خطرِ «قرص‌های تمرکز و لاغری» در کمین نوجوانان / ستاد مبارزه با مواد مخدر هشدار داد

به گزارش رکنا،مسئله اعتیاد در ایران دیگر صرفاً به مصرف مواد مخدر سنتی محدود نمی‌شود. گسترش انواع مواد روان‌گردان، مواد جدید و حتی مصرف خودسرانه برخی داروها، الگوی مواجهه جامعه با اعتیاد را پیچیده‌تر کرده و ضرورت تقویت پیشگیری، آموزش خانواده‌ها و دسترسی به اطلاعات علمی را افزایش داده است.

در چنین شرایطی، پیشگیری تنها وظیفه یک دستگاه یا نهاد خاص نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از دستگاه‌های دولتی، نهادهای عمومی، سازمان‌های مردم‌نهاد، تشکل‌های اجتماعی و خانواده‌ها باید در این حوزه نقش ایفا کنند.

زهرا عابدینی درباره نقش ستاد مبارزه با مواد مخدر در حوزه پیشگیری اظهار کرد: «ستاد در حوزه پیشگیری، نقش تنظیم‌گری، سیاست‌گذاری، نظارت و هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف را بر عهده دارد و در این زمینه با حدود ۵۲ دستگاه و نهاد دولتی، عمومی و غیردولتی همکاری می‌کند.»

به گفته او، برنامه‌های پیشگیری در بخش‌های مختلف جامعه و متناسب با وظایف فرهنگی و اجتماعی دستگاه‌ها دنبال می‌شود و خانواده نیز یکی از محورهای اصلی این برنامه‌هاست.

عابدینی افزود: «دستگاه‌های مختلف بر اساس وظایف فرهنگی و اجتماعی خود، برنامه‌های پیشگیری را با هماهنگی ستاد اجرا می‌کنند و هر سال نیز در حوزه‌های مختلف از جمله خانواده، برنامه‌های مشترکی میان ستاد و دستگاه‌های مربوطه دنبال می‌شود.»

کاهش شیوع اعتیاد؛ یک تکلیف قانونی

یکی از مهم‌ترین اهداف تعیین‌شده در برنامه هفتم توسعه، کاهش شیوع اعتیاد است؛ هدفی که تحقق آن نیازمند هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف و استفاده از ظرفیت جامعه مدنی است.

سرپرست معاونت پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به برنامه هفتم توسعه گفت: «در بند مربوط به حوزه پیشگیری در برنامه هفتم، ستاد مکلف شده است با ایجاد هماهنگی و همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، نهادهای عمومی و غیردولتی و با استفاده از ظرفیت مردم، تشکل‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد، برای کاهش ۱۰ درصدی شیوع اعتیاد تا پایان برنامه اقدام کند.»

این هدف در شرایطی مطرح شده که ماهیت مصرف مواد در سال‌های اخیر پیچیده‌تر شده و صرفاً نمی‌توان سیاست‌های مقابله‌ای سنتی را برای آن کافی دانست.

عابدینی در همین زمینه ادامه داد: «این موضوع یک تکلیف قانونی و در عین حال مسئولیتی سنگین است چراکه مسئله اعتیاد دیگر تنها به شکل سنتی آن محدود نیست و در سراسر دنیا با انواع مواد مخدر، روان‌گردان‌ها و مواد جدید مواجه هستیم.»

وقتی «توصیه» جای علم را می‌گیرد

یکی از چالش‌های جدی در حوزه پیشگیری، انتشار اطلاعات نادرست درباره آثار برخی مواد و داروهاست؛ اطلاعاتی که گاه از طریق شبکه‌های اجتماعی یا حتی توصیه‌های دوستان و آشنایان منتقل می‌شود و می‌تواند نوجوانان و جوانان را در معرض انتخاب‌های پرخطر قرار دهد.

برخی از این توصیه‌ها، مصرف یک ماده را با ادعاهایی مانند افزایش تمرکز، کاهش وزن یا ایجاد توانایی خاص مرتبط می‌کنند، بدون آنکه درباره عوارض، وابستگی و پیامدهای جسمی و روانی آن توضیحی ارائه شود.

عابدینی با هشدار نسبت به این مسئله گفت: «خانواده‌ها نباید تحت تأثیر توصیه‌های غیرتخصصی قرار بگیرند؛ ممکن است به نوجوان یا جوان گفته شود مصرف ماده‌ای موجب افزایش تمرکز، کاهش وزن یا ایجاد ویژگی خاصی می‌شود، در حالی که عوارض و پیامدهای آن مورد توجه قرار نمی‌گیرد.»

دارو هم بدون تجویز پزشک بی‌خطر نیست

موضوع پیشگیری تنها به مواد مخدر و روان‌گردان‌ها محدود نمی‌شود. مصرف خودسرانه برخی داروها نیز می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد؛ به‌ویژه زمانی که مصرف‌کننده بدون آگاهی از ترکیبات، دوز و عوارض دارو، تحت تأثیر توصیه افراد غیرمتخصص قرار می‌گیرد.

عابدینی تأکید کرد: «حتی برخی داروهایی که در داروخانه‌ها عرضه می‌شوند و ممکن است ترکیبات خاصی داشته باشند، باید صرفاً با نظر پزشک مصرف شوند و خانواده‌ها نباید به صورت خودسرانه یا بر اساس توصیه دوستان و آشنایان نسبت به مصرف آنها اقدام کنند.»

از این منظر، پیشگیری را باید فراتر از هشدارهای کلی درباره «مواد مخدر» تعریف کرد. افزایش سواد سلامت، آموزش مهارت تصمیم‌گیری، گفت‌وگوی مؤثر والدین با فرزندان و ایجاد دسترسی آسان به اطلاعات معتبر، بخشی از سیاست پیشگیری اجتماعی است.

خانواده؛ نخستین خط پیشگیری

خانواده در مواجهه با اعتیاد صرفاً دریافت‌کننده هشدارها نیست؛ بلکه می‌تواند نخستین محیط شناسایی رفتارهای پرخطر و اصلاح باورهای نادرست باشد. با این حال، ایفای این نقش نیازمند دسترسی والدین به آموزش‌های معتبر و پرهیز از برخوردهای صرفاً تنبیهی یا مبتنی بر ترس است.

عابدینی در پایان خاطرنشان کرد: «توصیه ما به خانواده‌ها این است که در مسائل مرتبط با سلامت و پیشگیری، به توصیه‌های علمی و تخصصی مراجعه کنند و اجازه ندهند اطلاعات نادرست، سلامت فرزندان آن‌ها را تهدید کند.»

واقعیت این است که مقابله با اعتیاد پیش از آنکه در مرحله درمان آغاز شود، باید در مدرسه، خانواده، محله، فضای مجازی و نظام آموزشی شکل بگیرد. کاهش شیوع اعتیاد، صرفاً با افزایش برخورد با مصرف‌کننده محقق نمی‌شود؛ پیشگیری مؤثر نیازمند سیاست‌گذاری منسجم، آموزش مستمر، مشارکت اجتماعی و دسترسی خانواده‌ها به اطلاعات علمی و قابل اعتماد است.

در این میان، رسیدن به هدف کاهش ۱۰ درصدی شیوع اعتیاد در برنامه هفتم، آزمونی برای میزان هماهنگی دستگاه‌ها و همچنین توان نظام پیشگیری کشور در مواجهه با شکل‌های جدید مصرف مواد خواهد بود.