بعد از گازگرفتگی سگ و گربه چه کنیم؟ راهنمای فوری پیشگیری از هاری

به گزارش رکنا، 

گازگرفتگی یا خراش توسط حیوان، به‌ویژه سگ و گربه، می‌تواند فرد را در معرض هاری قرار دهد؛ بیماری‌ای ویروسی که پس از بروز علائم بالینی تقریباً همیشه کشنده است. با این حال، هاری در صورت اقدام سریع پس از تماس با حیوان آلوده، با شست‌وشوی صحیح زخم و دریافت درمان پیشگیری پس از مواجهه قابل پیشگیری است.

هاری چیست؟

هاری یک بیماری ویروسی و قابل انتقال از حیوان به انسان است که سیستم عصبی مرکزی را درگیر می‌کند. ویروس معمولاً از طریق بزاق حیوان آلوده و در اثر گازگرفتگی، خراش یا تماس بزاق با پوست آسیب‌دیده یا مخاط وارد بدن می‌شود.

سگ‌ها عامل اصلی انتقال هاری به انسان در جهان هستند و طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، گازگرفتگی و خراش سگ‌ها عامل حدود ۹۹ درصد موارد هاری انسانی است.

بعد از گازگرفتگی حیوان چه کنیم؟

۱. زخم را فوراً بشویید

مهم‌ترین اقدام اولیه، شست‌وشوی سریع و کامل محل گازگرفتگی یا خراش با آب و صابون به مدت حداقل ۱۵ دقیقه است.

شست‌وشوی مناسب زخم می‌تواند میزان ویروس موجود در محل تماس را کاهش دهد و یکی از مهم‌ترین مراحل پیشگیری از هاری محسوب می‌شود.

در صورت دسترسی، می‌توان پس از شست‌وشو از محلول ضدعفونی‌کننده مناسب مانند محلول یدوفور نیز برای شست‌وشوی زخم استفاده کرد.

۲. زخم را خودسرانه نبندید

اگر زخم عمیق است یا به بخیه نیاز دارد، تصمیم‌گیری درباره بستن زخم باید توسط پزشک انجام شود. در صورت نیاز به ایمونوگلوبولین، تزریق آن باید پیش از بستن زخم و در اطراف محل آسیب انجام شود.

۳. هرچه سریع‌تر به مرکز درمانی مراجعه کنید

بعد از گازگرفتگی یا خراش مشکوک، منتظر بروز علائم نمانید. پزشک بر اساس نوع تماس، محل زخم، وضعیت حیوان و سابقه واکسیناسیون، درباره نیاز به پیشگیری پس از مواجهه با هاری (PEP) تصمیم می‌گیرد.

آیا همیشه بعد از حیوان‌گزیدگی واکسن هاری لازم است؟

خیر، تصمیم درباره واکسن به نوع تماس و شرایط حیوان بستگی دارد.

سازمان جهانی بهداشت مواجهه‌ها را به‌طور کلی به سه گروه تقسیم می‌کند:

نکته: تشخیص نوع مواجهه و تصمیم نهایی درباره واکسن باید توسط پزشک یا مرکز بهداشت انجام شود.

ایمونوگلوبولین هاری چیست؟

در برخی مواجهه‌های شدید، علاوه بر واکسن هاری، ایمونوگلوبولین ضد هاری یا فرآورده‌های جایگزین مورد تأیید می‌تواند لازم باشد.

این فرآورده آنتی‌بادی آماده در اختیار بدن قرار می‌دهد تا در ابتدای دوره پس از مواجهه، پیش از شکل‌گیری پاسخ ایمنی ناشی از واکسن، از فرد محافظت کند. در افراد واکسینه‌نشده، در صورت نیاز، ایمونوگلوبولین باید در محل زخم یا اطراف آن تزریق شود.

واکسن هاری چند نوبت تزریق می‌شود؟

برنامه واکسیناسیون به سابقه واکسیناسیون فرد و شرایط مواجهه بستگی دارد.

