ستاد مبارزه با مواد مخدر: پیشگیری از اعتیاد نباید برنامه‌ای فرعی در دستگاه‌ها باشد

به گزارش رکنا  از روابط عمومی ستاد مبارزه با مواد مخدر، زهرا عابدینی در یکصد و سومین جلسه کمیته ملی فرهنگی و پیشگیری ستاد، با اشاره به ارائه گزارش عملکرد دستگاه‌های عضو کمیته در حوزه پیشگیری اظهار کرد: حدود ۲۲ تا ۲۳ دستگاه عضو این کمیته هستند و در این جلسه وزارت آموزش و پرورش، وزارت بهداشت و دیگر دستگاه‌ها گزارشی از اقدامات و برنامه‌های پیشگیرانه خود ارائه کردند.

وی افزود: مقوله پیشگیری از اعتیاد از موضوعات مهمی است که بیش از هر چیز به هم‌افزایی، همفکری، تعامل مستقیم دستگاه‌های اجرایی و استفاده از ظرفیت بخش مردمی و سازمان‌های مردم‌نهاد نیاز دارد.

عابدینی تصریح کرد: سیاست و برنامه ستاد این است که در سال ۱۴۰۵ و در چارچوب برنامه ملی پیشگیری از اعتیاد، تمام ظرفیت‌های موجود در دستگاه‌ها را با توان و قدرت بیشتری بسیج کند؛ البته خود دستگاه‌ها نیز باید نسبت به مسئولیت‌هایشان اهتمام جدی داشته باشند و با ایجاد یک زنجیره واحد حول محور پیشگیری از اعتیاد، برنامه‌های مقابله با آسیب‌های اجتماعی، به‌ویژه اعتیاد، را به شکل جدی دنبال کنند.

پیشگیری از اعتیاد در میان نوجوانان و جوانان؛ یک اولویت

سرپرست معاونت پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، توجه ویژه به گروه‌های سنی نوجوانان و جوانان را از مهم‌ترین محورهای پیشگیری دانست و گفت: حوزه دانش‌آموزی و دانشجویی از گروه‌های سنی بسیار مهم و اولویت‌دار هستند و نمی‌توان نسبت به این حوزه‌ها بی‌تفاوت بود؛ چراکه این گروه‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده کشور دارند.

وی با اشاره به گزارش‌های ارائه‌شده از سوی وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم و وزارت بهداشت درباره برنامه‌های توانمندسازی دانش‌آموزان و دانشجویان اظهار کرد: انتظار ما این است که موضوع اعتیاد در برنامه‌های پیشگیرانه این دستگاه‌ها به عنوان یک موضوع فرعی دیده نشود، بلکه به عنوان یک مقوله جدی و یکی از اولویت‌های اساسی نظام برنامه‌ریزی مورد توجه قرار گیرد.

عابدینی همچنین بر اهمیت نقش خانواده و رسانه در پیشگیری از اعتیاد تأکید کرد و افزود: خانواده یکی از حوزه‌های بسیار مهم در پیشگیری است و رسانه نیز به عنوان یکی از ارکان مؤثر، باید در این مسیر نقش خود را ایفا کند. اگر این ظرفیت‌ها به صورت زنجیره‌وار در کنار یکدیگر قرار گیرند و ستاد نیز نقش سیاست‌گذاری، نظارت و سازماندهی خود را به خوبی ایفا کند، می‌توان به سمت تحقق اهداف پیشگیری از اعتیاد حرکت کرد.

وی خاطرنشان کرد: هدف‌گذاری قانون برنامه هفتم برای کاهش ۱۰ درصدی اعتیاد، نیازمند همکاری و مشارکت همه دستگاه‌هاست و باید برای تحقق آن از تمام ظرفیت‌های موجود استفاده کنیم.

پیشگیری باید به یک مفهوم مشترک میان دستگاه‌ها تبدیل شود

عابدینی در ادامه با تأکید بر ضرورت ایجاد فهم مشترک از مفهوم پیشگیری گفت: ممکن است هر دستگاه برداشت متفاوتی از پیشگیری داشته باشد و بر اساس همان برداشت، برنامه‌ریزی کند؛ بنابراین لازم است در کنار جلسات رسمی کمیته، نشست‌های همفکری، هم‌افزایی و آموزشی برای اعضا برگزار شود.

