میانکاله در یک هفته 6 مرتبه سوخت؛ 15 هکتار درگیر آتش شد/ حر منصوری : الگوی آتش‌سوزی‌های امسال شبیه ۱۴۰۰ است؛ با رفتار یک گروه مواجهیم نه یک فرد + فیلم

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، میانکاله بار دیگر در آتش سوخت. این منطقه ارزشمند زیست‌محیطی در ۱۰ روز اخیر، شش مرتبه درگیر حریق شده و آخرین آتش‌سوزی شامگاه گذشته، بار دیگر بخش‌هایی از این پناهگاه حیات‌وحش را فرا گرفت.

بر اساس گزارش‌های محلی، آتش از محدوده جاده شهرداری تا دیده‌بانی ۲ گسترش یافت و شرکت ماهیگیری نیز طعمه حریق شد. شعله‌ها تا نزدیکی منطقه دامداری پیش رفت و وسعت بخش درگیر آتش، طبق گفته اهالی، حدود ۱۵ هکتار برآورد شده است؛ هرچند میزان دقیق خسارت باید توسط دستگاه‌های رسمی اعلام شود.

در همین رابطه با حر منصوری عبدالملکی، عکاس و فعال سرشناس محیط‌زیست منطقه، درباره این آتش‌سوزی‌ها، دلایل تکرار حریق در میانکاله و نقش عوامل اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی در این اتفاقات گفت‌وگویی داشتیم که در ادامه می‌خوانید.

الگوی آتش‌سوزی‌های امسال شبیه سال ۱۴۰۰ است

در یک هفته گذشته، طبق اخبار منتشرشده از منطقه میانکاله، حدود ۱۵ هکتار از این پناهگاه حیات‌وحش درگیر آتش‌سوزی شده است. این در حالی است که آتش‌سوزی‌های میانکاله در سال‌های اخیر بارها تکرار شده است.

این پرسش مطرح است که تا چه اندازه این آتش‌سوزی‌های پی‌درپی می‌تواند به این موضوع مرتبط باشد که ما مجموعه‌ای از قوانین محدودکننده داریم؛ قوانینی که برای مثال شکار، حضور یا برخی فعالیت‌ها در منطقه را تخلف می‌داند، اما در کنار آن، برای اهالی منطقه بسترهای اشتغال، آموزش و فعالیت‌های جایگزین کمتر ایجاد شده است.

همچنین اختلافات میان افراد محلی، کشت‌های غیرمجاز و تعارض‌هایی که در این زمینه شکل می‌گیرد، چقدر می‌تواند در وقوع این آتش‌سوزی‌های پرخسارت نقش داشته باشد؟

حر منصوری عبدالملکی، فعال محیط‌زیست منطقه، در گفت‌وگو با خبرنگار رکنا گفت: چند نکته در این زمینه وجود دارد. اول اینکه سال جاری، یعنی سال ۱۴۰۵، شکل آتش‌سوزی‌هایی که در میانکاله اتفاق می‌افتد، با سال‌های قبل تفاوت‌هایی دارد. ما چند گروه آتش‌سوزی در این منطقه داریم و الگوی امسال تا حد زیادی شبیه سال ۱۴۰۰ است.

وی افزود: در دوره‌هایی از گذشته، آتش‌زدن‌ها به شکل کنترل‌شده‌تری انجام می‌شد و معمولاً منفعت مستقیم فردی برای عامل آن وجود داشت. بخش زیادی از این موارد توسط دامداران و چوپان‌ها انجام می‌شد.دلیل آن هم این بود که در فصل تابستان، زمانی که پوشش گیاهی ضعیف می‌شد، برخی افراد قسمت‌هایی از پوشش خشک منطقه را آتش می‌زدند تا بعد از مدتی، رویش‌های جوان ایجاد شود.این رویش‌های جدید، کمتر از یک هفته بعد رشد می‌کرد و مورد استقبال دام‌ها، به‌خصوص گوسفندان، قرار می‌گرفت.

وی ادامه داد: حتی از برخی دامداران شنیده‌ام که این پوشش‌های تازه، برای گوسفندها باعث افزایش شیردهی هم می‌شده است.

