پاسخگویی در ایران گم شده است؛ جای خالی «متقاعدسازی مردم» در حکمرانی

به گزارش رکنا و به نقل از ایلنا، «حسین ایمانی» عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و پژوهشگر مدیریت دولتی به ویژگی‌های «حکمرانی خوب» پرداخت و گفت: بر اساس نظریه‌های علمی «حکمرانی خوب» دارای ویژگی‌ها و شاخص‌های خاص است. پاسخگویی، مسئولیت‌پذیری، عدالت‌محوری، کارآیی و اثربخشی، قانون‌محوری، مشارکت و اجماع‌محوری که در کشور ما گاه از آن به عنوان وفاق یاد می‌شود، از مهم‌ترین شاخص‌های یک حکمرانی خوب هستند که توسط اندیشمندان و سازمان‌های بین‌المللی مختلف در نظر گرفته شده‌اند. اگر کشوری خواهان یک حکمرانی خوب باشد، باید این شاخص‌ها را در نظر بگیرد. 

این استاد دانشگاه توضیح داد: شاخص‌های حکمرانی خوب باید در رویکردها، اعمال و اقدامات حکمرانان کشور وجود داشته باشد. معمولا از «پاسخگویی» به عنوان حلقه مفقوده نظام اداری کشور یاد می‌کنم. به نظر می‌رسد پاسخگویی در کشور ما گم شده و بسیاری از آن‌ها که دارای مسئولیت و اختیارات در حوزه‌های مختلف هستند پاسخگو نیستند. به عنوان مثال درباره هر موضوعی، ده‌ها دستگاه و نهاد متولی و مسئول رسیدگی به موضوع هستند، اما هیچ یک پاسخگو نیستند. 

مسئولان کشور باید پاسخگوی پیامد تصمیمات‌شان باشند

او اضافه کرد: وضعیت فعلی هم محصول تصمیمات، اقدامات و نگاه‌هایی است که در طول سالیان متمادی ایجاد شده. لازم است هر فردی پاسخگوی تصمیم‌گیری‌هایی باشد که در هر جایگاه و در هر برهه‌ای داشته است. به عنوان مثال نماینده مجلسی که در دوره مسئولیت خود به تصویب قانونی رای داده بعد از پایان مسئولیتش هم قانونا، شرعا و اخلاقا باید پاسخگوی رای‌هایی باشد که به تصویب طرح‌ها و لوایح داده و امروز آثار آن در کشور مشخص شده است. روسای جمهور هم در چنین وضعیتی قرار دارند. مثلا اگر به دلیل نحوه صحبت یک رئیس‌جمهور در دوره مسئولیتش، تهدیدهایی متوجه کشور شده باشد، باید پاسخگوی رفتار خود باشد و علت آن را بیان کند. اظهارات، اقدامات و حتی حرکات و زبان بدن سیاستمداران بسیار حساس و مهم است و باید درباره آن‌ها پاسخگو باشد. 

ایمانی با طرح این سوال  که در حال حاضر چه فرد یا افرادی باید پاسخگوی این میزان گرانی قیمت‌ها و تورم در کشور باشند؟ گفت: دولت می‌گوید تقصیر من نیست و به نهاد دیگری اشاره می‌کند، آن نهاد هم به نهادی دیگر و این سیر ادامه می‌یابد. این درحالیست که امروز پاسخگویی مقوله‌ای گمشده است و مردم هم به دنبال پاسخگویی مسئولان هستند. بنابراین پاسخگویی شاخصی بسیار مهم در مقوله حکمرانی خوب است. 

او به مساله «شفافیت» هم به عنوان دیگر ویژگی حکمرانی خوب اشاره کرد و افزود: یکی از بهترین ابزارهایی که برای متقاعد کردن افراد در حکمرانی خوب مورد استفاده قرار می‌گیرد این است که «جریان آزاد اطلاعات» را در اختیار مردم قرار دهند. این جریان آزاد درباره ناترازی انرژی، گرانی، تورم، یارانه‌ها و نظام بانکی اطلاع‌رسانی می‌کند. همچنین درباره اینکه تحت چه شرایطی برخی افراد اقدام به گرفتن وام‌های کلان کرده‌اند یا اینکه چرا بنا بر اعلام قوه قضائیه افرادی حدود ۹۰ میلیارد دلار ارز را به کشور بازنگردانده‌اند؟ چرا تازه این موضوع مشخص شده و چرا قبلا درباره آن صحبت نشده است؟

