سیلاب و خشکسالی در کرمان؛ احتمال طغیان هلیل رود و وقوع سیل

کرمان در برابر دو چهره متفاوت اقلیم، یعنی خشکسالی و سیلاب، قرار گرفته است. تقویت کم سابقه پدیده اقلیمی ال نینو در سال ۱۴۰۵ و احتمال ادامه آن تا زمستان، نگرانی ها درباره افزایش بارش در بخش هایی از کشور، به ویژه جنوب استان کرمان، را بیشتر کرده است.

پیش بینی های سازمان جهانی هواشناسی نشان می دهد که شرایط ال نینویی می تواند تا زمستان امسال ادامه داشته باشد و حدود ۲۵ تا ۲۷ استان کشور را تحت تاثیر قرار دهد. این وضعیت احتمال بارش های سنگین را افزایش می دهد؛ موضوعی که در جنوب و غرب کرمان، با توجه به سال ها کاهش بارندگی و انجام نشدن لایروبی مناسب رودخانه ها، می تواند خطر خروج سیلاب از مسیرهای اصلی را بیشتر کند.

بارش های بالاتر از میانگین در جنوب کرمان

بررسی داده های هواشناسی حاکی از آن است که بارندگی پاییز و زمستان در جنوب استان کرمان در محدوده نرمال تا بیشتر از نرمال قرار خواهد گرفت. پیش بینی می شود از نیمه دوم مهر، میزان بارش در این منطقه از میانگین معمول بالاتر باشد.

کارشناسان هواشناسی با توجه به ویژگی های خاک و وضعیت رودخانه های جنوب استان، احتمال جاری شدن سیلاب در شهرستان های جنوبی را جدی ارزیابی کرده اند. بر اساس برخی پیش بینی ها، میزان بارش در پاییز و ابتدای زمستان ممکن است بیش از ۷۰ درصد بالاتر از میانگین نرمال باشد.

هشدار نارنجی برای رودخانه های فصلی

اداره کل مدیریت بحران استان کرمان با صدور اطلاعیه ای درباره افزایش فعالیت سامانه بارشی در جنوب و جنوب غرب استان هشدار داد. بر اساس این اطلاعیه، احتمال وقوع سیلاب، طغیان رودخانه های فصلی، آب گرفتگی معابر و ایجاد اختلال در رفت و آمد وجود دارد.

هلیل رود؛ رودخانه ای آسیب پذیر در برابر سیلاب

هلیل رود به عنوان تنها رودخانه دائمی جنوب شرق کشور و منبع اصلی تامین آب تالاب جازموریان، طی سال های گذشته چندین بار طغیان کرده و خسارت های جانی و مالی قابل توجهی به بار آورده است.

تالاب جازموریان و روستاهای پیرامون آن در پایین ترین بخش حوضه آبریز هامون جازموریان قرار دارند و وجود رودخانه های فصلی متعدد، این محدوده را به یکی از آسیب پذیرترین مناطق کرمان در برابر سیلاب تبدیل کرده است.

در سال های اخیر، وقوع سیلاب بارها روستاهای این منطقه را تحت تاثیر قرار داده و مسیرهای ارتباطی میان روستاها و شهرها را به طور کامل بسته است.

آمادگی دستگاه های اجرایی برای مقابله با سیلاب

پس از صدور هشدارهای هواشناسی، نشست اضطراری ستاد مدیریت بحران استان کرمان با حضور فرمانداران و مدیران هشت شهرستان جنوبی در جیرفت برگزار شد. در این نشست بر افزایش آمادگی دستگاه ها، اجرای اقدامات پیشگیرانه و بازنگری در حریم رودخانه ها تاکید شد.

مدیرکل مدیریت بحران استانداری کرمان با اشاره به تغییرات اقلیمی، آماده بودن دستگاه های اجرایی برای کاهش خسارت های احتمالی را ضروری دانست. بر اساس مصوبات این نشست، دستگاه های مسئول باید پیش از آغاز بارندگی ها نقاط حادثه خیز را شناسایی و برای رفع خطر، تقویت تجهیزات و آماده سازی ماشین آلات و نیروهای عملیاتی اقدام کنند.

غلامرضا نژاد خالقی گفت: باید از تمام ظرفیت های موجود برای لایروبی رودخانه ها، تقویت سیل بندها و آزادسازی حریم رودخانه ها استفاده شود.

او افزود: اقدامات پیشگیرانه باید از همین حالا آغاز شود و همه دستگاه ها با یکدیگر همکاری کنند تا در زمان بارندگی با بحران جدی روبه رو نشویم. همچنین لازم است آب به سمت تالاب جازموریان هدایت شود و از ورود آن به روستاها، شهرها، مزارع و تاسیسات زیربنایی جلوگیری شود.

وی با تاکید بر اهمیت پاکسازی مسیر رودخانه ها و مجاری عبور آب هشدار داد که تعلل در اجرای این اقدامات می تواند دامنه خسارت های ناشی از بارش های شدید را افزایش دهد.

تاکید کارشناسان بر جدی گرفتن هشدارها

مریم سلاجقه، کارشناس هواشناسی استان کرمان، با اشاره به احتمال بارش های بیشتر از نرمال در پاییز و زمستان و آسیب پذیری جنوب استان، آمادگی فوری دستگاه های اجرایی و امدادی و اجرای طرح های پیشگیرانه را ضروری دانست.

او با استناد به اطلاعات ایستگاه های هواشناسی استان گفت که پدیده ال نینو در اقیانوس آرام تقویت شده و این وضعیت می تواند الگوی بارش در جنوب کرمان را تغییر دهد. به گفته او، خطر طغیان هلیل رود و جاری شدن سیلاب در روستاهای اطراف تالاب جازموریان باید جدی گرفته شود.

سلاجقه با اشاره به خروجی مدل های پیش بینی فصلی اظهار کرد: احتمال بارش های فراتر از نرمال در پاییز و زمستان امسال وجود دارد و این افزایش در جیرفت، عنبرآباد، کهنوج و محدوده جازموریان محسوس تر خواهد بود.

او ادامه داد: برای پاییز و زمستان، بارش هایی در محدوده نرمال تا بیشتر از نرمال پیش بینی شده و از نیمه دوم مهرماه، بارندگی های بالاتر از میانگین در جنوب استان آغاز خواهد شد.

این کارشناس هواشناسی درباره هشدار نارنجی صادر شده برای جنوب و جنوب غرب کرمان گفت: تشدید فعالیت سامانه بارشی می تواند رگبار باران، رعد و برق، وزش باد شدید، گرد و خاک محلی، آب گرفتگی معابر و طغیان رودخانه های فصلی را به دنبال داشته باشد.

وی با اشاره به شرایط خاک در جنوب کرمان افزود: ظرفیت پایین جذب آب در خاک این مناطق، احتمال شکل گیری روان آب و سیلاب را افزایش می دهد.

سلاجقه تاکید کرد که سامانه آب و هوایی به صورت پیوسته عمل می کند و تاثیر شرایط اقیانوس آرام می تواند بارش های بلندمدت و بیشتر از نرمال را برای کشور رقم بزند؛ بنابراین همه دستگاه ها و شهروندان باید آماده باشند.

او درباره خطر طغیان هلیل رود توضیح داد: سه رودخانه شور، ملنتی و هلیل رود اطراف شهر جیرفت قرار گرفته اند و حفاظت از حریم این رودخانه ها و مدیریت خطر سیلاب، با چالش های جدی روبه رو است.

این کارشناس در پایان با یادآوری تجربه حوادث گذشته گفت: هزینه پیشگیری بسیار کمتر از بازسازی و جبران خسارت پس از حادثه است. ساکنان حاشیه رودخانه ها و مسیل ها باید هشدارهای هواشناسی را جدی بگیرند و از توقف یا رفت و آمد در بستر رودخانه ها خودداری کنند.

تمهیدات پیشگیرانه در جیرفت

روحبخش بیگ زاده، فرماندار جیرفت، اعلام کرد دستورهای لازم برای پیشگیری از وقوع سیلاب صادر شده است.

وی با اشاره به قرار گرفتن شهر جیرفت میان سه رودخانه شور، ملنتی و هلیل رود گفت: این موقعیت طبیعی، جیرفت را به یکی از نقاط پرخطر استان کرمان در زمان وقوع سیلاب های فصلی تبدیل کرده است.

فرماندار جیرفت افزود: مدیریت بحران باید پیش از وقوع حادثه آغاز شود. در روزهای گذشته نشست های متعددی با بخشداران، شهرداری ها و دستگاه های اجرایی برگزار شده تا نقاط حادثه خیز پیش از شروع بارش های سنگین شناسایی و ایمن شوند.

بیگ زاده درباره دیواره های حفاظتی رودخانه ها گفت: طی دو سال گذشته، از محل اعتبارات ستاد مدیریت بحران برای ایمن سازی یکی از رودخانه های درگیر اعتبار اختصاص یافته است.

او ادامه داد: شهرداری جیرفت برآورد هزینه های مورد نیاز را آغاز کرده، اما منابع فعلی شهرداری برای پوشش مسیرهای روستاهای اطراف کافی نیست و باید اعتبارات تکمیلی از استان و کشور اختصاص یابد.

وی تغییر مسیر رودخانه ها توسط برخی کشاورزان را یکی دیگر از مشکلات منطقه دانست و گفت: این اقدام غیرقانونی مسیر جریان آب را تغییر می دهد و خطر سیلاب را در مناطق دیگر افزایش می دهد.

فرماندار جیرفت همچنین کمبود تجهیزات راهداری را از چالش های مهم جنوب کرمان عنوان کرد و افزود: این تجهیزات در زمان بحران باید پاسخگوی نیاز سراسر جنوب استان باشند و تقویت ناوگان ماشین آلات راهداری جیرفت ضرورت دارد.

بیگ زاده با اشاره به پیش بینی بارش های بیشتر از نرمال در پاییز و زمستان بر آماده باش کامل دستگاه های اجرایی، امدادی و خدماتی تاکید کرد و گفت: مرخصی مدیران لغو شده و تیم های عملیاتی در آماده باش کامل قرار گرفته اند.

وی هدف ستاد مدیریت بحران را جلوگیری از خسارت و تامین امنیت شهروندان و زیرساخت های شهرستان دانست و از مردم خواست هشدارهای هواشناسی را جدی بگیرند و در بستر یا حریم رودخانه ها تردد و توقف نکنند.

تاکید مدیریت استان بر نبود اغماض در پیشگیری

علی اصغر ذاکری هرندی، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کرمان، هشدار سیلاب در جنوب استان را جدی دانست و گفت: در برابر کوتاهی و وقوع سیلاب در مناطق مختلف کرمان هیچ عذری پذیرفته نیست.

او با اشاره به حضور فرمانداران در نشست های ستاد بحران اظهار کرد: همه فرمانداران از خطرات ناشی از ال نینو آگاه هستند و باید اقدامات لازم را بدون تاخیر اجرا کنند.

معاون عمرانی استاندار کرمان، شهرستان های بافت، رودبار جنوب، جازموریان، قلعه گنج و فاریاب را از کانون های اصلی خطر در جنوب استان معرفی کرد و گفت: اجرای طرح های آبخیزداری و ترمیم یا احداث سیل بند در این مناطق با محوریت اداره کل مدیریت بحران در دستور کار قرار گرفته است.

وی درباره تامین منابع مورد نیاز فرمانداران افزود: لایروبی حریم رودخانه ها و استحکام سیل بندها باید از همین زمان انجام شود و اجرای این طرح ها به برنامه ریزی و همکاری دستگاه های مختلف نیاز دارد.

خشکسالی های سال های اخیر موجب شده است لایروبی رودخانه ها برای مدت طولانی در اولویت قرار نگیرد. اکنون قرار گرفتن روستاها و شهرهای متعدد در مجاورت رودخانه های محلی، فصلی و هلیل رود، در کنار احتمال افزایش بارش، به تهدیدی جدی برای جنوب کرمان تبدیل شده است.