تابستان گرم‌تر از معمول در راه است، افزایش احتمالی بارش در پاییز و زمستان

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، در حالی که آفتاب تند اواسط بهار بر پهنه فلات مرکزی سایه افکنده و نوسانات دمایی در ایستگاه‌های هواشناسی سراسر کشور به ثبت می‌رسد، الگوهای نوین اقلیمی از وقوع تغییری بنیادین در مناسبات جوی منطقه خبر می‌دهند. آخرین پایش‌های صورت‌گرفته بر روی نقشه‌های پیش‌یابی و مدل‌های نوسان‌گر جنوبی، از بیداری غول خفته اقیانوس آرام حکایت دارد. سازمان هواشناسی کشور در تازه‌ترین گزارش فصلی خود، با تکیه بر تحلیل رفتارهای نوسان‌گر النینو، دورنمایی متفاوت از وضعیت بارش و دما را برای نیمه نخست سال جاری ترسیم کرده است که می‌تواند معادلات مدیریت منابع آب را در ماه‌های پیش‌رو تحت‌الشعاع قرار دهد.

شکل‌گیری الگوهای نوین بارشی در سایه پدیده‌های دورپیوند

شواهد علمی و داده‌های استخراج‌شده از پژوهشکده اقلیم‌شناسی نشان‌دهنده آن است که پدیده اقلیمی النینو در پهنه اقیانوس آرام مراحل تکوین خود را سپری می‌کند. این رخداد اقیانوسی که همواره با تغییرات گسترده در گردش عمومی جو همراه است، پتانسیل آن را دارد که با تقویت جریانات مرطوب، سنگینی بارش‌های پاییزه و زمستانه را در فلات ایران به شکل معناداری افزایش دهد. با این حال، در بازه زمانی میان‌مدت و در افق پیش‌رو تا انتهای تابستان، وضعیت متفاوتی در مناطق جنوب شرقی کشور رقم خواهد خورد؛ جایی که پیش‌بینی‌ها از کاهش بارش‌های موسمی به سطحی کمتر از نرمال حکایت دارند و این امر می‌تواند تنش‌های محیطی را در این مناطق دوچندان کند.

تحلیل دینامیکی توزیع مکانی و زمانی نزولات جوی

بررسی دوره‌های زمانی کوتاه با رویکرد چندمدلی نشان می‌دهد که از میانه اردیبهشت تا اواسط خردادماه، میانگین بارش‌های کشوری در محدوده نرمال با تمایل به بیش از حد مجاز اقلیمی تثبیت خواهد شد. در این بازه، استان‌های ساحلی دریای خزر و بخش‌هایی از شرق و شمال شرق کشور وضعیتی متعادل را تجربه می‌کنند، در حالی که سایر مناطق با افزایش نسبی دریافت‌های جوی روبرو خواهند بود. با ورود به تیرماه، تمرکز بارش‌ها به سمت شمال غرب کشور متمایل شده و سایر نقاط به ثبات اقلیمی بلندمدت باز می‌گردند. اما نکته حائز اهمیت در این تحلیل، بی‌اثری این بارش‌ها در جبران فقر آبی فلات مرکزی است؛ چرا که در اقلیم تابستانی ایران، حتی ثبت بارش‌های نرمال نیز به دلیل حجم ناچیز و تبخیر بالا، توانایی مقابله با بحران نهادینه شده آب را نخواهد داشت.

تشدید آنومالی‌های حرارتی و استقرار امواج گرمایی

در بخش پیش‌بینی‌های دمایی، نقشه‌های سینوپتیک حکایت از استقرار یک آنومالی مثبت حرارتی در سراسر کشور دارند. از اردیبهشت تا انتهای شهریور، افزایش دمایی بین نیم تا دو درجه سلسیوس نسبت به میانگین بلندمدت پیش‌بینی می‌شود. این روند افزایشی در اواخر تابستان و اوایل پاییز به اوج خود می‌رسد، به طوری که مناطق داخلی کشور با بیشترین جهش دمایی مواجه خواهند شد. نکته نگران‌کننده در این میان، پیش‌بینی شکل‌گیری امواج گرمایی شدیدتر در نیمه دوم تابستان است که با توجه به کاهش رطوبت نسبی در بسیاری از مناطق، می‌تواند فشار مضاعفی بر شبکه‌های توزیع انرژی و منابع زیست‌محیطی وارد آورد.

تداوم تنش هیدرولوژیک در کانون‌های جمعیتی مرکز کشور

علیرغم ثبت بارش‌های نسبتاً مطلوب بهاری در استان‌های تهران، قم و مرکزی، سایه سنگین خشکسالی‌های متوالی سال‌های گذشته همچنان بر منابع آب سطحی سنگینی می‌کند. گزارش‌های کارشناسی حاکی از آن است که ناترازی شدید میان منابع و مصارف آب در استان‌های تهران و البرز به مرحله بحرانی رسیده است. اثرات تجمعی خشکسالی و تخلیه ذخایر استراتژیک سدها باعث شده تا حتی با وجود بارش‌های مقطعی، این مناطق همچنان در وضعیت تنش شدید آبی و مخاطره در تأمین آب شرب پایدار باقی بمانند. این وضعیت ایجاب می‌کند که مدیریت منابع آب با نگاهی فراتر از پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت، به سمت راهکارهای سازگاری با کم‌آبی حرکت کند.