چشم و هم‌چشمی، استعدادها را به قتل می‌رساند؛ تهدید بزرگ در مسیر توسعه هنرستان‌ها

به گزارش  رکنا ، برخی از کارشناسان و مشاوران تحصیلی در چهارمحال و بختیاری هشدار می‌دهند که در برخی موارد چشم و هم‌چشمی و برخی از تصمیم‌گیرهای غیرکارشناسی، دانش‌آموزان را از مسیر واقعی استعدادشان دور می‌کند و هدف‌گذاری ۵۰ درصدی توسعه هنرستان‌ها را با چالش جدی مواجه خواهد کرد.

فرایند هدایت تحصیلی پایه نهم با هدف شناسایی استعداد، توانایی و علاقه دانش‌آموزان و کمک به انتخاب آگاهانه و رشته تحصیلی و مسیر آینده شغلی و حرفه دانش‌آموزان طراحی و اجرایی می‌شود و این فرایند با در نظر گرفتن سه عامل اصلی شامل سوابق تحصیلی، آزمون‌های مشاوره‌ای و نظرسنجی از معلمان، دانش‌آموزان و والدین انجام می‌شود.

اما آنچه در روزهای پایانی سال تحصیلی و آغاز فرایند انتخاب رشته بیش از هر چیز در گفت وگو با مشاوران و کارشناسان آموزشی به چشم می‌خورد فاصله میان اهداف نظامی آموزشی، رفتارهای انتخاباتی خانواده‌هاست که برخی از دانش‌آموزان و والدین، نه براساس استعداد و توانمندی، که براساس نگاه‌های پرستیژ اجتماعی و چشم و هم‌چشمی خانوادگی و یا در برخی مناطق به دلیل نبود امکانات تحصیلی از جمله نبود آن رشته و یا تجهیزات آموزشی هنرستان‌ها مسیر تحصیل آینده را انتخاب می‌کند.

تنوع رشته‌ها در شاخه‌های نظری، فنی و حرفه‌ای و کاردانش، شناخت ناکافی از آینده شغلی رشته‌ها و اطلاع‌رسانی محدود، از جمله عواملی است که بر سردرگمی خانواده‌ها و دانش‌آموزان افزوده است؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از خانواده‌ها پس از پایان امتحانات برای انتخاب مسیر تحصیلی فرزند خود به مشاوران مراجعه می‌کنند.

چشم و هم‌چشمی و فشار خانواده‌ها؛ آفت انتخاب رشته تحصیلی

مدگرایی و ناآگاهی؛ چالش انتخاب رشته دانش‌آموزان

یک مشاور تحصیلی در چهارمحال و بختیاری با اشاره به گرایش اجتماعی و خانوادگی و هیجان عمومی برای ورود به رشته‌های پزشکی و دندانپزشکی گفت: برخی خانواده‌ها به دلیل جایگاه برخی از رشته‌ها، فرزندان خود را به سمت رشته‌های خاص هدایت و تصور می‌کنند این رشته‌ها بهترین آینده را برای فرزندشان رقم می‌زند.

حمید نفر در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا افزود: برخی از خانواده‌ها هدف‌گیری خود را براساس بهترین شرایط ممکن برای آینده تصویر می‌کنند اما رغبتی به سمت رشته‌های نظری غیرپزشکی و به ویژه رشته‌های فنی و حرفه‌ای ندارند و یکی از اشکالات اساسی، عملکرد ضعیف رسانه‌ها در معرفی رشته‌های فنی و مهندسی است و خانواده‌ها آنچه را ندیده‌اند، انتخاب نمی‌کنند.

وی با بیان اینکه اطلاع‌رسانی درباره بسیاری از رشته‌های فنی، مهندسی و برخی رشته‌های علوم انسانی کافی نیست اظهار داشت: خانواده‌ها به طور معمول آنچه را می‌بینند و درباره آن اطلاعات بیشتری دارند، انتخاب می‌کنند و اگر رشته‌ای به خوبی معرفی نشود، ظرفیت‌ها و فرصت‌های آن نیز برای خانواده‌ها و دانش‌آموزان قابل مشاهده نخواهد بود.

ضرورت اطلاع‌رسانی جامع درباره رشته‌های تحصیلی

برخی از مشاوران و کارشناسان بر این نکته اتفاق نظر دارند که رسانه‌ها و دستگاه‌های مرتبط باید نقش فعال‌تری در اطلاع‌رسانی و جامع درباره رشته‌های تحصیل و آینده شغلی آنها ایفا می‌کنند.