البته این موضوع به هیچ عنوان به معنای درست بودن این اقدام نیست؛ آتش‌سوزی، آتش‌سوزی است و آسیب‌های خودش را دارد، اما در گذشته بخشی از این اتفاقات با چنین انگیزه‌ای رخ می‌داد.

گاهی آتش‌زدن منطقه، واکنش به برخورد محیط‌زیست بود

حر منصوری در ادامه گفت: نوع دیگری از آتش‌سوزی‌ها نیز وجود داشت که موردی بود.برای مثال، زمانی که محیط‌زیست با فردی برخورد می‌کرد، شکار غیرمجاز او را می‌گرفت یا با ساخت‌وساز غیرقانونی در منطقه برخورد می‌شد، گاهی فرد متخلف برای مقابله به مثل، بخشی از منطقه را آتش می‌زد.

وی افزود: مثلاً در گذشته بازگیرها یا افرادی که در منطقه کومه یا سازه‌های غیرقانونی ایجاد می‌کردند، وقتی محیط‌زیست اقدام به تخریب این سازه‌ها می‌کرد، چند روز بعد در همان محدوده آتش‌سوزی رخ می‌داد.این در واقع نوعی پیام بود که می‌خواستند بگویند «شما به ما خسارت زدید و ما هم با آتش زدن منطقه پاسخ می‌دهیم.»

اختلاف میان گروه‌های متخلف، یکی از عوامل آتش‌سوزی‌های گذشته بود

وی درباره دیگر عوامل آتش‌سوزی‌های گذشته میانکاله اظهار کرد: موضوع دیگری که در گذشته وجود داشت، اختلافات میان گروه‌هایی بود که در منطقه فعالیت‌های غیرقانونی انجام می‌دادند.برای مثال، افرادی که کشت غیرمجاز ماری‌جوانا یا گراس انجام می‌دادند، گاهی با یکدیگر رقابت یا اختلاف داشتند.یک گروه، گروه دیگر را به محیط‌زیست یا نیروهای انتظامی معرفی می‌کرد و پس از برخورد با آن‌ها، گروه مقابل برای انتقام، محدوده طرف مقابل را آتش می‌زد.

وی ادامه داد: گاهی هم زمانی که محیط‌زیست، کشت غیرقانونی را به نیروی انتظامی گزارش می‌داد و باعث جمع‌آوری آن می‌شد، واکنش متقابل به شکل آتش زدن منطقه اتفاق می‌افتاد.

تصرف‌های غیرقانونی در میانکاله، یکی دیگر از زمینه‌های آتش‌سوزی‌های گذشته بود

حر منصوری در ادامه گفت: موضوع دیگری که مربوط به گذشته است، بحث تصرف‌های غیرقانونی در میانکاله است.این منطقه حدود یک درصد مستثنیات دارد و حدود ۸۰ تا ۸۲ واحد دامداری در آن وجود دارد. گاهی فردی تلاش می‌کرد بخشی از اراضی اطراف دامداری خود را به زمینش اضافه کند.

وی افزود: ممکن بود مدارک محدودی داشته باشد و بخواهد با ایجاد سابقه تصرف، بعدها اقدامات قانونی انجام دهد.در چنین مواردی، گاهی اقدام به آتش زدن زمین می‌کرد تا بعد از آن با ابزارهایی مانند تیر، گاوآهن یا روش‌های دیگر، وضعیت زمین را تغییر دهد و ادعا کند که سال‌هاست در این محدوده فعالیت دارد.این اتفاقات نیز در گذشته رخ داده است.

آتش‌سوزی‌های امسال شبیه رفتار یک گروه است، نه اقدام پراکنده افراد

اما درباره آتش‌سوزی‌های امسال، به نظر می‌رسد با یک رفتار گروهی مواجه هستیم؛ نه صرفاً اقدامات پراکنده افراد.

حر منصوری گفت: در میانکاله، در فصل زمستان معمولاً صیادان در قالب شرکت‌های تعاونی حضور دارند و فعالیت می‌کنند، اما در بهار و تابستان که فصل صید تمام می‌شود، افرادی که شبانه در منطقه می‌مانند، عمدتاً گروه‌هایی هستند که ارتباطی با فعالیت رسمی صیادی ندارند.

