دستور جمع آوری مخازن زباله تهران در مسیر خیابان ولیعصر از راه‌آهن تا تجریش/ اول سطل‌ها رفتند، بعد قرار است جایگزین بیاید؟

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، خیابان‌های آزادی، انقلاب و ولیعصر به‌عنوان سه کریدور اصلی و پرتردد شهری تهران، در ماه‌های اخیر شاهد تغییر در الگوی مدیریت پسماند بوده‌اند؛ تغییری که در چارچوب سیاست‌های جدید شهرداری برای توسعه تفکیک از مبدأ، کاهش وابستگی به مخازن سنتی و حرکت به سمت مدیریت هوشمند پسماند اجرا شده است. با این حال، نبود یا ناکافی بودن زیرساخت‌های جایگزین برای همه گروه‌های استفاده‌کننده از فضای عمومی، به‌ویژه عابران، رهگذران و شهروندانی که در طول روز در این معابر حضور دارند، به یکی از چالش‌های مطرح در اجرای این طرح تبدیل شده است.

جمعی از شهروندان ساکن، شاغل و عابران این محدوده‌ها در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی رکنا اعلام کردند که از زمستان ۱۴۰۴ تاکنون بخش قابل توجهی از مخازن زباله از سطح برخی معابر جمع‌آوری شده است؛ اقدامی که به گفته آنان در برخی نقاط با افزایش رهاشدگی پسماند، کاهش کیفیت منظر شهری و افزایش حضور حیوانات موذی همراه بوده است.

شهروندان معتقدند تغییر در نظام مدیریت پسماند زمانی می‌تواند اثربخش باشد که همزمان با حذف یک امکان شهری، ابزار و مسیر جایگزین آن نیز برای تمام گروه‌های درگیر پیش‌بینی شود. آنها می‌گویند محورهایی مانند آزادی، انقلاب و ولیعصر تنها محل سکونت نیستند، بلکه روزانه میزبان جمعیت شناور گسترده‌ای از دانشجویان، کارمندان، کسبه، گردشگران و رهگذران هستند؛ افرادی که ممکن است در طول مسیر با پسماندهای کوچک مانند بطری آب، ظروف یک‌بار مصرف یا بسته‌بندی مواد غذایی مواجه شوند و در نبود مخزن عمومی، با ابهام درباره شیوه صحیح دفع آن روبه‌رو شوند.

شهرداری: حرکت به سمت الگوی جدید مدیریت پسماند

در پی این گلایه‌ها، خبرنگار اجتماعی رکنا موضوع را از مسئولان شهرداری تهران پیگیری کرد. یکی از مسئولان حوزه پسماند شهرداری منطقه ۱۱ با اشاره به اجرای طرح ساماندهی مخازن اظهار کرد:«براساس شیوه‌نامه ابلاغی، از چند ماه قبل، جمع‌آوری مخازن از برخی محورهای اصلی از جمله خیابان‌های آزادی، انقلاب و کل مسیر خیابان ولیعصر در دستور کار قرار گرفته است. در همین راستا، برنامه‌هایی برای آموزش شهروندان، مجتمع‌های تجاری و مراکز اداری اجرا شده و از طریق طرح "نوماند" و اپلیکیشن "شهرزاد" امکان ثبت درخواست جمع‌آوری پسماند برای شهروندان فراهم شده است.»

وی افزود: «در مراکز تجاری و واحدهایی که حجم پسماند قابل توجهی تولید می‌کنند، آموزش‌های لازم ارائه شده و در صورت ثبت درخواست، خودروهای مربوطه برای جمع‌آوری مراجعه می‌کنند. خانوارها نیز می‌توانند از طریق سامانه‌های پیش‌بینی‌شده درخواست خود را ثبت کنند.»

این مسئول در پاسخ به پرسش خبرنگار رکنا درباره وضعیت عابران و رهگذران که در طول روز با پسماندهای کوچک مواجه می‌شوند، گفت:

«حوزه پسماند مسئولیت اصلی در زمینه آموزش، فرهنگ‌سازی و تفکیک پسماند از مبدأ را برعهده دارد. وظیفه ما این است که از ورود پسماند خشک به مخازن جلوگیری کنیم و شهروندان را به تفکیک پسماند در منزل هدایت کنیم. زمانی که زباله وارد مخزن می‌شود، مسئولیت آن برعهده اداره خدمات شهری قرار می‌گیرد.»

وی ادامه داد: «ما به شهروندان آموزش می‌دهیم که پسماند خشک خود را در مخازن عمومی رها نکنند و آن را برای تفکیک به منزل منتقل کنند. حتی اگر فردی در مسیر خرید، بطری آب یا بسته‌بندی خوراکی دارد، باید آن را همراه خود نگه دارد و در منزل تفکیک کند.»

کارشناسان: تغییر الگوی خدمات شهری نیازمند مرحله گذار است

کارشناسان حوزه مدیریت شهری معتقدند تغییر در الگوی خدمات عمومی، به‌ویژه در حوزه‌ای مانند پسماند که ارتباط مستقیم با رفتار روزمره شهروندان دارد، نیازمند یک دوره گذار و آماده‌سازی زیرساختی است.

به باور آنان، حرکت به سمت تفکیک از مبدأ و کاهش تولید پسماند، ضرورتی انکارناپذیر در مدیریت شهری امروز است، اما موفقیت این سیاست به میزان هماهنگی میان تصمیم اجرایی، زیرساخت‌های موجود و رفتار شهروندان بستگی دارد.

کارشناسان تأکید می‌کنند در فرآیند اصلاح خدمات شهری، یک اصل مدیریتی وجود دارد: ابتدا باید ظرفیت جایگزین ایجاد شود و سپس امکان قبلی کاهش یا حذف شود. در غیر این صورت، فاصله میان اجرای سیاست جدید و فراهم شدن امکانات مورد نیاز، می‌تواند هزینه تغییر را به شهروندان منتقل کند.

به گفته آنان، معابر مهمی مانند آزادی، انقلاب و ولیعصر به دلیل ماهیت چندمنظوره خود، نیازمند برنامه‌ریزی متفاوت هستند؛ چرا که مدیریت پسماند در این محدوده‌ها تنها به خانوارها محدود نمی‌شود و باید رفتار جمعیت شناور و مصرف روزانه شهروندان در فضای عمومی نیز در نظر گرفته شود.

پرسش شهروندان؛ پسماندهای روزمره در فضای عمومی چه می‌شوند؟

با وجود تأکید شهرداری بر توسعه طرح‌هایی مانند «نوماند» و تغییر الگوی جمع‌آوری پسماند، همچنان یک پرسش از سوی شهروندان مطرح است: تا زمان تکمیل زیرساخت‌های جدید، برای پسماندهای روزمره افرادی که صرفاً در حال تردد در معابر هستند، چه راهکار عمومی و در دسترسی پیش‌بینی شده است؟

مدیریت موفق پسماند شهری نیازمند ایجاد تعادل میان اهداف بلندمدت مانند کاهش تولید زباله، تفکیک از مبدأ و هوشمندسازی خدمات با نیازهای واقعی شهروندان در فضای عمومی است. حذف یک ابزار خدماتی، بدون آنکه مسیر جایگزین برای تمام کاربران شهری فراهم شده باشد، ممکن است به جای حل یک مسئله، شکل جدیدی از چالش را ایجاد کند.