عشایر در دو سوی یک مطالبه؛ آب برای ماندن و بازار برای تولید

به گزارش خبرگزاری رکنا، این پرسش‌ها پنجشنبه در شورای عشایر کهگیلویه و بویراحمد در منطقه عشایری کاکان بویراحمد، همزمان با سفر رئیس سازمان امور عشایر کشور به استان و با حضور استاندار، نماینده مردم بویراحمد، دنا و مارگون و نمایندگان عشایر مطرح شد؛ نشستی که در آن، زندگی کوچ‌نشینی نه فقط از زاویه مشکلات، بلکه از منظر ظرفیت‌هایی که هنوز به‌طور کامل به کار گرفته نشده‌اند، روایت شد.

وقتی زندگی با آب آغاز می‌شود

برای بسیاری از خانواده‌های عشایری، آب فقط یک نیاز روزمره نیست؛ بخشی از امکان ادامه زندگی و نگهداری دام است. همین موضوع باعث شده تأمین آب پایدار در میان مطالبات مطرح‌شده در کاکان جایگاه ویژه‌ای داشته باشد.

محمد بهرامی، نماینده مردم بویراحمد، دنا و مارگون، کمبود آب پایدار را یکی از مشکلات قدیمی عشایر استان دانست و بر توجه بیشتر مسئولان به این موضوع تأکید کرد.

در سوی دیگر، جهانبخش میرزاوند، رئیس سازمان امور عشایر کشور، از اقداماتی برای آبرسانی خبر داد و گفت ۱۵۰ دستگاه کامیون برای آبرسانی سیار عشایر خریداری شده که بخش قابل توجهی از اعتبارات آن با پیگیری‌های انجام‌شده تأمین شده است.

اما برای خانواده‌ای که زندگی‌اش با کوچ و دامداری پیوند خورده، آب پایدار تنها یک عدد در گزارش‌های اداری نیست؛ آب یعنی امکان ماندن، تولید کردن و ادامه دادن.

میرزاوند همچنین از تلاش برای استفاده بیشتر از انرژی‌های پاک خبر داد و گفت همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان برای تولید پنل‌های جایگزین و باتری‌های پرقدرت در دستور کار است.

این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که به گفته او، تأمین حدود ۳۰۰ هزار پنل برای ۳۰۰ هزار خانوار عشایری، با سازوکارهای موجود ممکن است فرایندی بسیار طولانی باشد.

پشم، دام و محصولی که هنوز راه خود را پیدا نکرده است

در زندگی عشایری، بسیاری از چیزها محصول مستقیم تلاش روزانه خانواده‌هاست؛ از دام و فرآورده‌های دامی گرفته تا پشم و صنایع دستی. با این حال، فاصله میان تولید و ارزش اقتصادی نهایی، یکی از چالش‌هایی است که نمایندگان عشایر بر آن تأکید کردند.

نادر نادری، نماینده عشایر استان، پشم را یکی از تولیدات مهم عشایر کهگیلویه و بویراحمد دانست و گفت نبود کارگاه‌های ریسندگی موجب شده این محصول با قیمت اندکی به فروش برسد.

پشم می‌تواند مسیر دیگری داشته باشد؛ از ماده خامی که با قیمت پایین فروخته می‌شود تا محصولی که پس از فرآوری، ریسندگی و تولید صنایع دستی ارزش افزوده بیشتری ایجاد کند. همین نگاه به احیای هنرهای بومی نیز رسیده است.

رئیس سازمان امور عشایر کشور از قرار گرفتن احیای نمدمالی و حمایت از هنرهای دستی عشایر در دستور کار خبر داد؛ اقدامی که می‌تواند بخشی از مهارت‌های سنتی را به فرصت اقتصادی تازه‌ای برای خانواده‌ها تبدیل کند.

جایی که کوچ می‌تواند مقصد گردشگری شود

در میان سخنان مطرح‌شده در کاکان، گردشگری شاید بیش از هر موضوع دیگری تصویری از آینده متفاوت زندگی عشایری ترسیم کرد.

یدالله رحمانی، استاندار کهگیلویه و بویراحمد، گردشگری را یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های مناطق عشایری استان دانست و گفت رونق این بخش می‌تواند به ایجاد شغل برای جوانان و فروش محصولات محلی عشایر کمک کند.

استاندار با اشاره به جمعیت ۷۲ هزار نفری عشایر استان گفت این جامعه حدود ۶ درصد جمعیت کوچ‌نشین کشور را تشکیل می‌دهد و نیمی از گوشت قرمز مصرفی استان را تولید می‌کند. به گفته او، عشایر استان با پرورش یک میلیون و ۲۰۰ هزار رأس دام سبک و شمار قابل توجهی دام سنگین، در تأمین امنیت غذایی نیز نقش دارند.

عباس برزگر، کارآفرین شیرازی فعال در حوزه بومگردی عشایری، نیز از زاویه دیگری به این ظرفیت نگاه کرد. تجربه او در جذب گردشگران داخلی و خارجی، این پرسش را پیش کشید که آیا زیبایی طبیعت، سبک زندگی ایلی و محصولات عشایری می‌تواند به تجربه‌ای اقتصادی و پایدار برای خود جامعه محلی تبدیل شود؟

برزگر آموزش را یکی از نیازهای اصلی رونق بومگردی دانست و تأکید کرد موفقیت در این حوزه به خودباوری و خلاقیت در ارائه خدمات نیاز دارد.

