هشدار علمی از فراتر رفتن ظرفیت طبیعت در مقابله با آلودگی هوا

به گزارش رکنا ، از بنیاد ملی علم ایران (INSF)، موسوی با اشاره به اهمیت بررسی اثرات تغییرات اقلیمی و انتشار گازهای گلخانه‌ای بر اکوسیستم‌های طبیعی کشور گفت: در این پژوهش با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای و تحلیل‌های گسترده، وضعیت آسیب‌پذیری مناطق مختلف ایران در برابر آلودگی‌های ناشی از فعالیت‌های انسانی و تغییرات اقلیمی بررسی شد.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این مطالعه، شناسایی آستانه‌ای برای توان طبیعی مناطق در مقابله با آلودگی هواست. نتایج نشان داد طبیعت دارای ظرفیت مشخصی برای جذب و تعدیل اثرات انتشار آلاینده‌هاست و زمانی که انتشار دی‌اکسیدکربن ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی از حدود ۳.۵ تن در هر کیلومترمربع فراتر رود، توان اکوسیستم برای مقابله با پیامدهای آن کاهش می‌یابد.

این پژوهشگر ادامه داد: در چنین شرایطی، حتی پوشش گیاهی مناطق نیز توان کافی برای تعدیل اثرات گرمایش را ندارد و افزایش دما با شدت بیشتری رخ می‌دهد. این یافته نشان می‌دهد کاهش انتشار آلاینده‌ها، یکی از الزامات حفظ تعادل اکولوژیکی کشور است.

وی با اشاره به اثر تغییر الگوی بارش‌ها اظهار کرد: نتایج این پژوهش نشان داد تغییرات اقلیمی تنها به کاهش میزان بارندگی محدود نمی‌شود، بلکه زمان وقوع بارش‌ها نیز دستخوش تغییر شده است. جابه‌جایی فصل بارندگی می‌تواند موجب شود بارش‌ها در دوره‌هایی رخ دهند که گیاهان بیشترین نیاز را به آب دارند، اما در مراحل حساس رشد با کمبود رطوبت مواجه شوند.

موسوی افزود: این ناهماهنگی میان زمان بارش و نیاز آبی گیاهان، موجب تضعیف پوشش گیاهی و کاهش توان طبیعی اکوسیستم‌ها برای مقابله با افزایش دما و آلودگی هوا می‌شود.

وی درباره دیگر یافته‌های این مطالعه گفت: بررسی‌ها نشان داد افزایش دمای روزانه، به‌ویژه دمای بیشینه، اثر مخرب‌تری بر پوشش گیاهی دارد و بیش از افزایش دمای شبانه، توان دفاعی گیاهان را در برابر تنش‌های محیطی کاهش می‌دهد.

این پژوهشگر با اشاره به کاربردهای مدیریتی این طرح اظهار کرد: یکی از دستاوردهای مهم پژوهش، تهیه نقشه جامع خطرپذیری برای مناطق مختلف کشور است. این نقشه نشان می‌دهد مناطق مرکزی، شرقی، جنوب‌شرقی ایران و همچنین حاشیه شهرهای بزرگ، به‌دلیل هم‌زمانی عواملی مانند آلودگی بالا، خشکسالی در دوره رشد گیاهان و کاهش توان اکوسیستم‌ها، در معرض آسیب بیشتری قرار دارند.

موسوی تأکید کرد: این یافته‌ها نشان می‌دهد مقابله با تغییرات اقلیمی تنها با افزایش پوشش گیاهی و درختکاری امکان‌پذیر نیست و نیازمند رویکردی ترکیبی است. کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، کنترل مصرف سوخت‌های فسیلی و مدیریت منابع آب متناسب با تغییرات جدید اقلیمی، از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند به حفظ پایداری محیط‌زیست کشور کمک کند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: نتایج این پژوهش می‌تواند به مدیران در اولویت‌بندی مناطق بحرانی، برنامه‌ریزی برای کاهش آسیب‌های اقلیمی و تدوین سیاست‌های مؤثر برای سازگاری با تغییرات آب‌وهوایی کمک کند.