نفر می‌گوید: بخشی از این مسوولیت بر عهده اداره کل آموزش وپرورش است که باید اطلاع رسانی جامع‌تری داشته باشد و متاسفانه آنچه در عمل مشاهده می‌شود کافی نیست.

این مشاور تحصیلی آگاهی‌بخشی و اطلاع‌رسانی را مسوولیتی مشترک میان آموزش و پرورش، رسانه‌ها و دستگاه‌های مرتبط دانست و گفت: آموزش و پرورش باید اطلاع‌رسانی جامع‌تری درباره رشته‌ها، مشاغل، مزایا و آینده شغلی آنها داشته باشد و رسانه‌ها نیز می‌توانند در معرفی این ظرفیت‌ها نقش مهمی ایفا کنند.

نفر افزود: برای کاهش چشم و هم‌چشمی در انتخاب رشته، باید آموزش خانواده در قالب کارگاه‌های مدرسه‌ای و همچنین از طریق رسانه‌های عمومی و شبکه‌های اجتماعی گسترش یابد و رشته‌ها و مشاغل مختلف به صورت تفکیکی برای دانش‌آموزان و خانواده‌ها معرفی شود.

وی ادامه داد: هر چه آگاهی خانواده‌ها افزایش یابد، دامنه انتخاب آنها نیز گسترده‌تر می‌شود و زمانی که خانواده با توانمندی‌های فرزند خود و فرصت‌های موجود در رشته‌ها و مشاغل مختلف آشنا شود، احتمال انتخاب مسیری متناسب با استعداد و توانایی دانش‌آموز بیشتر خواهد شد.

این مشاور تحصیلی با تاکید بر ضرورت هدایت هدفمند دانش‌آموزان از سال‌های پایین‌تر گفت: هدایت دانش‌آموزان دوره ابتدایی و متوسطه اول باید متناسب با توانمندی‌های آنان انجام شود و صرف عملکرد تحصیلی و نمرات محدود نباشد.

وی افزود: باید به جای تمرکز صرف بر کسب نمره‌های بالا، توانمندی‌های دانش‌آموزان در حوزه‌های مختلف شناسایی شود و متناسب با هر استعداد، مسیر تحصیلی و شغلی مناسب به آنان معرفی شود.

باورهای نادرست دامنه انتخاب دانش‌آموزان را محدود می‌کند

نفر برخی از تفکرات نادرست درباره رشته‌های فنی و حرفه‌ای و علوم انسانی را از دیگر چالش‌های انتخاب رشته دانست و گفت: هنوز برخی خانواده‌ها تصور می‌کنند رشته‌های فنی یا ادبیات برای دانش‌آموزان ضعیف است و به همین دلیل اجازه انتخاب این رشته‌ها را به فرزندان خود نمی‌دهند.

وی افزود: ترس دانش‌آموزان از برخی درس‌ها و نگرانی از نبود شغل در آینده نیز گاهی ناشی از شناخت ناکافی نسبت به رشته‌هاست؛ در حالی که در رشته علوم انسانی نیز رشته‌های بسیار خوبی وجود دارد که می‌تواند آینده شغلی مناسبی برای دانش‌آموزان ایجاد کند، اما این رشته‌ها به اندازه کافی شناخته‌شده نیستند.

این مشاور تحصیلی تاکید کرد: ناآشنایی خانواده‌ها از ظرفیت رشته‌ها، یکی از عوامل مهمی است که بر انتخاب رشته دانش‌آموزان تاثیر می‌گذارد.

به گفته وی، با توجه به همین چالش‌ها، آموزش و پرورش فرآیند هدایت تحصیلی را از سال‌های پیش از انتخاب رشته آغاز می‌کند تا دانش‌آموزان و خانواده‌ها فرصت بیشتری برای شناخت توانایی‌ها، علایق و رشته‌های مختلف داشته باشند.

هدایت تحصیلی از پایه هفتم آغاز می‌شود

رییس اداره امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی اداره کل آموزش و پرورش چهارمحال و بختیاری از آغاز صدور نمون‌برگ هدایت تحصیلی دانش‌آموزان قبولی پایه نهم از ۲۷ تیرماه خبر داد و گفت: دانش‌آموزان دارای اولویت «الف» تا ۱۰ مرداد و دانش‌آموزان دارای اولویت «ب» از ۱۰ تا ۲۰ مرداد فرصت دارند در رشته‌های موردنظر خود ثبت‌نام کنند.

احمد طاهری‌فرد در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: فرآیند هدایت تحصیلی دانش‌آموزان از ابتدای پایه هفتم آغاز و تا پایان پایه نهم ادامه می‌یابد و در این مدت، کمیته‌های هدایت تحصیلی مدارس با برنامه‌ریزی و ارائه توضیحات لازم، والدین و دانش‌آموزان را با مراحل این فرآیند آشنا می‌کنند.

