مردم مقصر نیستند؛ مدیریت آب نیازمند تصمیم‌ های جدی است / «برنامه‌ ای نداریم»؛ پاسخ کافی برای بحران آب کشور نیست

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، در حالی که آخرین آمار وزارت نیرو از افزایش حجم آب سدهای کشور و رشد ورودی مخازن نسبت به سال گذشته حکایت دارد، اظهارات مسئولان نشان می‌ دهد بحران آب همچنان یکی از جدی‌ ترین تهدیدهای کشور باقی مانده است؛ بحرانی که به نظر می‌ رسد همچنان بیشترین بار مدیریت آن بر دوش مردم گذاشته می‌ شود، نه بر دوش سیاست‌ گذاران و مدیران اجرایی.

بر اساس آمار رسمی، حجم آب پشت سدهای کشور به بیش از ۳۴ میلیارد مترمکعب رسیده و برخی سدها از جمله سد زاینده‌ رود نیز نسبت به سال گذشته افزایش ذخیره را تجربه کرده اند. با این حال، بسیاری از سدهای مهم کشور به‌ ویژه در تهران، البرز و خراسان رضوی همچنان در وضعیت بحرانی قرار دارند؛ به‌ گونه‌ای که سد لار تنها ۷ درصد پرشدگی دارد و برخی دیگر از سدها نیز با کاهش شدید نسبت به متوسط بلندمدت مواجه‌اند.

در چنین شرایطی، وزیر نیرو از «تامین آب شرب» به‌ عنوان اولویت نخست دولت سخن می‌ گوید و مدیرعامل آبفای تهران نیز تاکید می‌ کند «برنامه‌ ای برای نوبت‌بندی آب وجود ندارد». اما مسئله اصلی اینجاست که نبود برنامه برای نوبت‌بندی، به‌تنهایی یک راهکار محسوب نمی‌شود و نمی‌تواند جایگزین برنامه‌ریزی واقعی برای عبور از بحران آب باشد.

سالهاست که در مواجهه با بحران کم‌ آبی، نخستین و گاه تنها نسخه‌ای که برای جامعه پیچیده می‌ شود، کاهش مصرف خانگی و صرفه‌ جویی مردم است؛ توصیه‌ای که اگرچه ضروری است، اما نمی‌ تواند تمام مسئولیت مدیریت بحران را از دوش دستگاه‌ های اجرایی بردارد. این در حالی است که سهم مصرف خانگی از کل مصرف آب کشور در مقایسه با بخش کشاورزی و هدررفت شبکه توزیع، چندان بالا نیست و کارشناسان بارها تاکید کرده‌اند بدون اصلاحات ساختاری، بحران آب حل نخواهد شد.

واقعیت آن است که مدیریت منابع آب تنها با کمپین‌ های فرهنگی و دعوت مردم به کمتر مصرف کردن ممکن نیست. وقتی بخش قابل توجهی از آب در شبکه‌های فرسوده توزیع هدر می‌ رود، وقتی الگوی کشت در بسیاری از مناطق همچنان با اقلیم خشک کشور همخوانی ندارد و وقتی بازچرخانی فاضلاب و استفاده مجدد از آب هنوز به یک سیاست فراگیر تبدیل نشده، نمی‌ توان تمام بار کم‌ آبی را متوجه شهروندان دانست.

کارشناسان معتقدند دولت و نهادهای مسئول باید همزمان چند اقدام اساسی را با جدیت دنبال کنند؛ اقداماتی که سالها درباره آنها صحبت شده اما اجرای آنها همچنان کند و محدود است. کنترل و مدیریت فشار آب در شبکه شهری، کاهش هدررفت در خطوط انتقال، توسعه سامانه‌ های بازچرخانی آب، استفاده از پساب برای صنایع و فضای سبز، نوسازی زیرساخت‌ های فرسوده، اصلاح سیاست‌ های کشاورزی پرمصرف و جلوگیری از توسعه بی‌رویه صنایع آب‌بر در مناطق خشک، از جمله اقداماتی است که باید در اولویت قرار گیرد.

از سوی دیگر، شفافیت درباره وضعیت واقعی منابع آبی نیز اهمیت زیادی دارد. مردم زمانی می‌ توانند در مدیریت مصرف مشارکت جدی داشته باشند که احساس کنند مسئولان نیز همزمان در حال انجام اقدامات عملی و موثر هستند، نه اینکه صرفاً با ارائه آمار و هشدار، مسئولیت بحران را به جامعه منتقل کنند.

افزایش مقطعی بارندگی‌ ها و رشد ذخایر برخی سدها نباید باعث خوش‌ بینی زودهنگام شود. ایران همچنان درگیر خشکسالی‌ های پی‌درپی، افت شدید منابع زیرزمینی و تغییرات اقلیمی است و بحران آب، بیش از هر زمان دیگری نیازمند تصمیم‌ های سخت، برنامه‌ ریزی بلندمدت و اقدام‌ های فوری مدیریتی است.

امروز مسئله فقط این نیست که «آب قطع نمی‌ شود»؛ مسئله این است که آیا برای جلوگیری از رسیدن به نقطه بحران، برنامه‌ای جدی و عملی وجود دارد یا خیر.