دفاع و مقابله با تهدیدات هوایی در فاصله نزدیک و ارتفاع پایین از جمله بزرگترین چالش‌های بخش پدافند هوایی در جهان به حساب می‌آید چراکه تهدیدات مختلف، از برخی موشک‌ها گرفته تا هواپیما‌های جنگنده از سال‌ها پیش توان پرواز در ارتفاع بسیار پایین را پیدا کرده و با سرعت بالا و به صورت ناگهانی بر روی سر هدف ظاهر می‌شدند. این مسئله باعث شد تا کشور‌های مختلف به فکر راه‌های مقابله با تهدیدات در ارتفاع پایین و فاصله نزدیک افتاده و به توسعه سیستم‌های مختلفی دست بزنند.

از دوره جنگ سرد شوروی سابق و فدراسیون روسیه مبتکر اصلی در بحث پدافند کوتاه برد و ارتفاع پایین خصوصا به صورت متحرک بوده اند. شوروی به دلیل برخورداری از یک قوای زرهی و پیاده مکانیزه بسیار بزرگ نیاز به واحد‌های پدافند هوایی متحرک داشت که در کنار این واحد‌ها حرکت کرده و از آن‌ها در برابر حملات هوایی دفاع کنند. شاید بتوان ترکیب توپ پدافند هوایی متحرک ZSU ۲۳، ۴ ملقب به شیلکا و موشک‌های سام ۶ را اولین ترکیب حقیقی از طرف شوروی در این زمینه دانست که در جریان جنگ ۱۹۷۳ اعراب و اسراییل نیز در اختیار اعراب بوده و ضربات سنگینی را به اسراییلی‌ها وارد کرد.

عقاب؛ ترکیب موفق «تور و پانتسیر» برای تکمیل پدافند بومی ایران

سامانه شیلکا

عقاب؛ ترکیب موفق «تور و پانتسیر» برای تکمیل پدافند بومی ایران

نمایی از پدافند کوتاه برد متحرک روسیه در چند نسل از شیلکا تا پانتسیر

روس‌ها در ادامه با توسعه سامانه‌هایی مثل تانگوسکا، تور و پانتسیر این مسیر را ادامه داده و امروزه نیز به نوعی بهترین سلاح‌ها در این کلاس را در جهان در اختیار دارند. از دیگر کشور‌هایی که تا حدودی این مسیر را دنبال کردند می‌توان به چین، آلمان، ترکیه، فرانسه و آفریقای جنوبی نیز اشاره کرد. برای نمونه چینی‌ها سیستم تور روسی را کپی کرده یا ترکیبی از توپ و موشک را به اسم LD-۲۰۰۰ نیز ارائه داده اند. آلمانی‌ها سیستم گپارد را توسعه دادند که شامل دو توپ ۳۵ میلی متری اورلیکن بر روی شاسی تانک‌های لئوپارد است. در آفریقای جنوبی مدل‌های کوتاه برد از موشک Umkhonto و در فرانسه نیز موشک‌های میکا که در اصل هوا به هوا هستند برای نقش پرتاب از زمین و دفاع کوتاه برد توسعه پیدا کردند. ارتش سعودی از جمله مشتری‌های جدید سیستم فرانسوی به حساب آمده و چند آتشبار را نیز تحویل گرفته است.

عقاب؛ ترکیب موفق «تور و پانتسیر» برای تکمیل پدافند بومی ایران

اجزای سامانه دفاعی هوایی کوتاه برد با موشک میکا در عربستان سعودی

عقاب؛ ترکیب موفق «تور و پانتسیر» برای تکمیل پدافند بومی ایران

سامانه گپارد آلمانی

عقاب؛ ترکیب موفق «تور و پانتسیر» برای تکمیل پدافند بومی ایران

پرتاب گر زمینی موشک Umkhonto

کشور ترکیه نیز در یک اقدام جالب دو قبضه توپ ۳۵ میلی متری را بر روی شاسی نفربر ام ۱۱۳ نصب کرده که نام این سامانه Korkut بوده و تولید انبوه آن از سال ۲۰۱۷ آغاز شده است؛ لذا این نوع سامانه‌ها در عین اهمیت، سازندگان معدودی در دنیا دارند که عمده آن‌ها کشور‌های صنعتی و با ارتش‌های پیشرفته و مجهز هستند.

