ تورم به‌تنهایی معادل تغییر درآمد واقعی یا میزان رفاه خانوار نیست و برای ارزیابی این موارد، اطلاعات درآمد و هزینه نیز باید بررسی شود.

اجاره مسکن؛ تورم ماهانه ۳.۵ درصد و نقطه‌به‌نقطه ۳۳.۴ درصد

در گروه مسکن، اجاره یکی از اجزای مهم سبد هزینه خانوار است. بر اساس آمار مهرماه، تورم ماهانه اجاره ۳.۵ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه آن ۳۳.۴ درصد و تورم سالانه ۳۲.۲ درصد ثبت شده است.

در گروه گسترده‌تر «مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها» نیز تورم ماهانه ۳.۳ درصد، نقطه‌به‌نقطه ۳۷.۸ درصد و سالانه ۳۶ درصد بوده است.

این ارقام نشان می‌دهد روند قیمت در بخش مسکن با نرخ تورم کل کشور تفاوت دارد. با این حال، شاخص اجاره بها را نباید با قیمت خریدوفروش واحدهای مسکونی یکسان دانست؛ زیرا شاخص‌های یادشده به اجاره و خدمات مرتبط با نگهداری و تعمیر واحد مسکونی مربوط می‌شوند.

جزئیات خوراکی‌ها؛ کاهش قیمت میوه و خشکبار در کنار رشد سبزی‌ها

در گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات، تورم ماهانه ۲.۴ درصد ثبت شده است؛ اما بررسی اجزای این گروه نشان می‌دهد تغییر قیمت‌ها از الگویی یکسان پیروی نکرده است.

در مهرماه، سبزی‌ها و حبوبات با تورم ماهانه ۷.۵ درصدی، محصولات خوراکی طبقه‌بندی‌نشده در جای دیگر با ۸.۶ درصد و چای، قهوه، کاکائو، نوشابه و آب‌میوه با ۴.۳ درصد افزایش قیمت مواجه بوده‌اند. تورم ماهانه قند، شکر و شیرینی‌ها نیز ۳.۴ درصد ثبت شده است.

در مقابل، تورم ماهانه روغن‌ها و چربی‌ها ۱.۳ درصد، لبنیات و تخم‌مرغ ۲.۷ درصد، نان و غلات ۲.۸ درصد و انواع گوشت قرمز و سفید ۰.۲ درصد بوده است. شاخص قیمت میوه و خشکبار نیز در مقایسه با شهریورماه ۱.۵ درصد کاهش یافته است.

با وجود این تفاوت‌های ماهانه، تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها در مجموع ۱۱۲.۶ درصد بوده است. بنابراین، کاهش قیمت در یک گروه مشخص یا محدودبودن افزایش ماهانه یک قلم، لزوماً به معنای کاهش فشار هزینه‌ای در کل سبد غذایی خانوار نیست.

فدائی: کاهش تورم نقطه‌ای به معنای کاهش قیمت‌ها نیست

مهدی فدائی، معاون اقتصادی و محاسبات ملی مرکز آمار ایران، در گفت‌وگو با روابط عمومی این مرکز، با تشریح مهم‌ترین نتایج گزارش شاخص قیمت مصرف‌کننده مهرماه ۱۴۰۵، بر ضرورت بررسی هم‌زمان شاخص‌های مختلف تورم تأکید کرد.

به گفته فدائی، شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای کشور در مهرماه به ۷۶۱.۸ رسیده و تورم ماهانه، نقطه‌به‌نقطه و سالانه به‌ترتیب ۴.۴، ۸۸.۷ و ۷۶.۸ درصد بوده است.

وی با اشاره به کاهش تورم نقطه‌به‌نقطه از ۸۹.۸ درصد در شهریور به ۸۸.۷ درصد در مهرماه، توضیح داد که این کاهش لزوماً به معنای پایین‌آمدن سطح قیمت‌ها نیست؛ بلکه نشان می‌دهد میزان افزایش سطح عمومی قیمت‌ها در مقایسه با ماه مشابه سال قبل کمتر شده است.

