چرا هیچکدام از ما دوران نوزادی را به یاد نمی‌ آوریم؟ دانشمندان پاسخ تازه‌ ای پیدا کردند

به‌ گزارش رکنا، اکنون پژوهشی جدید روی موش‌ها نشان می‌دهد که علت این موضوع ممکن است به نحوه شکل‌گیری شبکه‌های عصبی مغز در ابتدای زندگی مرتبط باشد.

برخلاف تصور قدیمی که مغز نوزاد را مانند صفحه‌ای خالی می‌دانست، یافته‌های جدید نشان می‌دهد مغز از همان ابتدای زندگی دارای شبکه‌ای گسترده از ارتباطات عصبی است. اما این ارتباطات اگرچه بسیار زیاد هستند، هنوز دقت و سازمان‌دهی لازم برای ثبت خاطرات پایدار و دقیق را ندارند.

محققان در این پژوهش بخش «هیپوکامپ» مغز را بررسی کردند؛ ناحیه‌ای که نقش کلیدی در شکل‌گیری و ذخیره خاطرات دارد. بررسی‌ها نشان داد در روزها و ماه‌های نخست زندگی، نورون‌ها ارتباطات فراوانی با یکدیگر برقرار می‌کنند، اما بسیاری از این ارتباطات به‌صورت پراکنده و بدون نظم مشخص شکل گرفته‌اند.

با رشد مغز، فرآیندی به نام «هرس عصبی» آغاز می‌شود؛ یعنی مغز ارتباطات غیرضروری را حذف کرده و مسیرهای مهم‌تر را حفظ می‌کند. در نتیجه، شبکه‌های عصبی اگرچه کم‌تعدادتر می‌شوند، اما دقت و کارایی بسیار بیشتری پیدا می‌کنند.

دانشمندان معتقدند همین شلوغی و بی‌نظمی اولیه باعث می‌شود خاطرات دوران نوزادی و کودکی به‌صورت مبهم و کلی ثبت شوند. در واقع مغز کودک توانایی ساختن خاطره را دارد، اما خاطرات اولیه آن‌قدر دقیق و متمایز نیستند که سال‌ها بعد بتوان آن‌ها را به‌وضوح بازیابی کرد.

نتایج این تحقیق نشان می‌دهد در مغز نوزاد، یک تجربه ساده می‌تواند تعداد زیادی از نورون‌ها را هم‌زمان فعال کند. به همین دلیل رویدادهای مختلف ممکن است الگوهای مشابهی در مغز ایجاد کنند و خاطرات به‌جای ثبت جداگانه، با یکدیگر ترکیب شوند. اما در مغز بزرگسالان، نورون‌ها انتخابی‌تر عمل می‌کنند و هر تجربه در شبکه‌ای مشخص‌تر ذخیره می‌شود.

رفتار موش‌های جوان نیز این موضوع را تأیید کرده است. موش‌های بالغ پس از تجربه یک موقعیت ناخوشایند، تنها از همان مکان دوری می‌کنند؛ اما موش‌های جوان محیط‌های مشابه را نیز خطرناک تلقی می‌کنند. این موضوع نشان می‌دهد حافظه در سنین پایین وجود دارد، اما هنوز توانایی تفکیک دقیق جزئیات را ندارد.

پژوهشگران معتقدند این شبکه گسترده و انعطاف‌پذیر در ابتدای زندگی یک مزیت تکاملی محسوب می‌شود. مغز نوزاد باید در مدت کوتاهی حجم عظیمی از اطلاعات مانند صداها، تصاویر، بوها و احساسات را دریافت و پردازش کند. به همین دلیل ابتدا شبکه‌ای وسیع از ارتباطات ایجاد می‌شود و سپس با کمک تجربه و رشد، به سیستمی دقیق‌تر و تخصصی‌تر تبدیل می‌شود.

به گفته دانشمندان، این یافته‌ها نشان می‌دهد مشکل اصلی فراموشی دوران نوزادی، ناتوانی مغز در ساختن خاطره نیست؛ بلکه خاطرات اولیه به دلیل ساختار متفاوت شبکه‌های عصبی، وضوح و ماندگاری کافی برای باقی ماندن در حافظه بلندمدت را پیدا نمی‌کنند.