عقاب؛ ترکیب موفق «تور و پانتسیر» برای تکمیل پدافند بومی ایران

سامانه Korkut

البته آمریکا در بحث دفاع از یگان‌های زمینی خود بیشتر بر قدرت هوایی تکیه دارد و غیر از موشک‌های دوش پرتاب استنگیر یا برخی از مدل‌های حامل توپ ولکان ۲۰ میلی متری، باقی بحث دفاع هوایی بیشتر بر عهده یگان‌های پروازی است.

باید توجه داشت که مسئله دفاع هوایی و خصوصا دفاع هوایی نزدیک و نقطه‌ای به زمین ختم نشده و در دریا و برای حفاظت از شناور‌های جنگی شکل بسیار حساس تری به خود می‌گیرد. شناور‌های جنگی بسته به تناژ و اندازه و نوع طراحی خود از سیستم‌های دفاع در برد‌های مختلف بهره می‌برند. سیستم‌های دفاع نزدیک مثل توپ‌های فالانکس، سامانه ترکیبی کاشتان، سامانه گل کیپر و مدل‌های دریایی پانتسیر، تور یا مدل‌های کوتاه برد سامانه ویتیاز برای دفاع دریای گزینه‌های بسیار مهمی برای دفاع خصوصا در برابر موشک‌های کروز ضد کشتی محسوب می‌شوند.

عقاب؛ ترکیب موفق «تور و پانتسیر» برای تکمیل پدافند بومی ایران

سامانه گل کیپر

ایران به دنبال دفاع کوتاه برد

ایران در زمینه دفاع کوتاه برد تا سال‌ها فاقد یک سیستم تخصصی برای این منظور بود و موشک‌های دوش پرتاب سهند ۳ و استینگر و سپس سامانه میثاق در کنار توپ‌های ضد هوایی ۲۳ و ۳۵ میلی متری عمده توان ارتفاع پایین و کوتاه برد کشور ما را تشکیل می‌داد. موشک انگلیسی راپیر نیز در سال‌های قبل از انقلاب تهیه شده بود، ولی در سال‌های بعد از جنگ و با توجه به طیف جدید تهدیدات کار خاصی از دست راپیر برنمی آمد. در سال‌های پس از جنگ، سامانه اف ام ۸۰ چینی وارد سازمان رزم نیرو‌های مسلح شد که به نوعی اولین موشک تخصصی و متحرک در سازمان رزم دفاع هوایی کشور ما محسوب می‌شد. در دهه ۸۰ شمسی برای اولین بار یک سامانه دفاع هوایی تخصصی وارد سازمان رزم نیرو‌های مسلح کشور شد و آن سامانه نیز تور ام ۱ روسی بود.

تور-ام-۱ سامانه دفاع هوایی کوتاه برد، ارتفاع پایین و تمام متحرک است. این سامانه برای درگیری مؤثر با انواع اهداف هوایی از جمله هواپیما‌های بال ثابت و بالگرد‌های سرنشین دار و بی سرنشین، موشک‌های کروز و حتی بمب‌ها و موشک‌های رها شده از هواپیما‌ها در تمام شرایط آب و هوایی ساخته شده و بهره گیری از رایانه کنترل آتش و سامانه‌های دیجیتال و استقرار موشک‌ها به صورت عمودی و بهره گیری از سامانه پرتاب سرد باعث کاهش زمان واکنش سامانه شده است.

در واقع در تور-ام-۱ موشک‌ها به صورت عمودی پرتاب شده و پس از فاصله گرفتن از خودرو تا ارتفاع ۱۵ تا ۲۰ متر موتور‌های راکتی کوچکی (تراستر) در نزدیکی دماغه موشک فعال شده و موشک را در جهت هدف قرار می‌دهد و در همین لحظه موتور اصلی سوخت جامد روشن می‌شود.