مدارس؛ نخستین حلقه خودشناسی و رشته‌شناسی دانش‌آموزان

طاهری‌فرد با اشاره به فعالیت‌های متنوع مدارس در این زمینه افزود: برگزاری جلسه‌های توجیهی، کارگاه‌های آموزشی، تهیه و انتشار کلیپ‌های مجازی، بازدیدهای شغلی، برپایی نمایشگاه‌های مشاغل و حضور صاحبان مشاغل در مدارس از جمله اقداماتی است که به آشنایی دانش‌آموزان با رشته‌ها و شاخه‌های تحصیلی کمک می‌کند.

به گفته وی، دانش‌آموزان همچنین با شرکت در آزمون‌های مشاوره‌ای رغبت و توانایی، به شناخت بیشتری از علایق و استعدادهای خود دست پیدا می‌کنند.

تکمیل فرم‌ها و آزمون‌ها از آذرماه تا اردیبهشت

رییس اداره امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی اداره کل آموزش و پرورش چهارمحال و بختیاری افزود: تکمیل آزمون‌های مشاوره‌ای و فرم‌های نظرخواهی از دانش‌آموزان، والدین و معلمان برای پایه نهم از آذر سال گذشته آغاز و تا اردیبهشت امسال انجام شد.

وی تاکید کرد: صدور نمون‌برگ هدایت تحصیلی پس از ثبت و تایید نمرات خرداد دانش‌آموزان پایه نهم در سامانه کشوری انجام می‌شود.

اولویت‌بندی رشته‌ها بر اساس نمرات سه‌ساله

مدگرایی و ناآگاهی؛ چالش انتخاب رشته دانش‌آموزان

طاهری‌فرد در تشریح نحوه اولویت‌بندی دانش‌آموزان گفت: اولویت «الف» و «ب» فقط بر اساس تاثیر نمرات خرداد پایه‌های هفتم، هشتم و نهم تعیین می‌شود و آزمون‌های مشاوره‌ای جنبه خودشناسی دارند.

وی افزود: تعداد دانش‌آموزان اولویت «الف» در هر رشته متناسب با ظرفیت ثبت‌نام آن رشته در منطقه تعیین می‌شود؛ برای نمونه، اگر ظرفیت رشته تجربی برای دختران در منطقه‌ای ۱۰۰ نفر باشد، ۱۰۰ دختر با بالاترین نمرات در اولویت «الف» قرار می‌گیرند.

به گفته وی، نتایج هدایت تحصیلی در قالب اولویت‌های «الف» و «ب» به دانش‌آموزان اعلام می‌شود؛ اولویت «الف» به معنای برخورداری دانش‌آموز از شرایط مطلوب برای ورود به رشته یا شاخه خاص است و اولویت «ب» نشان‌دهنده شایستگی نسبی و قرارگیری در اولویت ثانویه برای ثبت‌نام در آن رشته است.

سهم سوابق تحصیلی و آزمون‌های مشاوره‌ای

طاهری‌فرد گفت: فرآیند هدایت تحصیلی در مجموع ۱۰۰ امتیاز دارد که ۳۵ امتیاز آن به سوابق تحصیلی و ۶۵ امتیاز به بررسی‌های مشاوره‌ای شامل آزمون‌های رغبت و توانایی و نظر دانش‌آموز، معلمان، والدین و مشاوران اختصاص دارد.

وی گفت: با این حال، در تعیین اولویت «الف» و «ب» رشته‌ها، ظرفیت رشته و نمرات خرداد پایه‌های هفتم، هشتم و نهم نقش اصلی را ایفا می‌کند و آزمون‌های مشاوره‌ای بیشتر با هدف خودشناسی و شناخت استعداد و علاقه دانش‌آموز برگزار می‌شود.

این کارشناس اظهار داشت: برای ورود به رشته ریاضی فیزیک، میانگین نمره درس ریاضی ۱۴ و علوم تجربی ۱۳، برای ورود به رشته علوم تجربی، میانگین نمره علوم ۱۴ و ریاضی ۱۳ و برای ورود به رشته علوم انسانی، میانگین نمره زبان و ادبیات فارسی ۱۴، مطالعات اجتماعی ۱۳ و زبان عربی ۱۲ تعیین شده است.