وی با اشاره به تجربه برگزاری نشست‌های تخصصی با صاحب‌نظران خارجی افزود: سال گذشته نشست‌هایی با حضور فعالان و شخصیت‌های علمی حوزه مبارزه با اعتیاد از فدراسیون روسیه برگزار شد و چنین برنامه‌هایی می‌تواند با استفاده از ظرفیت‌های علمی داخلی و همچنین دعوت از صاحب‌نظران سایر کشورها، به ارتقای دانش و هم‌افزایی اعضای کمیته کمک کند.

برنامه‌های پیشگیری باید نتیجه‌محور باشند

سرپرست معاونت پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، نتیجه‌محوری را یکی از الزامات اساسی برنامه‌های پیشگیری دانست و اظهار کرد: به جای اجرای برنامه‌های متعدد و پراکنده، باید بر برنامه‌های محدودتر اما عمیق، مؤثر و اثربخش تمرکز کنیم.

عابدینی افزود: در برنامه‌هایی که با دستگاه‌ها توافق می‌شود، باید بخشی مشخص برای ارزیابی و سنجش اثربخشی در نظر گرفته شود و این فرآیند با همکاری دستگاه متولی، واحدهای علمی و دانشگاهی و ستاد انجام شود؛ چراکه نتایج این ارزیابی‌ها می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی سال‌های آینده قرار گیرد.

وی با تأکید بر ضرورت توجه به ویژگی‌های گروه‌های هدف گفت: برنامه پیشگیری باید متناسب با جنسیت، سن، گروه شغلی، محیط، شرایط بومی و میزان خطرپذیری جامعه هدف طراحی شود و نمی‌توان برای همه گروه‌ها و مناطق، یک نسخه واحد در نظر گرفت.

ظرفیت‌های دستگاه‌ها باید به اشتراک گذاشته شود

عابدینی با اشاره به ظرفیت‌های موجود در دستگاه‌های مختلف اظهار کرد: اشتراک‌گذاری ظرفیت‌ها می‌تواند اثربخشی برنامه‌های پیشگیری را افزایش دهد. برای نمونه، وزارت بهداشت ظرفیت حدود ۱۴۶ مرکز سلامت روان «سراج» را اعلام کرده است که می‌توان از این ظرفیت برای اجرای برنامه‌های پیشگیرانه و فعالیت کانون‌های یاریگران زندگی استفاده کرد.

وی ادامه داد: استفاده از ظرفیت مشاوران، روانپزشکان و مددکاران این مراکز می‌تواند در برنامه‌های دستگاه‌های دیگر نیز مورد استفاده قرار گیرد و لازم است ظرفیت‌های موجود میان دستگاه‌ها به اشتراک گذاشته شود.

سرپرست معاونت پیشگیری و درمان ستاد همچنین بر استفاده از روش‌های نوین و فناورانه تأکید کرد و گفت: روش‌های سنتی مانند آموزش چهره‌به‌چهره همچنان مؤثر و قابل استفاده هستند، اما در کنار آنها باید از روش‌های فناورانه و کاربردی نیز بهره گرفت؛ روش‌هایی که می‌توانند هزینه‌ها را کاهش دهند، پایداری برنامه‌ها را افزایش دهند و برای گروه‌های هدف جذاب‌تر و اثربخش‌تر باشند.

سیاست‌گذاری ملی و تمرکز اجرا در استان‌ها

عابدینی با تأکید بر نقش استان‌ها در اجرای برنامه‌های پیشگیری گفت: برنامه‌ها نباید صرفاً با نگاه ملی و وزارتخانه‌ای طراحی شوند؛ سیاست‌گذاری باید در سطح ملی انجام شود، اما تمرکز اجرا در استان‌ها و شهرستان‌ها مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: جامعه هدف در استان‌ها و شهرستان‌ها پراکنده است و شرایط و ویژگی‌های هر منطقه باید در برنامه‌ریزی‌ها لحاظ شود. بنابراین لازم است فرآیند پیشگیری به یک زنجیره واحد تبدیل شود و سهم، ظرفیت و فضای هر استان در برنامه‌ها مورد توجه قرار گیرد.