معاون اقتصادی و محاسبات ملی مرکز آمار ایران همچنین درباره تفاوت روند قیمت‌ها در گروه‌های مصرفی اظهار کرد که تورم ماهانه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در مهرماه ۲.۴ درصد و تورم کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۵.۸ درصد بوده است. بر این اساس، افزایش ماهانه قیمت‌ها در گروه غیرخوراکی‌ها و خدمات بیشتر از گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها بوده است.

فدائی آموزش، حمل‌ونقل و تفریح و فرهنگ را از گروه‌های دارای بیشترین تورم ماهانه معرفی کرد و گفت نرخ‌های ثبت‌شده برای این سه گروه به‌ترتیب ۲۳.۵، ۱۰.۷ و ۹.۸ درصد بوده است. وی همچنین با اشاره به تورم نقطه‌به‌نقطه دخانیات، مبلمان و لوازم خانگی و حمل‌ونقل، این گروه‌ها را در زمره بخش‌هایی دانست که افزایش بیشتری را نسبت به ماه مشابه سال قبل تجربه کرده‌اند.

به گفته وی، در مهرماه هر سه شاخص تورم ماهانه، نقطه‌به‌نقطه و سالانه در مناطق روستایی بالاتر از مناطق شهری قرار داشته‌اند. تورم ماهانه خانوارهای روستایی ۴.۶ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۰۷ درصد و تورم سالانه ۹۲.۳ درصد بوده است؛ در حالی که این نرخ‌ها برای خانوارهای شهری به‌ترتیب ۴.۳، ۸۵.۵ و ۷۴.۱ درصد ثبت شده‌اند.

معاون اقتصادی و محاسبات ملی مرکز آمار ایران در جمع‌بندی توضیحات خود، بر ضرورت بررسی هم‌زمان شاخص‌های تورم تأکید کرد. به گفته وی، تورم ماهانه سرعت تغییر سطح عمومی قیمت‌ها نسبت به ماه قبل را نشان می‌دهد، تورم نقطه‌به‌نقطه امکان مقایسه با ماه مشابه سال گذشته را فراهم می‌کند و تورم سالانه تصویری از تغییر میانگین قیمت‌ها در یک دوره دوازده‌ماهه ارائه می‌دهد.

کاهش محدود تورم نقطه‌ای در برابر افزایش تورم سالانه

مجموعه ارقام منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که در مهرماه ۱۴۰۵، تورم ماهانه و سالانه افزایش یافته‌اند، در حالی که تورم نقطه‌به‌نقطه اندکی کاهش داشته است. این ترکیب آماری به معنای پایان روند افزایش قیمت‌ها نیست؛ زیرا نرخ تورم نقطه‌ای همچنان ۸۸.۷ درصد و تورم سالانه ۷۶.۸ درصد گزارش شده است.

در سطح گروه‌های مصرفی نیز آموزش با تورم ماهانه ۲۳.۵ درصدی، حمل‌ونقل با ۱۰.۷ درصد و تفریح و فرهنگ با ۹.۸ درصد بیشترین افزایش ماهانه را ثبت کرده‌اند. در مقیاس یک‌ساله، دخانیات، مبلمان و لوازم خانگی و حمل‌ونقل در میان گروه‌های دارای بالاترین تورم نقطه‌به‌نقطه قرار گرفته‌اند.

از سوی دیگر، فاصله تورمی مناطق شهری و روستایی و تفاوت نرخ تورم میان دهک‌های هزینه‌ای نشان می‌دهد که تجربه افزایش قیمت‌ها در تمام بخش‌های جامعه یکسان نیست. برای ارزیابی دقیق‌تر آثار تورم بر معیشت خانوارها، بررسی روند قیمت‌ها باید در کنار اطلاعات مربوط به درآمد، هزینه و ترکیب سبد مصرفی گروه‌های مختلف انجام شود.

بر این اساس، مهم‌ترین پیام گزارش مهرماه آن است که با وجود کاهش محدود تورم نقطه‌به‌نقطه، فشار ناشی از افزایش قیمت‌ها همچنان در سطح بالایی قرار دارد و برای تحلیل وضعیت اقتصادی خانوارها باید هر سه شاخص تورم ماهانه، نقطه‌به‌نقطه و سالانه به‌صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرند.