نگاهی به روابط ایران و چین: شریک راهبردی یا سودجوی تنها؟
ملاقات اخیر میان ایران و چین، واکنش های متفاوتی را در میان برخی تحلیلگران برانگیخته است. گروهی از منتقدان معتقدند که شکل این دیدار نشان دهنده کاهش سطح روابط تهران با پکن است و حتی برخی افراد مسئول پرونده چین در ایران را مورد انتقاد قرار داده اند.
ادعایی از سوی حسین مرعشی مطرح شده بود که اشاره داشت به شرط هایی از جانب پکن برای همکاری بیشتر، از جمله بازگشایی تنگه هرمز و کاهش تنش ها با عربستان و آمریکا. بااین حال، دفتر نماینده ایران در امور چین این ادعا را رد کرد و اعلام کرد که این اطلاعات، فاقد اعتبار و اساس هستند. بنابراین، بیان این مسائل در خصوص چین، بدون ارائه اسناد معتبر نمی تواند پایه تحلیلی درستی داشته باشد.
با این وجود، رد این ادعا به معنی نبود ملاحظات چین درخصوص مسائل جنگ، تنگه هرمز و روابط ایران با کشورهای منطقه نیست. اشتباه اینجاست که میان شرط گذاری رسمی یک کشور و محاسبات راهبردی آن تفاوت قائل نشویم.
 

چین باید از نگاه واقعی تحلیل شود


برخی تحلیل های سریع درباره چین، ناشی از سوءبرداشت نسبت به روابط جهانی است. کشورها بر پایه دوستی و اشتراک شعار عمل نمی کنند، بلکه تصمیمات آن ها بر اساس منافع ملی و محاسبات هزینه و فایده اتخاذ می شود. چین نیز همین الگو را دنبال کرده و نه به طور کامل از ایران فاصله گرفته، و نه تعهدی به حمایت بی محاسبه از تهران در هر بحران دارد.
چین به عنوان یک قدرت جهانی در حال ظهور، دارای شبکه ای از منافع اقتصادی، انرژی و تجاری است. انتظاراتی که آن را به ابزار سیاست منطقه ای ایران برای مقابله با آمریکا یا کشورهای عربی خلیج فارس تبدیل کند، واقعی نیست. همان طور که ایران سیاست های منطقه ای خود را مستقل تنظیم می کند، چین نیز برنامه های جهانی خود را بر اساس نیازهای مقطعی تهران تغییر نخواهد داد. برنامه بزرگ چین در دهه آینده، تثبیت جهان دو قطبی آمریکا–چین است و برای رسیدن به این هدف، باید پیش از هر چیز برابری اقتصادی، نظامی و تکنولوژیک با واشنگتن را محقق کند.

نگاه چین به تنگه هرمز


تنگه هرمز برای ایران موقعیتی کلیدی از نظر ژئوپلیتیک به شمار می آید، درحالی که برای چین بیشتر یک شاهراه انرژی حیاتی محسوب می شود. طبق آمار، در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۱۵ میلیون بشکه نفت خام روزانه از این منطقه عبور می کرد و چین و هند به تنهایی مقاصد اصلی حدود ۴۴ درصد این صادرات بودند. مخالفت چین با انسداد طولانی مدت تنگه هرمز، نتیجه آسیب پذیری اقتصاد این کشور در برابر شوک های انرژی است، نه الزاما همراهی با آمریکا.
هر بحرانی که واردات انرژی چین را افزایش داده و موقعیت تولیدکنندگان خارج از منطقه را تقویت کند، به سود واشنگتن و به ضرر پکن تمام خواهد شد. ایالات متحده که بزرگ ترین تولیدکننده نفت جهان است، می تواند با افزایش قیمت ها از این وضعیت بهره برداری کند. علاوه بر این، کنترل آمریکا بر نفت ونزوئلا نیز موجب تقویت نقش واشنگتن در مدیریت جریان های جایگزین انرژی می شود. بنابراین، طولانی شدن بحران تنگه هرمز، ممکن است جابه جایی قدرت از منطقه آسیا به ایالات متحده را تسهیل کند.
چین در کشورهای عربی خلیج فارس سرمایه گذاری های بزرگ انجام داده و روابط اقتصادی گسترده ای با آن ها دارد. این کشور تمایلی به فروپاشی نظم سیاسی کشورهای خلیج فارس ندارد و راهبرد مطلوب آن، حفظ ایران به عنوان قدرتی مستقل و پایدار، در کنار تضمین ثبات صادرات انرژی در منطقه است.
 

نقطه اشتراک تهران و پکن


چین به خوبی آگاه است که یکی از اهداف اصلی فشارهای آمریکا بر ایران، نزدیک شدن واشنگتن به منابع انرژی و مسیرهای ترانزیتی حیاتی برای چین است. به همین خاطر، پکن مخالف تحریم های یک جانبه آمریکا بوده و تمایلی به سقوط یا تجزیه ایران نشان نمی دهد.
بااین حال، حمایت چین از ایران حد و مرز مشخصی دارد و تا زمانی ادامه خواهد یافت که این حمایت اقتصاد این کشور را تحت فشار قرار ندهد یا ثبات شرکای عربی چین در منطقه را مختل نکند. نگرانی اصلی پکن این است که جنگ فرسایشی در منطقه، علاوه بر آسیب به اقتصاد ایران، فشار بر اقتصاد چین را نیز افزایش دهد و به ایالات متحده فرصت تقویت ائتلاف های منطقه ای بدهد. سیاست خارجی ایران باید در همین نقطه اشتراک برای دستیابی به اهداف خود استفاده کند و توانایی کنترل تنگه هرمز را به ابزاری برای گرفتن امتیاز به نفع ایران قوی تبدیل کند.
تقلیل روابط ایران و چین به یک تصویر ساده یا انتظار حمایت بی حساب، دو اشتباه بزرگ در تحلیل هستند. چین شریک راهبردی ایران به شمار می آید، اما متحد جنگی آن نیست. موفقیت روابط دو کشور در گرو هم راستاسازی منافع پکن با اهداف ایران است و اثبات این موضوع که ایران قدرتمند و با ثبات برای مهار آمریکا به سود چین خواهد بود.
23302
پایان خبر / رکنا / کدخبر 1245023

اخبار وبگردی را در اینجا بخوانید:

  • فیلم/ غوغای علیرضا افتخاری در برنامه شفرونی با یک ترانه عاشقانه نوستالژیک با همراهی خوانندگان خانم / با اهنگ بردی از یادم همه را همراه کرد