افتتاح دوباره سد بهمنشیر؛ هفت سال توقف و هدررفت منابع / رودخانه و اکوسیستم منطقه در خطر!

افتتاح یک پروژه عمرانی زمانی مایه افتخار است که پشتوانه فنی، مطالعات دقیق و آینده‌نگری داشته باشد؛ نه آنکه پس از سالها به نمادی از اتلاف منابع و بی‌توجهی به اصول مهندسی بدل شود. سد بهمنشیر هفت سال قبل در سال ۱۳۹۷  با حضور اردکانیان وزیر وقت نیرو افتتاح شد، امروز بیش از نگرانی‌های عمیق را پیش روی افکار عمومی و کارشناسان قرار داده است.

هفت سال از آن افتتاح گذشته بود (تا سال ۱۴۰۴) اما بدلیل مشکلات فنی باز و بست نشد، پس از آن با هزینه‌هایی که چندین برابر برآوردهای اولیه بر بیت‌المال تحمیل شد، ۲۹ بهمن ماه این بار با حضور وزیر نیرویی دیگر بنام عباس علی آبادی افتتاح شد که خود به اندازه کافی قابل تأمل است و وزارت نیرو و سازمان آب و برق خوزستان بجای بوق و کرنا باید ضمن عذرخواهی از مردم،پاسخگوی اشتباهات خود باشند.

اما مسئله تنها اقتصاد پروژه نیست، بلکه ابعاد فنی و زیست‌محیطی آن است که آینده منطقه را تهدید می‌کند.

این سد در عرض حقیقی رودخانه احداث نشده و پهنای رودخانه را از حدود ۱۵۰ متر به ۲۵ متر تقلیل داده است؛ اقدامی که به‌معنای تغییر جدی در رژیم هیدرولیکی جریان آب است. کاهش ناگهانی عرض رودخانه، سرعت و الگوی جریان را دگرگون می‌کند. چنین مداخله‌ای بدون در نظر گرفتن تبعات درازمدت، می‌تواند خساراتی به‌مراتب سنگین‌تر از هزینه ساخت به همراه داشته باشد.

از سوی دیگر، احداث سد در عمق حقیقی بستر رودخانه انجام نشده است. نتیجه طبیعی این خطا، رسوب‌گذاری شدید در محدوده سازه خواهد بود؛ رسوباتی که به‌مرور عملکرد سازه را مختل کرده و باز و بست متناوب آن را عملاً غیرممکن می‌سازد. 

پل متحرکی که برای تردد شناورها پیش‌بینی شده نیز کارکرد یک قفل کشتی‌رانی (لاک) را ندارد. در غیاب امکان تنظیم تراز آب، این پل عملاً نمی‌تواند عبور ایمن و مؤثر شناورها را تضمین کند. در نتیجه، کارکرد حمل‌ونقلی رودخانه تضعیف شده و ظرفیت‌های اقتصادی وابسته به آن محدود خواهد شد.

پیامدهای زیست‌محیطی این پروژه نیز نگران‌کننده است. با انسداد مسیر طبیعی حرکت ماهیان و آبزیان، چرخه‌های زیستی مختل می‌شود و تنوع گونه‌ای در معرض تهدید قرار می‌گیرد. همچنین مسیر طبیعی ارتباط رودخانه کارون با بهمنشیر دچار اختلال شده است؛ مسیری که نقش حیاتی در تعادل هیدرولوژیک و زیست‌محیطی منطقه دارد.

همه این واقعیت‌ها را باید به خاطر سپرد. پروژه‌ای که بدون توجه به اصول فنی، ملاحظات محیط‌زیستی و آینده‌نگری اجرا شود، دیر یا زود پیامدهای خود را آشکار خواهد کرد. اگر امروز با شفافیت، مسئولیت‌پذیری و اصلاح علمی به موضوع نپردازیم، در آینده‌ای نه‌چندان دور، عواقب زیانبار آن را نه در گزارش‌ها، بلکه در نابودی رودخانه، در از بین رفتن اکوسیستم طبیعی منطقه و تبدیل یک رودخانه طبیعی جزر و مدی به حوضچه گندآب  و در هزینه‌های سنگینی که دوباره بر دوش مردم خواهد نشست، خواهیم دید.

* یک جوان آبادانی