عقاب؛ ترکیب موفق «تور و پانتسیر» برای تکمیل پدافند بومی ایران

موشک تور ام ۱ در اختیار ایران

طبق مطالب منتشر شده از سوی سازنده، در هر مجموعه از آن چند خودروی پرتابگر موشک، یک خودروی حامل موشک، یک خودروی تعمیر و نگهداری و یک پست فرماندهی به عنوان هماهنگ کننده پرتابگر‌ها وجود دارد. جزء اصلی این سامانه یک خودروی زرهی است که سامانه‌های راداری و اپتیکی بر روی آن و موشک‌ها و سامانه کنترل آتش در داخل آن قرار داده شده اند. برد کشف و ردگیری رادار آن به ترتیب ۲۵ و ۲۰ کیلومتر است. رادار کشف از نوع پالس داپلر با آنتن سهموی و ردگیری از نوع آرایه فازی است که توان شناسایی و تفکیک همزمان ۴۸ هدف، ردگیری مسیر ۱۰ هدف و امکان درگیری همزمان با دو هدف را برای خودروی مربوطه فراهم می‌آورد.

وجود سامانه راداری برای هر پرتابگر باعث کاهش احتمال اشباع توسط جنگ الکترونیک دشمن و نیز از کار افتادن کل مجموعه درصورت هدف قرار گرفتن رادار در قیاس با سامانه‌هایی که یک رادار به چند پرتابگر اختصاص دارد می‌شود. ویژگی‌های راداری سامانه و نیز استفاده از سامانه‌های غیر فعال اپتیکی نیز باعث پدید آمدن توانایی فوق العاده‌ای در تحمل شرایط جنگ الکترونیک و پایداری بسیار بالای سامانه در محیط نبرد شده است. این سامانه در حال حرکت نیز امکان فعالیت داشته و در زمان کمتر از دو دقیقه به آمادگی عملیاتی کامل رسیده و در کمتر از ۶ ثانیه موشک خود را شلیک می‌نماید. یکی از توانمندی‌های استثنایی این سامانه امکان درگیری با اهداف زمینی است که در سامانه‌های پیشرفته ای، چون بوک نیز وجود دارد.

عقاب؛ ترکیب موفق «تور و پانتسیر» برای تکمیل پدافند بومی ایران

موشک ۳.۵ متری این سامانه ۱۶۷ کیلوگرم جرم دارد که ۱۴.۸ کیلوگرم آن را سرجنگی تشکیل می‌دهد. بیشینه سرعت موشک ۸۵۰ متر بر ثانیه (حدود ۲.۸ برابر سرعت صوت) بوده و توانایی درگیری با اهدافی با سرعت ۷۰۰ متر بر ثانیه را دارد. موشک توانمند این سامانه توانایی مانور تا ۳۰ برابر شتاب گرانش (g) را داشته، اما اگر این مانورپذیری سنگین موشک نیز مفید نبود، فیوز مجاورتی عمل کرده و با انفجار سرجنگی هدف را نابود خواهد کرد. کمینه برد موشک حدود ۱۰۰ متر و کمینه ارتفاع درگیری نیز ۱۰ متر است که باید گفت عملاً هر هدفی که در حال پرواز پایدار باشد از تیررس تور در امان نخواهد بود. بیشترین ارتفاع هدف قابل درگیری برای این سامانه ۶۰۰۰ متر بوده که متخصصان نیروی هوافضای سپاه با تغییر در نرم افزار موشک و برطرف کردن عامل محدود کننده بیشینه ارتفاع، توانایی درگیری با اهداف تا سقف پرواز ۳۵۰۰۰ پا معادل ۱۰۵۰۰ متر را فراهم نموده اند که در نتیجه تور-ام ۱‌های ایرانی پا به ارتفاعات متوسط هم می‌توانند بگذارند.

ایران به دنبال عقاب و چنگال تیزتر

موشک کروز و پرنده‌های بدون سرشین با قابلیت پرواز در ارتفاع پایین در سال‌های اخیر جزو اصلی‌ترین تهدیدات بر علیه کشور ما محسوب می‌شدند، اما حالا خبر رسیده سامانه دفاع هوایی جدیدی با اسم عقاب در کشور توسعه پیدا کرده است که می‌تواند پاسخگوی نیاز‌های کشور وسیعی، چون ایران با ویژگی‌های متنوع آب و هوایی باشد. اگرچه هنوز تصویری از این سامانه منتشر نشده، اما فرماندهان کشورمان برد آن را ۱۵ کیلومتر اعلام کرده و گفته اند که بخشی از ساخت آن با الهام گیری از سامانه تور ام یک موجود در کشور ساخته شده است.