وی افزود: در این فصل، کسانی که شب‌ها در منطقه بیتوته می‌کنند، در بسیاری از موارد افراد بزهکار یا معتاد هستند که دور هم جمع می‌شوند و گاهی رفتارهایی از این دست انجام می‌دهند.ممکن است هدفشان حتی فقط جلب توجه باشد؛ اینکه با ایجاد آتش‌سوزی، نگاه‌ها را به سمت خودشان جلب کنند.من واقعاً چنین احتمالی را درباره بخشی از اتفاقات امسال مطرح می‌کنم.

مدیریت فعلی میانکاله با گذشته متفاوت است

حر منصوری با اشاره به شرایط مدیریتی منطقه اظهار کرد: البته باید تاکید کنم که شرایط مدیریتی فعلی منطقه با گذشته متفاوت است.از نگاه ما،  فدایی، مدیر فعلی منطقه، برخورد مناسبی با مردم دارد.

وی افزود: ما در سال ۱۴۰۰ مدیری داشتیم که برخوردهای تندتری داشت و همین باعث ایجاد تنش، شکایت و درگیری‌های مختلف می‌شد، اما الان چنین فضایی وجود ندارد.مدیریت فعلی، به‌خصوص مدیرکل منطقه، تمرکز و توجه زیادی روی میانکاله دارد.همین چند شب اخیر که آتش‌سوزی رخ داده، هر شب پیگیر موضوع بوده و در منطقه حضور و نظارت وجود داشته است.

احتمالاً با گروهی از افراد بزهکار و طردشده مواجه هستیم

حر منصوری گفت: به همین دلیل، به این نتیجه رسیده‌ام که احتمالاً با گروهی از افراد بزهکار و طردشده از اجتماع مواجه هستیم که دور هم جمع می‌شوند و چنین رفتارهایی انجام می‌دهند.

وی افزود: میانکاله به دلیل موقعیت جغرافیایی، منطقه‌ای دور از دسترس است و نیروهای انتظامی و نظارتی همیشه دسترسی آسانی به تمام نقاط آن ندارند.

افرادی که در این مناطق جمع می‌شوند، گاهی ممکن است سابقه مصرف مواد مخدر، سرقت یا رفتارهای پرخطر داشته باشند و از واکنش‌هایی که ایجاد می‌کنند، نوعی احساس قدرت یا لذت ببرند.چون یکی از معدود کارهایی که می‌توانند انجام دهند و باعث شوند جامعه و حتی دولت واکنش نشان دهد، همین اقدامات مخرب است.

شواهد نشان می‌دهد آتش‌سوزی‌ها کار یک فرد تنها نیست

حر منصوری در ادامه گفت: اما نکته مهم این است که به نظر من این موضوع، کار یک فرد تنها نیست.شواهد نشان می‌دهد با یک گروه مواجه هستیم.

وی افزود: دلیلش هم این است که در برخی موارد، زمانی که ما برای بررسی یک نقطه آتش‌سوزی وارد منطقه می‌شویم، بلافاصله در نقطه دیگری آتش ایجاد می‌شود.کسی که چنین کاری انجام می‌دهد، باید شناخت کاملی از مسیرها و نقاط مختلف میانکاله داشته باشد.این‌طور نیست که فردی بعد از سال‌ها برای اولین بار وارد منطقه شود و بتواند شبانه چنین اقداماتی انجام دهد.این افراد کسانی هستند که همیشه در منطقه حضور دارند، مسیرها را می‌شناسند و حتی از شرایط مختلف منطقه اطلاع دارند.

شناسایی عاملان آتش‌سوزی نیازمند کار میدانی و اطلاعاتی است

حر منصوری تاکید کرد: به همین دلیل، موضوع نیازمند یک کار میدانی، اطلاعاتی و دقیق است تا عاملان اصلی شناسایی شوند.اما درباره بخش اصلی سؤال شما؛ یعنی ارتباط این اتفاقات با مسائل اجتماعی و اقتصادی منطقه، باید بگویم دو موضوع بسیار مهم وجود دارد.

