رشد بارش‌ های کشور، تداوم بحران در پایتخت / تهران همچنان تشنه است!

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، در حالی که آمارهای رسمی از بهبود نسبی وضعیت بارش‌ ها و افزایش ذخایر سدهای کشور در سال آبی جاری حکایت دارد، بررسی وضعیت استان تهران نشان می‌ دهد پایتخت همچنان یکی از کانون‌ های اصلی خشکسالی کشور به شمار می‌ رود و بخش عمده سدهای تأمین‌ کننده آب آن با کاهش قابل توجه ذخایر نسبت به میانگین بلندمدت مواجه هستند.

بر اساس داده‌ های سازمان هواشناسی، از ابتدای سال آبی جاری تا هشتم خرداد ماه ۱۴۰۵، متوسط بارش کشور به ۲۲۵.۲ میلی‌ متر رسیده که در مقایسه با میانگین بلندمدت ۲۱۸.۶ میلی‌ متری، رشد ۳ درصدی را نشان می‌ دهد. با این حال، توزیع بارش‌ ها در کشور یکنواخت نبوده و ۱۷ استان با کاهش بارندگی نسبت به دوره بلندمدت روبه رو شده اند.

در این میان، استان تهران با ثبت تنها ۱۵۵.۱ میلی‌ متر بارش، کاهش ۳۸.۹ درصدی معادل ۹۸.۷ میلی‌ متر نسبت به میانگین بلندمدت را تجربه کرده و در میان استان‌ های دارای کم‌ بارشی، یکی از شدیدترین افت‌ ها را به ثبت رسانده است. پس از تهران، استان‌ های قم، سمنان و قزوین نیز به ترتیب با کاهش ۳۳.۳، ۳۳.۲ و ۲۳.۸ درصدی بارش مواجه بوده‌اند.

وضعیت متفاوت سدهای کشور و تهران

همزمان با تداوم خشکسالی در برخی مناطق، آمارهای وزارت نیرو نشان می‌ دهد ورودی آب به سدهای کشور از ابتدای سال آبی جاری تاکنون به ۳۸.۷ میلیارد مترمکعب رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۷۲ درصد و نسبت به میانگین ۱۰ ساله حدود ۱۰ درصد افزایش یافته است.

حجم آب موجود در مخازن سدهای کشور نیز به ۳۷.۷ میلیارد مترمکعب رسیده که نسبت به سال گذشته ۲۹ درصد و نسبت به متوسط ده‌ ساله ۱۰ درصد رشد نشان می‌ دهد. در حال حاضر به طور میانگین ۶۷ درصد ظرفیت مخازن سدهای کشور پر است.

با وجود این شرایط مطلوب در سطح ملی، وضعیت سدهای تأمین‌ کننده آب تهران تصویر متفاوتی را نشان می‌ دهد. کارشناسان معتقدند مقایسه ذخایر فعلی با سال گذشته که یکی از خشک‌ ترین سالهای اخیر بوده، نمی‌ تواند معیار دقیقی برای ارزیابی وضعیت منابع آبی پایتخت باشد و باید شاخص میانگین بلندمدت مورد توجه قرار گیرد.

لتیان؛ تنها سد تهران با عملکرد مثبت

بررسی ذخایر پنج سد اصلی تأمین‌ کننده آب تهران در مقایسه با میانگین ۱۰ ساله نشان می‌ دهد تنها سد لتیان توانسته عملکردی بهتر از میانگین بلندمدت ثبت کند.

سد لتیان با ۶۷ میلیون مترمکعب ذخیره آب، ۸۹ درصد پرشدگی مخزن را تجربه کرده و ذخایر آن نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۶ درصد افزایش یافته است. این سد همچنین نسبت به سال گذشته ۳۲ درصد رشد ذخیره آبی دارد.

در مقابل، چهار سد دیگر تهران همچنان با کسری قابل توجه مواجه هستند:

سد ماملو با ۳۹ میلیون مترمکعب ذخیره آب و تنها ۱۶ درصد پرشدگی مخزن، نسبت به میانگین ۱۰ ساله با افت ۷۲ تا ۷۶ درصدی مواجه است.

سد طالقان با ۲۰۰ میلیون مترمکعب ذخیره و ۴۸ درصد پرشدگی، ۳۹ درصد کمتر از میانگین بلندمدت آب دارد.

سد لار با ۷۳ میلیون مترمکعب ذخیره، تنها ۸ درصد ظرفیت خود را پر کرده و نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۴۴ درصد کاهش ذخیره را ثبت کرده است.

سد امیرکبیر نیز با وجود ۶۶ درصد پرشدگی مخزن و رشد نسبت به سال گذشته، همچنان ۲۱ درصد پایین‌تر از متوسط بلندمدت قرار دارد.

هشدار برای تابستان پیش‌ رو

در شرایطی که برخی سدهای کشور از جمله زاینده‌ رود، استقلال هرمزگان، زیردان سیستان و بلوچستان و مجموعه سدهای گلستان وضعیت مطلوبی را تجربه می‌کنند، کارشناسان حوزه آب معتقدند تهران همچنان در وضعیت شکننده قرار دارد.

کاهش نزدیک به ۴۰ درصدی بارش‌ ها در پایتخت و پایین بودن ذخایر چهار سد اصلی نسبت به میانگین بلندمدت نشان می‌ دهد تأمین پایدار آب در ماه‌ های گرم سال همچنان نیازمند مدیریت مصرف و همکاری شهروندان است.

اگرچه بارش‌ های مناسب ماه‌ های اخیر تا حدودی از شدت بحران کاسته، اما آمارها نشان می‌ دهد منابع آبی تهران هنوز فاصله قابل توجهی با شرایط نرمال دارند و عبور موفق از تابستان ۱۴۰۵ بدون صرفه‌ جویی و مدیریت مصرف آب امکان‌ پذیر نخواهد بود.

وظایف وزارت نیرو چیست؟

کارشناسان معتقدند عبور از تابستان پیش‌ رو تنها با اتکا به بارش‌های مقطعی امکان‌ پذیر نیست و مدیریت همزمان عرضه و تقاضای آب باید در اولویت قرار گیرد. در این شرایط، دولت باید با تسریع در اصلاح شبکه‌ های فرسوده توزیع آب، کاهش هدررفت، توسعه بازچرخانی پساب، کنترل برداشت‌ های غیرمجاز و اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف، فشار بر منابع آبی را کاهش دهد.

از سوی دیگر، شهروندان نیز با پرهیز از مصارف غیرضروری، مدیریت مصرف آب در منازل، کاهش آبیاری غیراصولی فضای سبز و استفاده بهینه از منابع موجود می‌توانند نقش مؤثری در عبور از تنش آبی ایفا کنند.

کارشناسان هشدار می‌ دهند که تداوم روند فعلی کاهش بارش‌ ها و افت ذخایر برخی سدهای تهران، ضرورت همکاری دولت و مردم برای حفظ امنیت آبی پایتخت را بیش از هر زمان دیگری آشکار کرده است.

گفتنی است، در شرایط کنونی، مدیریت مصرف آب دیگر یک توصیه صرف نیست، بلکه ضرورتی اجتناب‌ ناپذیر برای حفظ پایداری منابع آبی و جلوگیری از تشدید تنش آبی در تهران و سایر مناطق کم‌ بارش کشور است.