تهران برخلاف جهان نفس می‌کشد/ آلودگی هوا در پایتخت و ۸۵ درصد شهرهای بزرگ ایران رو به افزایش است

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،   در حالی که بسیاری از کلان‌شهرهای جهان طی سال‌های اخیر موفق شده‌اند روند آلودگی هوا را مهار کنند، نتایج یک پژوهش جهانی تصویری متفاوت از وضعیت ایران و به‌ویژه تهران ارائه می‌دهد. مطالعه‌ای که در مجله معتبر Nature Cities منتشر شده، با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای با دقت بالا، میزان آلاینده دی‌اکسید نیتروژن (NO₂) را در ۵ هزار و ۴۳۵ شهر جهان بررسی کرده و به این نتیجه رسیده است که کیفیت هوا در بخش قابل توجهی از شهرهای جهان در حال بهبود است.

بر اساس این پژوهش، شهرهای بسیاری در چین و کشورهای اروپایی توانسته‌اند با اجرای سیاست‌های کنترل آلودگی، کاهش انتشار آلاینده‌ها و توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل پاک، روندی کاهشی در سطح دی‌اکسید نیتروژن را تجربه کنند. اما در میان این روند جهانی، تهران در مسیری متفاوت حرکت می‌کند.

یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که نه تنها آلودگی هوای تهران کاهش نیافته، بلکه سطح دی‌اکسید نیتروژن در این کلان‌شهر روندی افزایشی داشته است. همچنین بیش از ۸۵ درصد شهرهای ایران با جمعیت بالای ۱۰۰ هزار نفر نیز در همین بازه زمانی افزایش معناداری در غلظت این آلاینده را ثبت کرده‌اند؛ آماری که ایران را در میان کشورهایی قرار می‌دهد که سهم بالایی از افزایش آلودگی هوا را تجربه می‌کنند.

این نتایج بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که چرا در شرایطی که بسیاری از شهرهای بزرگ جهان توانسته‌اند کیفیت هوای خود را بهبود دهند، تهران و بسیاری از شهرهای ایران همچنان در مسیر معکوس قرار دارند؟

پژوهشگران معتقدند پاسخ این پرسش را نمی‌توان صرفاً در ترافیک، شرایط اقلیمی یا فناوری جست‌وجو کرد. آنان تأکید می‌کنند که آلودگی هوا در ایران همانند بحران آب، تنها محصول عوامل طبیعی یا روزمره نیست. به باور آنها، همان‌گونه که بحران آب ایران صرفاً نتیجه خشکسالی نیست، آلودگی هوا نیز تنها به ترافیک و تردد خودروها محدود نمی‌شود.

از نگاه کارشناسان، ریشه‌های این بحران در ساختارهای تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری نهفته است. دهه‌ها اولویت‌گذاری نادرست، یارانه‌های انرژی که مصرف بی‌رویه را تشویق می‌کند، کمبود سرمایه‌گذاری در حمل‌ونقل عمومی، ضعف در اجرای استانداردهای سوخت و نبود هماهنگی میان نهادهای مسئول، مجموعه‌ای از عوامل را شکل داده‌اند که نتیجه آن افزایش تدریجی آلودگی هوا در بسیاری از شهرهای کشور است.

در چنین شرایطی، آلودگی هوا بیش از آنکه یک مسئله صرفاً زیست‌محیطی یا ترافیکی باشد، به نشانه‌ای از چالش‌های ساختاری در حوزه حکمرانی و توسعه تبدیل شده است. به بیان دیگر، مسئله تنها تعداد خودروها یا حجم ترافیک نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از سیاست‌ها و تصمیم‌هایی است که طی سال‌های طولانی بر الگوی مصرف انرژی، توسعه شهری و زیرساخت‌های حمل‌ونقل اثر گذاشته‌اند.

نتایج این پژوهش جهانی نشان می‌دهد که تهران امروز در نقطه‌ای ایستاده که بسیاری از شهرهای جهان سال‌ها پیش آن را پشت سر گذاشته‌اند. از همین رو، ادامه روند کنونی می‌تواند فاصله میان ایران و کشورهایی را که در مسیر بهبود کیفیت هوا حرکت می‌کنند، بیشتر کند.

هوای تهران و بسیاری از شهرهای ایران اکنون تنها یک مسئله محیط‌زیستی نیست؛ بلکه بازتابی از الگوی توسعه و اولویت‌هایی است که طی دهه‌های گذشته دنبال شده‌اند. تا زمانی که این الگوها و اولویت‌ها مورد بازنگری قرار نگیرند، آلودگی هوا همچنان یکی از چالش‌های پایدار شهرهای کشور باقی خواهد ماند؛ چالشی که اثرات آن هر روز در نفس کشیدن میلیون‌ها شهروند دیده می‌شود.