آلودگی هوای تهران فراتر از خودروهاست

به گزارش خبرگزاری رکنا، سیاهه انتشار یکی از ابزارهای علمی مهم برای شناسایی منابع آلاینده و تعیین سهم هر بخش در آلودگی هواست؛ ابزاری که می‌تواند مسیر سیاست‌گذاری و تدوین برنامه‌های اجرایی را مشخص کند. بر اساس آخرین سیاهه انتشار تهران که در سال ۱۴۰۴ منتشر شده و داده‌های آن به سال ۱۴۰۱ مربوط است، منابع متحرک حدود ۴۶ درصد از انتشار ذرات معلق را به خود اختصاص می‌دهند. پس از آن، کشاورزی با ۲۱ درصد، صنایع با ۱۸ درصد و نیروگاه‌ها با ۱۴ درصد قرار دارند. سهم بخش مسکونی یک درصد و بخش تجاری در این برآورد صفر درصد اعلام شده است.

فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، با اشاره به روند تهیه این سیاهه گفته است داده‌های مطالعه به سال ۱۴۰۱ مربوط می‌شود، اما تکمیل و انتشار آن در سال ۱۴۰۴ انجام شده است. به گفته او، در مقایسه با سیاهه سال ۱۳۹۶، روش‌شناسی، داده‌های ورودی و مراحل بررسی بهبود یافته و برخی منابع نیز برای نخستین بار در مطالعه جدید مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ بنابراین، مقایسه مستقیم نتایج دو مطالعه به دلیل تفاوت در دامنه و روش محاسباتی امکان‌پذیر نیست.

یکی از یافته‌های مهم سیاهه جدید، سهم ۲۱ درصدی کشاورزی در انتشار ذرات معلق است؛ موضوعی که ضرورت توجه به منابع خارج از محدوده شهری را برجسته می‌کند. استفاده از کودهای شیمیایی و انتشار آمونیاک در اراضی کشاورزی و فضاهای سبز شهری می‌تواند در شکل‌گیری آلاینده‌ها نقش داشته باشد. همچنین فعالیت‌های کشاورزی در مناطقی مانند شهریار، شهرری، اسلامشهر و ورامین، بسته به شرایط جوی و جهت وزش باد، ممکن است بر کیفیت هوای تهران اثر بگذارد.

در این مطالعه، منابع انتشار در محدوده‌ای تا شعاع ۵۰ کیلومتری مرکز تهران بررسی شده‌اند. همچنین برخی پیش‌سازهای ذرات معلق، از جمله ترکیبات آلی فرار، اکسیدهای نیتروژن و آمونیاک، در ارزیابی‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند. این مواد می‌توانند در واکنش‌های شیمیایی جو و تشکیل آلاینده‌های ثانویه نقش داشته باشند. سوزاندن پسماندها و فعالیت‌های مرتبط با شن و ماسه نیز از دیگر منابع بررسی‌شده در سیاهه جدید هستند.

با وجود گستردگی منابع آلاینده، سهم منابع متحرک همچنان قابل توجه است. بر اساس این سیاهه، این منابع حدود ۹۷ درصد انتشار مونوکسید کربن را به خود اختصاص می‌دهند؛ در مقابل، نیروگاه‌ها با سهم تقریبی ۶۳ درصدی، مهم‌ترین منبع انتشار دی‌اکسید گوگرد معرفی شده‌اند. این تفاوت نشان می‌دهد هر آلاینده به راهکار کنترلی متناسب با منابع اصلی انتشار خود نیاز دارد.

در همین راستا، توسعه محدوده‌های کم‌انتشار، استفاده از تاکسی‌های برقی و هیبریدی و گسترش ناوگان اتوبوس‌ها و موتورسیکلت‌های برقی از جمله راهکارهای مطرح برای کاهش آلودگی هواست. در کنار این اقدامات، شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با بهره‌گیری از داده‌های هواشناسی، سیاهه انتشار و مدل‌های شیمی و انتقال آلاینده‌ها، پیش‌بینی وضعیت آلودگی تا ۷۲ ساعت آینده را دنبال می‌کند. به گفته مسئولان، با راه‌اندازی شش ایستگاه جدید سنجش کیفیت هوا نیز ظرفیت پایش حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است.

در سطح ملی نیز تهیه سیاهه انتشار در دستور کار قرار دارد. احمد طاهری، رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست، اعلام کرده است سیاهه انتشار کشوری بر مبنای داده‌های سال ۱۴۰۳ در سال ۱۴۰۵ رونمایی خواهد شد. این مطالعه قرار است علاوه بر کلان‌شهرها، منابعی مانند کشاورزی، سوزاندن پسماندها، الگوهای حمل‌ونقل و انتقال آلودگی میان شهرها را بررسی کند.

در نهایت، کارشناسان تأکید دارند که تهیه سیاهه انتشار به‌تنهایی برای حل معضل آلودگی هوا کافی نیست. ارزش اصلی این مطالعات زمانی آشکار می‌شود که یافته‌های آن‌ها به سیاست‌های مشخص، اقدامات قابل‌اندازه‌گیری و ارزیابی مستمر نتایج منجر شود؛ رویکردی که می‌تواند مدیریت آلودگی هوا را از اقدامات مقطعی به برنامه‌ای علمی، هدفمند و فراگیر تبدیل کند.