روایت تلخ مرگ تدریجی صنعت چای ایران / از نابودی 45 درصد باغات تا جولان چای‌ های استوک و تاریخ گذشته خارجی در بازار ایران

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، در حالی که مسئولان ارشد کشور در سخنرانی‌ ها و سیاست‌ گذاری‌ های سالهای اخیر بارها بر ضرورت حمایت از تولید داخلی و تقویت صنایع بومی تأکید می‌ کنند، فعالان صنعت چای می‌ گویند این بخش قدیمی و اشتغال‌زا عملا در مسیر فرسایش و نابودی قرار گرفته است؛ صنعتی که روزگاری یکی از مهم‌ ترین ظرفیت‌ های کشاورزی شمال کشور بود، حالا زیر فشار واردات بی‌رویه، کاهش حمایت‌ های دولتی، تغییر کاربری زمین های کشاورزی و باغات و اجرای ناقص قوانین، نفس های آخرش را می‌ کشد. تولیدکنندگان معتقدند در شرایطی که بخش قابل توجهی از باغات چای طی سه دهه گذشته از بین رفته، بازار ایران بیش از گذشته در اختیار چای‌ های وارداتی کهنه و فاقد کیفیت قرار گرفته؛ محصولاتی که برخی از آنها به ادعای فعالان این حوزه، در بسیاری از کشورها قابلیت عرضه برای مصرف انسانی ندارند اما با افزودن اسانس، رنگ و طعم‌ دهنده، ظاهر و عطر آنها بازسازی شده و راهی بازار ایران می‌ شوند و در بازار ایران با حمایت های خاص در فروشگاه های بزرگ به صورت ویژه عرضه می شوند. موضوعی که علاوه بر ضربه سنگین به تولید داخلی، نگرانی‌ هایی جدی درباره سلامت این تولیدات نیز ایجاد کرده است.

یک تولیدکننده چای در این خصوص در گفتگویی تفصیلی با خبرنگار اقتصادی رکنا با بیان انتقادات گسترده نسبت به وضعیت تولید و واردات چای در کشور، از کاهش حمایت‌ های دولتی، مشکلات اجرایی قوانین، تغییر کاربری باغات چای و آنچه «واردات بی‌ رویه» عنوان کرد، سخن گفت.

این تولیدکننده چای با اشاره به سابقه طولانی فعالیت خانوادگی خود در این صنعت اظهار کرد: ما حدود پنج کارخانه چای‌ سازی داریم، نزدیک به 20 هکتار باغ چای در اختیار داریم و فعالیت خانوادگی ما به حدود 100 سال قبل بازمی گردد و حدود 40 سال است که در حوزه تولید چای فعالیت کارخانه‌ ای داریم.

وی با بیان اینکه در گذشته حمایت‌ های دولتی بیشتری از تولیدکنندگان چای انجام می‌ شد، گفت: در دوره‌ هایی دولت به کشاورزان کود، خدمات هرس، امکانات، گازوئیل و حمایت‌ های مختلف ارائه می‌ داداما از حدود سال 79 با گسترش بخش خصوصی، این حمایت‌ ها قطع شد.

او همچنین با انتقاد از تصمیم‌ گیری‌ ها در حوزه واردات افزود: بزرگ‌ ترین مشکل ما واردات بی‌ رویه است؛ تصمیم‌ ها در تهران گرفته می‌ شود اما بدون مشورت واقعی با تولیدکنندگان شمال کشور اجرا می‌ شود. زیرا در کل به ما به چشم شهرستانی نگاه می شود و ما به هیچ عنوان در تصمیمات دخالتی نداریم و وزنه اصلی این تصمیمات به سمت واردات است.

این فعال صنعت چای با اشاره به فاصله میان تصویب و اجرای قوانین اظهار کرد: بخشنامه‌ هایی که از وزارتخانه صادر می‌ شود در اجرا به شکل دیگری پیاده می‌شود و سازمان چای نیز به عنوان متولی این بخش عملکرد مؤثری ندارد. حتی برخی از تصمیمات در مسیر اجرا دچار تغییر می‌ شود و همین موضوع به زیان تولید داخلی تمام می‌ گردد.

این تولیدکننده چای با اشاره به کاهش باغات چای در کشور گفت: در 30 سال گذشته حدود 40 تا 45 درصد باغات چای از بین رفته و در سالهای اخیر نیز بخشی از اراضی به دلیل تغییر کاربری از چرخه تولید خارج شده است.در مقابل، میزان واردات و مصرف چای خارجی افزایش یافته و این موضوع تولید داخلی را تحت فشار قرار داده است.

وی در بخش دیگری از صحبت‌ های خود با انتقاد از واردات چای خارجی اظهار کرد:بخش زیادی از چای وارداتی از طریق انبارهای خارجی و مسیرهای تجاری وارد کشور می‌ شود و کیفیت آنها مورد بحث است. برخی از این چای‌ ها مربوط به محموله‌ های قدیمی هستند که با افزودنی‌ هایی مانند اسانس و رنگ اصلاح می‌ شوند تا در بازار عرضه شوند. 

این تولیدکننده چای تاکید کرد:  این درحالی است که در بسیاری از کشورهای همسایه و کشورهای اروپایی اگر چای وارداتی از هندوستان به اصطلاح استوک باشد، به هندوستان برگردانده می شود و این کشور موظف است که چای تازه تحویل دهد اما همان چای استوک از بندر جبل علی امارات وارد ایران می شد. 

وی در پاسخ به سوال رکنا که در حال حاضر یک بسته چای خارجی 500 گرمی با بسته بندی داخلی بیش از یک میلیون تومان است، گفت: این موضوع در کنار شرایط اقتصادی و نرخ ارز، نشان‌ دهنده «عدم تعادل در بازار» است. در برخی موارد چای با قیمت پایین وارد کشور می‌ شود اما با نرخ‌ های بالاتر در اسناد گمرکی اظهار شده و ارز به آن تعلق می‌ گیرد که این موضوع زمینه ایجاد رانت را فراهم می‌ کند.

وی با اشاره به شرایط رقابتی میان تولیدکنندگان داخلی و واردکنندگان گفت: برندهای داخلی برای ورود به بازار با هزینه‌ های سنگینی مانند پیش‌ پرداخت، اجاره غرفه و سایر الزامات مواجه هستند، در حالی که واردکنندگان با شرایط متفاوتی فعالیت می‌ کنند.

او همچنین با اشاره به مصرف چای در دستگاه‌ های دولتی اظهار کرد:دردوره‌ هایی استفاده از تولید داخلی در سازمان‌ ها افزایش یافته بود اما این روند در سالهای اخیر کاهش پیدا کرده است.

این تولیدکننده چای در پایان با تأکید بر اهمیت صنعت چای در اشتغال کشور گفت: صنعت چای یک حوزه گسترده و اشتغال‌زا است و میلیون‌ ها شغل به صورت مستقیم و غیرمستقیم به آن وابسته‌ اند و نباید این صنعت کوچک یا تضعیف شود.

وی در بخش پایانی صحبت‌های خود، بخشی از مشکلات صنعت را ناشی از «ضعف در اجرای قوانین» و «سیاست‌ های ناهماهنگ در حمایت از تولید» دانست.