وقتی احساس تعلق مردم از بین برود، نگاه حفاظتی هم کاهش پیدا می‌کند

وی گفت: اول، از بین رفتن احساس تعلق مردم نسبت به منطقه است.وقتی یک جامعه محلی احساس کند دیگر نقشی در یک منطقه ندارد و ارتباطش با آن قطع شده، ممکن است نگاه حفاظتی گذشته را از دست بدهد.

حر منصوری افزود: نمونه مشابه آن را در برخی جنگ‌ها دیده‌ایم.زمانی که گروهی مجبور به ترک یک منطقه می‌شوند، گاهی حتی خانه‌ها و اموال خود را آتش می‌زنند، چون احساس تعلقشان از بین رفته است.این همان نگاه معروفی است که می‌گوید «دیگی که برای من نجوشد، می‌خواهم سر سگ در آن بجوشد.»

وی ادامه داد: وقتی مردم بومی احساس کنند این منطقه دیگر متعلق به آنها نیست، حفاظت از آن هم برایشان اهمیت گذشته را نخواهد داشت.

نمی‌شود فقط محدودیت ایجاد کرد و جایگزین اقتصادی نداشت

حر منصوری درباره نقش اقتصاد و معیشت در این موضوع اظهار کرد: موضوع دوم، اقتصاد و معیشت است.ما وقتی به مردم می‌گوییم شکار غیرمجاز نکنید، صید خارج از فصل انجام ندهید، تصرف غیرقانونی نداشته باشید یا فعالیت‌های مخرب انجام ندهید، باید در مقابل، یک مسیر جایگزین هم تعریف کنیم.

وی افزود: نمی‌شود فقط محدودیت ایجاد کرد و هیچ برنامه ریزی برای اشتغال افراد در نظر نگرفت.در بسیاری از کشورهای دنیا، راهکاری که برای جایگزینی مشاغل ناپایدار در مناطق طبیعی اجرا می‌شود، توسعه اکوتوریسم در دل جامعه محلی است.

باید مردم از حفظ طبیعت درآمد داشته باشند، نه از تخریب آن

حر منصوری گفت: یعنی مردم منطقه به جای اینکه از تخریب طبیعت درآمد داشته باشند، از حفظ آن درآمد کسب کنند.خدماتی مانند غذا، اقامت، راهنمایی گردشگران و فعالیت‌های مرتبط با طبیعت‌گردی، می‌تواند اشتغال ایجاد کند.

وی ادامه داد: در این شرایط، همان فردی که قبلاً ممکن بود به شکار یا بهره‌برداری ناپایدار روی بیاورد، تبدیل به حافظ طبیعت می‌شود؛ چون منافع اقتصادی او به زنده ماندن حیات‌وحش وابسته است.اگر پرنده‌ها، فلامینگوها، گوزن‌ها، تالاب‌ها و پوشش گیاهی میانکاله از بین بروند، دیگر شغلی هم برای او باقی نمی‌ماند.

میانکاله نیازمند گفت‌وگوی واقعی با همه ذی‌نفعان است

حر منصوری در پایان گفت: به نظر من مجموعه‌ای از این عوامل، وضعیت پیچیده امروز میانکاله را شکل داده است.بیش از هر زمان دیگری نیاز است جلسات مستمر و واقعی با همه ذی‌نفعان میانکاله برگزار شود؛ از دامداران و صیادان گرفته تا همه گروه‌هایی که با این منطقه ارتباط دارند.

وی افزود: همچنین باید قوانین ورود و تردد در منطقه سختگیرانه‌تر شود.به‌خصوص با خشک شدن بخش‌هایی از قسمت غربی میانکاله، شرایط تغییر کرده است.امروز فردی می‌تواند با یک موتور بدون عبور از مسیرهای اصلی و بدون اینکه از مقابل محیط‌بانی‌ها رد شود، وارد بخش‌های جنوبی منطقه شود.

همین موضوع باعث شده امنیت منطقه، به‌خصوص در فصل تابستان، کاهش پیدا کند.