سیستم تور ام یک، همانطور که در بالا معرفی شد یکی از سامانه‌های بسیار پیشرفته ساخت روسیه است که خصوصا از نظر فشرده سازی سامانه‌های راداری و موشکی بر روی یک شاسی یک شاهکار مهندسی محسوب می‌شود. حتی اگر ما با کپی مستقیمی از "تور" رو به رو باشیم یعنی احتمالا متخصصان ایرانی موفق شدند که به سیستم پرتاب عمودی سرد نیز دست پیدا کنند که این مسئله گام بسیار مهمی در افزایش توان رزمی کشور خواهد بود، چراکه مدتی پیش و با رونمایی رسمی از باور ۳۷۳ نشان دادیم که به سامانه‌های پرتاب عمودی گرم نیز دست پیدا کرده ایم.

با دست پیدا کردیم به سیستم پرتاب عمودی سرد می‌توان گفت که ایران به طور کلی به فناوری پرتاب عمودی دست پیدا کرده و ترکیب این سامانه در کنار دیگر سامانه‌های پدافندی مثل سوم خرداد، باور ۳۷۳، تور ام ۱، اس ۳۰۰، سری تلاش و توپ‌های ضد هوایی و دوش پرتاب‌های موجود در سازمان رزم کشور می‌تواند یک لایه دفاعی مطمئن دیگر را برای ما خصوصا بر علیه تهدید کروز‌ها به ارمغان بیاورد. در غیر اینصورت و با فرض استفاده از مدلی غیر از پرتاب سرد نیز، رسیدن به جایگاهی که بتوان چنین سامانه پیشرفته‌ای را در داخل کشور به طور کامل ساخت (که اجزا مختلف آن همچون رادار‌ها و لانچر‌ها قبلا رونمایی شده) لذا چینش مناسب چنین سامانه‌ای در کنار سیستم‌های مقابله با اهداف در ارتفاع متوسط و بالا، پاسخ مهمی به کشور‌ها و ارتش‌هایی خواهد بود که توان نظامی کشورمان را در بخش‌های آفندی خلاصه می‌کردند.

عقاب؛ ترکیب موفق «تور و پانتسیر» برای تکمیل پدافند بومی ایران

یکی از انواع سامانه ترکیبی پانتسیر

در عین حال، این نکته مطرح شده توسط امیر الهامی جانشین نیروی پدافند هوایی ارتش نیز قابل توجه است که اظهار داشته "علاوه بر آنکه سامانه عقاب قابلیت درگیری با موشک‌های کروز و همه تهدیدات هوایی ارتفاع کم را دارد، در فاز اول این سامانه فقط یک سامانه موشکی است و در فاز‌های بعدی قرار است یک سامانه که توامان از تسلیحات توپخانه‌ای و موشکی استفاده می‌کند طراحی شود" که این موضوع نشان می‌دهد علاوه بر تسلط متخصصان نیرو‌های مسلح روی سامانه ای، چون تور، نیم نگاهی به برخی ویژگی‌های سیستم هایی، چون پانتسیر هم وجود داشته که می‌تواند ناشی از بهره گیری تجارب به دست آمده در نبرد‌های سوریه و حضور مستشاران ایرانی در آنجا باشد.

البته نباید از نظر دور داشت که در مرحله بعد، ناو‌های ایرانی نیز می‌توانند با استفاده از چنین سامانه‌هایی و مواردی، چون سامانه دفاع نقطه‌ای کمند که قبلا به ساخت آن اشاره شده، توان پدافندی خود را ارتقاء چند برابری داده و مهیای انجام ماموریت‌های مهم‌تر و ایجاد رعب بیشتری در دشمنان این آب و خاک شوند.برای ورود به کانال تلگرام ما کلیک کنید.

کدخبر: 503035 ویرایش خبر
لینک کپی شد
آیا این خبر مفید بود؟