برای فردی که قبلاً علیه هاری واکسینه نشده، CDC در برنامه عضلانی خود واکسن را در روزهای ۰، ۳، ۷ و ۱۴ توصیه می‌کند و برای افراد دارای نقص ایمنی، نوبت اضافی در روز ۲۸ نیز در نظر گرفته می‌شود. افراد دارای سابقه واکسیناسیون قبلی برنامه متفاوتی دارند و معمولاً ایمونوگلوبولین دریافت نمی‌کنند.

بنابراین نباید تعداد دوزها را به‌صورت خودسرانه تعیین یا یک نوبت واکسن را حذف کرد؛ برنامه درمان باید توسط مرکز درمانی مشخص شود.

اگر حیوان خانگی باشد، باز هم باید مراجعه کنیم؟

بله، نباید صرفاً به خانگی بودن حیوان اکتفا کرد.

وضعیت واکسیناسیون حیوان، نوع تماس، امکان تحت نظر گرفتن حیوان و وضعیت هاری در منطقه در تصمیم‌گیری پزشکی مؤثر است. در صورت گازگرفتگی یا خراش مشکوک، ارزیابی پزشکی باید در اسرع وقت انجام شود.

آیا بعد از گازگرفتگی باید منتظر علائم هاری بمانیم؟

خیر. منتظر علائم نمانید.

هاری پس از رسیدن ویروس به سیستم عصبی و شروع علائم بالینی، بیماری بسیار خطرناکی است و WHO آن را پس از ظهور علائم بالینی تقریباً ۱۰۰ درصد کشنده توصیف می‌کند. در مقابل، پیشگیری پس از مواجهه می‌تواند از رسیدن ویروس به سیستم عصبی جلوگیری کند.

چه حیواناتی می‌توانند هاری را منتقل کنند؟

هاری می‌تواند پستانداران مختلف را آلوده کند. در بسیاری از مناطق جهان، سگ‌ها مهم‌ترین منبع انتقال هاری به انسان هستند، اما مواجهه با حیوانات دیگر نیز بسته به منطقه و وضعیت حیوان می‌تواند نیازمند ارزیابی پزشکی باشد.

چک‌لیست فوری بعد از حیوان‌گزیدگی

جمع‌بندی

شست‌وشوی فوری زخم و مراجعه سریع برای ارزیابی پزشکی، مهم‌ترین اقدامات پس از حیوان‌گزیدگی هستند. حتی اگر زخم کوچک به نظر برسد، نوع تماس و احتمال هاری باید بررسی شود. درمان پیشگیری پس از مواجهه شامل شست‌وشوی زخم، واکسن و در برخی موارد ایمونوگلوبولین یا فرآورده‌های جایگزین است.

سوالات متداول

آیا خراش گربه هم می‌تواند باعث انتقال هاری شود؟

بله، خراش یا تماس بزاق با پوست آسیب‌دیده می‌تواند در برخی شرایط مواجهه با هاری محسوب شود و باید توسط متخصص ارزیابی شود.

اگر زخم خونریزی نداشته باشد، باز هم باید واکسن بزنیم؟

خونریزی نکردن به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست. نوع تماس و آسیب پوستی باید بررسی شود؛ برای مثال WHO خراش یا ساییدگی سطحی بدون خونریزی را نیز در گروه مواجهه قرار می‌دهد.

اگر چند ساعت از گازگرفتگی گذشته باشد، هنوز مراجعه فایده دارد؟

بله. نباید به دلیل گذشت زمان از مراجعه خودداری کرد. پزشک بر اساس فاصله زمانی و نوع مواجهه درباره درمان پیشگیری تصمیم می‌گیرد.

آیا واکسن هاری برای کودکان هم قابل استفاده است؟

بله، پیشگیری پس از مواجهه می‌تواند برای کودکان نیز انجام شود و نباید به دلیل سن پایین، مراجعه یا درمان به تأخیر بیفتد.

آیا بروز علائم هاری قابل درمان است؟

پس از ظهور علائم بالینی، هاری تقریباً همیشه کشنده است؛ به همین دلیل پیشگیری سریع پس از مواجهه اهمیت حیاتی دارد.