تاثیر جریان آزاد اطلاعات بر رابطه دولت و مردم

این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه جریان آزاد اطلاعات باعث می‌شود مردم حس کنند در بازی حکمرانی قرار دارند، افزود: حکمرانی به عنوان یک مفهوم جمعی به معنای آن است که هم دولت بازیگر باشد و هم مردم، جامعه مدنی و بازار یا بخش خصوصی. اگر می‌خواهیم مردم و بازار هم در بازی حکمرانی حضور داشته باشند، ضروری است اطلاعات داشته باشند و بر مبنای اطلاعات این مشارکت را داشته باشند. وقتی این جریان آزاد وجود ندارد، نمی‌توان توقع داشت که مردم یا بازار نقش خود را در حکمرانی ایفا کنند. در این شرایط شفافیت به عنوان یکی از ویژگی‌های حکمرانی خوب می‌تواند کمک شایانی کند. مردم انتظار دارند علت گرانی قیمت کالاها، میزان ارز تخصیص داده شده به هر کالایی که گران شده و مواردی از این دست را بدانند به همین منظور باید شفافیت اطلاعاتی وجود داشته باشد. 

این پژوهشگر مدیریت دولتی از شیوه‌های حکمرانی هم گفت: گاهی حکمرانی مبتنی بر «سلسله مراتب» است و گاهی مبتنی بر «متقاعدسازی». آنچه امروز بیشتر به کار می‌آید، حکمرانی مبتنی بر متقاعدسازی مردم است. این شیوه هم زمان‌بر است و هم زحمت بیشتری دارد، اما نتایج آن پایدارتر است. برخورد قهری یا سلسله‌مراتبی ممکن است خیلی زود مسائل را جمع کند و در کوتاه مدت جواب بدهد. در کشور ما حکمرانی درباره برخی موضوعات به شیوه سلسله مراتبی بوده به عنوان مثال همین اواخر در خصوص مسائلی مانند حجاب به همین شیوه عمل شده و در کوتاه مدت هم جواب داده، اما در بلندمدت خیر. 

در جریان‌های اعتراضی متقاعدسازی رخ نداد

او به جریانات اعتراضی سال‌های ۱۳۹۸، ۱۴۰۱ و…اشاره کرد و افزود: در این جریانات متقاعدسازی و گفتگو رخ نداد. امروز انتظار می‌رود که در شرایط حساس فعلی شاهد فضای باز گفتگو باشیم. امروز رسانه ملی نقشی خطیر در این حوزه دارد، اما متاسفانه با وجود همه ضربه‌ها، همچنان صدا و سیما مسیر قبلی خود را تکرار می‌کند. این درحالی است که باید به همه اجازه صحبت داده شود، جامعه عقلانیت دارد و تشخیص می‌دهد چه کسی بر مبنای منطق صحبت می‌کند. باید موافقان، مخالفان، احزاب مختلف و مردم فرصت صحبت داشته باشند. متقاعدسازی به این شکل رخ می‌دهد. 

ایمانی اجماع یا وفاق را به معنای صحبت با مردم و ذینفعان حکمرانی دانست و افزود:  در حکمرانی مبتنی بر متقاعدسازی به جای تلاش برای تغییر رفتار مردم به دنبال تغییر ارزش‌ها و باورها و نگرش‌های آن‌ها هستیم. این شیوه آثار پایدارتری به دنبال دارد. اگر مردم درباره موضوعات مختلف متقاعد شوند در بلند مدت بسیاری از اعتراضات شکل نمی‌گیرد اما وقتی متقاعدسازی انجام نشود یا به درستی انجام نشود، مدتی همه چیز فروکش می‌کند، اما به دلایل مختلف مانند بنزین، حجاب، گرانی و… بار دیگر اعتراضات شکل می‌گیرد و کشور متضرر می‌شود. 

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره  به  عدالت‌محوری آنچنان که مورد تاکید حضرت علی «ع» در نهج‌البلاغه بوده، افزود: ایشان  می‌فرمایند که اگر می‌خواهید دشمن به کشورتان طمع نورزد، باید عدالت وجود داشته باشد. عدالت به معنای آن است که اقشار ضعیف‌تر متناسب با وضعیتی که دارند، امکانات بیشتری را دریافت کنند. در شرایط فعلی، ساختار سیاسی کشور باید درباره جریان آزاد اطلاعات و شفافیت بیشتر فکر کند. جلب مشارکت مردم، پاسخگویی، مسئولیت‌پذیری مسئولان دربرابر پیامدهای تصمیم‌گیری‌ها و اقداماتشان هم بسیار حائز اهمیت است.