کودکان خلاق چگونه بزرگ می‌شوند؟؛ رازهایی که والدین باید بدانند

به گزارش رکنا،  یک روانشناس با تأکید بر اینکه همه کودکان ظرفیت خلاق بودن دارند، می‌گوید شکوفایی این توانایی بیش از آنکه به استعداد ذاتی وابسته باشد، به محیط رشد کودک بستگی دارد؛ محیطی که در آن کودک بتواند بازی کند، سؤال بپرسد، تجربه کند و بدون ترس از اشتباه، ایده‌های جدید خود را امتحان کند.

خلاقیت ویژگی گروه خاصی از کودکان نیست؛ همه کودکان این ظرفیت را دارند، اما میزان شکوفایی آن به شرایطی بستگی دارد که در آن رشد می‌کنند. به گفته کردفلاحت، روانشناس، هرچه کودک فرصت بیشتری برای بازی، کشف، تجربه و حتی اشتباه کردن داشته باشد، احتمال رشد خلاقیت او نیز بیشتر خواهد شد.

او با اشاره به نقش مهم والدین در پرورش خلاقیت کودکان، اظهار کرد: خلاقیت در محیطی رشد می‌کند که کودک در آن احساس امنیت داشته باشد و فرصت فکر کردن، آزمودن و کشف کردن پیدا کند. شیوه فرزندپروری، ویژگی‌های فردی کودک و فضای خانه از عواملی هستند که در تقویت این توانایی نقش دارند.

بازی آزاد؛ کلید پرورش ذهن خلاق

این روانشناس، بازی آزاد را یکی از مهم‌ترین ابزارهای رشد خلاقیت دانست و گفت: والدین نباید همیشه مسیر بازی کودک را از قبل تعیین کنند. گاهی یک جعبه مقوایی، چند قطعه لگو یا مقداری خمیر بازی می‌تواند بیشتر از اسباب‌بازی‌های پیچیده، ذهن کودک را فعال کند؛ چراکه کودک مجبور می‌شود خودش تصمیم بگیرد، خلق کند و راه‌حل پیدا کند.

وی تأکید کرد: به جای ارائه پاسخ‌های آماده، بهتر است والدین با پرسش‌هایی مانند «به نظرت راه دیگری هم وجود دارد؟» یا «اگر جور دیگری امتحان کنیم چه اتفاقی می‌افتد؟» کودک را به فکر کردن و ایده‌پردازی تشویق کنند.

کودکی که از اشتباه کردن نترسد، خلاق‌تر می‌شود

کردفلاحت با بیان اینکه اشتباه بخشی طبیعی از فرآیند یادگیری است، افزود: بسیاری از ایده‌های خلاقانه پس از چندین بار آزمون و خطا شکل می‌گیرند. اگر کودک از اشتباه کردن بترسد، به مرور جسارت تجربه کردن و متفاوت فکر کردن را از دست می‌دهد.

به گفته این روانشناس، وظیفه والدین این نیست که همیشه پاسخ درست را در اختیار کودک قرار دهند، بلکه باید فضایی ایجاد کنند که کودک بتواند با خیال راحت سؤال بپرسد، تجربه کند و از کشف کردن لذت ببرد.

تشویق درست؛ نه فقط تعریف از نتیجه

این روانشناس با اشاره به اهمیت نوع تشویق والدین گفت: بهترین نوع تشویق، توجه به فرآیند فکر کردن و تلاش کودک است، نه فقط نتیجه نهایی.

وی توضیح داد: به جای اینکه والدین فقط بگویند «چه نقاشی قشنگی کشیدی»، بهتر است درباره ایده کودک سؤال کنند؛ مثلا بپرسند «چطور به این فکر رسیدی؟» یا «چرا این رنگ‌ها را انتخاب کردی؟». این نوع تشویق به کودک یاد می‌دهد که تلاش، تجربه و خلاقیت ارزشمند است.

کردفلاحت هشدار داد: استفاده مداوم از جملاتی مانند «تو خیلی باهوشی» یا «تو نابغه‌ای» ممکن است کودک را نگران حفظ این تصویر کند و باعث شود از تجربه‌های جدید و احتمال شکست دوری کند.

از لگو تا قصه‌گویی؛ بازی‌هایی که خلاقیت را تقویت می‌کنند

این روانشناس با اشاره به بازی‌های مؤثر در رشد خلاقیت گفت: ویژگی اصلی بازی‌های خلاقانه «آزادی» است. بازی‌هایی مانند ساخت‌وساز با لگو، مکعب‌های چوبی، خمیر بازی، ساخت وسایل با مواد ساده و دورریختنی، به کودک اجازه می‌دهد بدون الگوی از پیش تعیین‌شده چیزی خلق کند.

وی افزود: بازی‌های نمایشی مانند نقش‌آفرینی در قالب پزشک، معلم یا فروشنده نیز به رشد تخیل، حل مسئله و مهارت‌های اجتماعی کودک کمک می‌کند. همچنین قصه‌گویی و درخواست از کودک برای ساختن پایان یک داستان یا پاسخ دادن به سؤال‌های تخیلی، ذهن او را به سمت تفکر خلاق هدایت می‌کند.

موبایل و تبلت؛ جایگزین بازی واقعی نشوند

کردفلاحت درباره تأثیر استفاده زیاد از ابزارهای دیجیتال بر خلاقیت کودکان گفت: مشکل اصلی خود فناوری نیست، بلکه زمان و نوع استفاده از آن است. زمانی که بخش زیادی از روز کودک صرف صفحه‌نمایش می‌شود، فرصت بازی آزاد، خیال‌پردازی، گفت‌وگو و تجربه‌های واقعی کاهش پیدا می‌کند.

وی افزود: بسیاری از بازی‌ها و برنامه‌های دیجیتال همه چیز را از قبل طراحی کرده‌اند و کودک بیشتر دریافت‌کننده محتواست تا خالق آن؛ در حالی که بازی‌های واقعی، کودک را وادار می‌کنند داستان بسازد، نقش‌آفرینی کند و برای مسائل مختلف راه‌حل پیدا کند.

این روانشناس همچنین تأکید کرد: حوصله‌سررفتن همیشه اتفاق منفی نیست؛ گاهی همین لحظه‌های بدون سرگرمی آماده، باعث می‌شود ذهن کودک فعال شود و به سمت خیال‌پردازی و خلق ایده‌های تازه برود.

خلاقیت با تجربه‌های ساده ساخته می‌شود

کردفلاحت در پایان گفت: تبلت و موبایل در صورت استفاده محدود و هدفمند می‌توانند مفید باشند، اما هیچ صفحه‌نمایشی جای بازی آزاد، قصه‌گویی، گفت‌وگو با خانواده، ارتباط با همسالان و تجربه‌های واقعی را نمی‌گیرد.

او تأکید کرد: خلاقیت با اسباب‌بازی‌های گران‌قیمت ایجاد نمی‌شود؛ زمانی رشد می‌کند که کودک بتواند با ساده‌ترین وسایل، بزرگ‌ترین ایده‌ها را در ذهن خود بسازد.