در همین مسیر، رئیس سازمان امور عشایر کشور از تدوین سند گردشگری عشایری و راه‌اندازی دبیرخانه مربوط به آن خبر داد و گفت برای حفظ اصالت این حوزه، مجوزهای گردشگری عشایری تنها به جامعه عشایری داده خواهد شد.

از نگاه به گذشته تا طراحی آینده

در کاکان، صحبت از عشایر فقط درباره امروز نبود. میرزاوند با اشاره به سابقه برخورد حکومت پهلوی با عشایر، بر تفاوت رویکرد کنونی در زمینه خدمت‌رسانی به این جامعه تأکید کرد و در عین حال، خواستار بازنگری در قوانین و مقرراتی شد که به گفته او با شرایط امروز عشایر تناسب کافی ندارند.

او معتقد است برخی مراتع و محل‌هایی که در گذشته در اختیار جامعه عشایری بوده، به‌صورت ناگهانی ملی اعلام شده و قوانین سختگیرانه در حوزه تغییر کاربری نیز در مواردی روند خدمت‌رسانی به عشایر را دشوار کرده است.

رئیس سازمان امور عشایر کشور تأکید کرد: «عشایر ایران یکی از ارکان مهم تولید و تأمین امنیت غذایی کشور هستند» و آنان را پیشران توسعه دانست.

این نگاه، مسئله اصلی نشست کاکان را از «خدمت‌رسانی به یک جامعه محروم» به موضوعی گسترده‌تر تبدیل می‌کند: چگونه می‌توان ظرفیت تولید، فرهنگ، مهارت و سبک زندگی عشایری را در برنامه توسعه کشور بهتر دید؟

وقتی صدای عشایر وارد برنامه‌ریزی می‌شود

مطالبات مطرح‌شده در این نشست، از آب و راه تا تسهیلات بانکی، دارو و خوراک دام، فروش دام زنده، انرژی خورشیدی و صنایع دستی را دربرمی‌گرفت.

بهرامی با اشاره به سخت‌گذر بودن بخش‌هایی از استان، بهسازی جاده‌های عشایری را ضروری دانست و گفت حمایت از عشایر به معنای حمایت از امنیت غذایی است. او همچنین بر ضرورت توجه به هزینه دارو و خوراک دام و افزایش تسهیلات بانکی تأکید کرد.

رحمانی نیز با اشاره به اختصاص سهم کمتری از تسهیلات بانکی به جامعه عشایری، خواستار حمایت بیشتر بانک‌ها برای افزایش و تسهیل پرداخت این تسهیلات شد.

نادری هم تأمین پنل‌های خورشیدی برای خانواده‌هایی را که از روشنایی مناسب برخوردار نیستند، از مطالبات مهم عشایر عنوان کرد.

در این میان، یک درخواست دیگر نیز مطرح شد: آمار دقیق.

میرزاوند اعلام کرد به‌روزرسانی آمار عشایر کشور به‌زودی آغاز می‌شود؛ اقدامی که می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای توزیع خدمات و شناخت بهتر نیازهای این جامعه باشد.

کوچ ادامه دارد، اما افق می‌تواند تغییر کند

در پایان نشست کاکان، تصویر عشایر تنها تصویر خانواده‌ای در مسیر کوچ نبود؛ تصویری از جامعه‌ای بود که هم‌زمان با مشکلات، ظرفیت‌های قابل توجهی نیز در اختیار دارد.

دامداری، تولید گوشت، صنایع دستی، پشم، نمدمالی، گردشگری، طبیعت و دانش بومی، مجموعه‌ای از ظرفیت‌هایی هستند که اگر زیرساخت، آموزش، تسهیلات و بازار مناسب در کنار آنها قرار گیرد، می‌توانند نقش بیشتری در معیشت خانوارهای عشایری داشته باشند.

آب و راه همچنان مطالبه‌های فوری‌اند، اما در کنار آنها پرسش بزرگ‌تری شکل گرفته است: چگونه می‌توان از ظرفیت‌های موجود برای ساختن آینده‌ای پایدارتر استفاده کرد؟

کاکان در این روز، پاسخ نهایی این پرسش را ارائه نکرد؛ اما صدای کسانی را که سال‌ها در مسیرهای کوچ زندگی کرده‌اند، به میز برنامه‌ریزی آورد.

شاید مهم‌ترین پیام این نشست همین باشد؛ اینکه عشایر تنها بخشی از گذشته فرهنگی ایران نیستند. آنان در امروز اقتصاد و تولید کشور نیز حضور دارند و آینده‌شان می‌تواند با برنامه‌ریزی دقیق‌تر، زیرساخت مناسب‌تر و تبدیل ظرفیت‌های بومی به فرصت‌های اقتصادی، شکل تازه‌ای پیدا کند./ ایرنا