مشارکت ۹۷ درصدی دانش‌آموزان در آزمون‌های مشاوره‌ای

رییس اداره امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی اداره کل آموزش و پرورش چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه بیش از ۹۷ درصد دانش‌آموزان پایه نهم استان در آزمون‌های رغبت و توانایی شرکت کرده‌اند اظهار داشت: مراکز مشاوره در ۱۷ منطقه آموزشی، مشاوران مدارس و خط ملی نماد به شماره ۱۵۷۰ آماده پاسخ‌گویی به پرسش‌های والدین و دانش‌آموزان هستند.

به گفته وی، در ادارات ۱۷گانه آموزش و پرورش نیز میز هدایت تحصیلی برای ارائه خدمات مشاوره‌ای فعال است.

طاهری‌فرد یادآور شد: برای همه دانش‌آموزان قبولی خرداد پایه نهم نمون‌برگ هدایت تحصیلی صادر می‌شود و دانش‌آموزان تجدیدی نیز پس از شرکت در امتحانات شهریور، نمون‌برگ خود را دریافت می‌کنند.

گرایش افراطی به رشته تجربی و کمبود امکانات هنرستان‌ها

مدگرایی و ناآگاهی؛ چالش انتخاب رشته دانش‌آموزان

وی مهمترین چالش‌های حوزه هدایت تحصیلی را شامل امکانات و تجهیزات ناکافی و فرسوده هنرستان‌ها، نبود برخی رشته‌ها در مناطق کم‌جمعیت، گرایش زیاد به رشته‌های تجربی و انسانی، فشار والدین برای ورود به رشته خاص و کمبود مشاور در مدارس برشمرد.

طاهری‌فرد افزود: برای کاهش گرایش افراطی به رشته تجربی، جلسه‌های توجیهی برای مدیران، والدین و دانش‌آموزان در طول سال تحصیلی برگزار شده و مشاوران مدارس نیز با افزایش خودشناسی و رشته‌شناسی تلاش می‌کنند تعادل بیشتری در انتخاب رشته ایجاد کنند اما همچنان باورهای غلط و ناآگاهی خانواده‌ها بزرگترین مانع است.

وی با اشاره به نقش خانواده‌ها در انتخاب رشته گفت: باید برای والدین و دانش‌آموزان تبیین شود که دانش‌آموز باید در رشته‌ای تحصیل کند که توان، استعداد و علاقه لازم برای آن را داشته باشد تا بتواند از عهده ادامه آن رشته برآید.

رییس اداره امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی اداره کل آموزش و پرورش چهارمحال و بختیاری ادامه داد: در مناطقی که گرایش به برخی رشته‌ها کمتر است، مدارس باید رشته‌ها و ظرفیت‌های آنها را برای دانش‌آموزان معرفی کنند، اما در برخی مناطق کم‌جمعیت به دلیل تعداد پایین دانش‌آموزان، امکان ارائه همه رشته‌ها وجود ندارد و رشته‌های تحصیلی متناسب با شرایط منطقه، شهر و روستا ارائه می‌شود.

تغییر رشته راهکاری دیرهنگام

طاهری‌فرد گفت: تغییر رشته در دوره‌های مختلف تحصیلی و ورود به دانشگاه می‌تواند تا حدی اثر محدودیت‌های موجود در هدایت تحصیلی را کاهش دهد.

وی افزود: دانش‌آموزانی که پس از ورود به پایه دهم متوجه شوند رشته انتخابی با توانایی یا علاقه آنها تناسب ندارد، می‌توانند در چارچوب ضوابط نسبت به تغییر رشته اقدام کنند و در صورت مواجه شدن با این شرایط، در اردیبهشت‌ماه برای تغییر رشته اقدام و دروس تخصصی رشته جدید را در خرداد یا شهریور امتحان دهند.

به عقیده برخی از کارشناسان؛ در نهایت، انتخاب رشته تحصیلی زمانی می‌تواند به تصمیمی آگاهانه و موثر در آینده دانش‌آموز تبدیل شود که خانواده‌ها از نگاه مدگرایانه و کلیشه‌ای به رشته‌ها فاصله بگیرند، مدارس و مشاوران شناخت دقیق‌تری از استعدادهای دانش‌آموزان ارائه دهند و رسانه‌ها و دستگاه‌های مرتبط نیز فرصت‌ها و آینده شغلی رشته‌های مختلف را به شکل گسترده‌تری معرفی کنند.

هدایت تحصیلی، در واقع، تنها انتخاب یک رشته برای ادامه تحصیل نیست؛ بلکه فرآیندی برای شناخت توانمندی‌های دانش‌آموز و کمک به انتخاب مسیری است که بتواند استعداد، علاقه و نیازهای آینده جامعه را به یکدیگر پیوند دهد.