دستگاه‌ها منتظر بودجه ستاد نباشند

عابدینی هم‌افزایی دستگاه‌ها را یکی از اهداف اصلی تشکیل کمیته ملی فرهنگی و پیشگیری دانست و اظهار کرد: هم‌افزایی یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است و همه دستگاه‌ها باید به صورت منسجم، ذیل یک هدف واحد اما با برنامه‌های متناسب با مأموریت خود وارد میدان شوند.

وی با اشاره به تکالیف قانونی دستگاه‌ها در حوزه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی گفت: پیشگیری از اعتیاد وظیفه همه دستگاه‌هاست و دستگاه‌ها نباید اجرای برنامه‌های خود را صرفاً به دریافت بودجه از ستاد منوط کنند.

سرپرست معاونت پیشگیری و درمان ستاد افزود: دستگاه‌هایی که متولی امور فرهنگی، خانواده و مسائل اجتماعی هستند، باید موضوع پیشگیری از اعتیاد را در برنامه‌های ذاتی خود ببینند. یک برنامه فرهنگی، ورزشی یا اجتماعی که موجب افزایش نشاط اجتماعی، تاب‌آوری و مهارت‌های فردی و اجتماعی شود، می‌تواند در کاهش آسیب‌های اجتماعی، از جمله اعتیاد، مؤثر باشد.

مداخلات زودهنگام در کنار آموزش جدی گرفته شود

عابدینی با بیان اینکه پیشگیری صرفاً به آموزش محدود نمی‌شود، گفت: آموزش یکی از مؤلفه‌های پیشگیری است، اما مداخلات زودهنگام نیز اهمیت ویژه‌ای دارد و دستگاه‌هایی که با دانش‌آموزان، دانشجویان و خانواده‌ها در ارتباط هستند، باید این موضوع را در برنامه‌های خود لحاظ کنند.

وی خواستار تدوین محور آموزشی «مداخلات زودهنگام» برای دستگاه‌ها شد و افزود: پیوست رسانه‌ای نیز نباید از برنامه‌های پیشگیری حذف شود. گفت‌وگو، اطلاع‌رسانی و استفاده از ظرفیت رسانه‌ها می‌تواند به تقویت نظام آگاه‌سازی اجتماعی کمک کند.

ضرورت توجه به سیگار در برنامه‌های آگاه‌سازی

سرپرست معاونت پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر همچنین با اشاره به انتشار خبری درباره مصرف سیگار در میان دانش‌آموزان گفت: آمارهایی که در فضای رسانه‌ای منتشر می‌شوند باید با دقت بررسی شوند و دستگاه‌های مسئول لازم است درباره صحت چنین آمارهایی پاسخ‌گو باشند؛ چراکه اخبار و آمارهای بدون پشتوانه می‌توانند بر افکار عمومی اثر بگذارند.

وی با تأکید بر اهمیت موضوع دخانیات در برنامه‌های آموزشی و آگاه‌سازی خانواده‌ها اظهار کرد: اگرچه موضوع سیگار مستقیماً در زمره مأموریت‌های ستاد مبارزه با مواد مخدر قرار ندارد، اما از منظر پیشگیری از اعتیاد باید مورد توجه قرار گیرد و در گفت‌وگوها، آموزش‌ها و برنامه‌های آگاه‌سازی خانواده‌ها به این موضوع توجه شود.

عابدینی در پایان خواستار موضوع‌محور شدن جلسات آینده کمیته ملی فرهنگی و پیشگیری شد و گفت: بهتر است جلسات آینده با تمرکز بر یک موضوع یا محیط مشخص برگزار شود تا فرصت کافی برای گفت‌وگو و بررسی تخصصی وجود داشته باشد و بتوانیم به خروجی‌های ملموس‌تری دست پیدا کنیم.