وقتی حیوانات نگهبان خانه بودند؛ راز معماری درهای قدیمی با نقش پرندگان و جانوران + عکس
رکنا: درهای ورودی خانههای قدیمی تنها وسیلهای برای ورود و خروج نبودند؛ آنها بخشی مهم از هویت خانه و زبان خاموش معماری به شمار میرفتند.
به گزارش رکنا، در بسیاری از خانههای تاریخی، بهویژه در بناهای سنتی ایران و دیگر سرزمینهای کهن، میتوان نقشهایی از پرندگان، شیرها، اسبها، مارها و دیگر حیوانات را روی در، کوبه، دستگیره و تزئینات فلزی مشاهده کرد؛ نقشهایی که هرکدام داستان، باور و نمادی ویژه در دل خود داشتند.
در گذشته، در ورودی نخستین بخشی از خانه بود که مهمان با آن روبهرو میشد. به همین دلیل، صاحبان خانه تلاش میکردند با استفاده از چوبهای نفیس، کندهکاری، فلزکاری و نقشهای نمادین، شکوه و شخصیت خانه خود را به نمایش بگذارند. در میان این تزئینات، شکل حیوانات و پرندگان جایگاه ویژهای داشت.
کوبههای در با شکل حیوانات
یکی از جذابترین بخشهای درهای قدیمی، کوبهها و حلقههای فلزی آنهاست. گاهی این کوبهها به شکل سر شیر، پرنده، ماهی یا دیگر جانوران ساخته میشدند. شیر در بسیاری از فرهنگها نماد قدرت، شجاعت و نگهبانی بود و قرار گرفتن سر شیر روی در، نوعی محافظت نمادین از خانه محسوب میشد.
پرندگان نیز نمادهایی متفاوت داشتند. کبوتر معمولاً نشانه صلح، عشق و آرامش بود و طاووس با زیبایی، شکوه و جاودانگی پیوند داشت. در برخی آثار تاریخی نیز مرغ، خروس یا پرندگان خیالی دیده میشوند که علاوه بر جنبه تزئینی، ریشه در باورهای فرهنگی و اسطورهای مردم داشتهاند.
چرا حیوانات روی در خانهها دیده میشدند؟
انسان از گذشته حیوانات را تنها موجوداتی طبیعی نمیدانست. بسیاری از جانوران در ذهن مردم دارای قدرتهای ویژه، پیامهای معنوی یا توانایی محافظت از انسان بودند. به همین دلیل، تصویر آنها وارد معماری، سفالگری، پارچهبافی و فلزکاری شد.
قرار دادن نقش حیوانات روی در ورودی میتوانست نمادی از:
محافظت از خانه و ساکنان آن
خوشیمنی و برکت
قدرت و ثروت صاحبخانه
عشق و آرامش
ارتباط با طبیعت
باورهای مذهبی و اسطورهای
باشد.
به بیان دیگر، درهای قدیمی فقط یک عنصر معماری نبودند؛ آنها گویی طلسمی نمادین برای نگهبانی از خانه به شمار میرفتند.
پرنده؛ پیامآور آزادی و زندگی
نقش پرندگان در معماری سنتی از جذابترین نقوش تزئینی است. پرنده برای انسان همیشه موجودی رازآلود بوده است؛ موجودی که میان زمین و آسمان حرکت میکند و به همین دلیل در بسیاری از فرهنگها نماد روح، آزادی و پیامآوری شناخته میشود.
تصویر پرنده روی درهای چوبی، کاشیکاریها یا قطعات فلزی، میتوانست حس زندگی و حرکت را به ساختمان ببخشد. گویی پرندهای که روی در نقش بسته، از آسمان و طبیعت به خانه آمده تا برای ساکنان آن خبر خوش بیاورد.
طاووس، کبوتر، مرغ و پرندگان افسانهای مانند سیمرغ نیز در هنر ایرانی جایگاه ویژهای داشتهاند. سیمرغ بهویژه یکی از مهمترین موجودات اسطورهای فرهنگ ایران است و نمادی از خرد، دانایی و قدرت به شمار میرود.
شیر؛ نگهبان باشکوه ورودی
در میان حیوانات، شیر شاید یکی از مشهورترین نمادهای معماری باشد. از تمدنهای باستانی تا دورههای مختلف تاریخی، شیر در ورودی بناها، کاخها و خانهها دیده شده است.
شیر نماد قدرت، شجاعت و حفاظت بود. استفاده از سر یا پنجه شیر در کوبهها و دستگیرههای در، این پیام را منتقل میکرد که خانه از امنیت و اقتدار برخوردار است.
در بسیاری از بناهای تاریخی جهان، مجسمه شیرها در دو سوی ورودی قرار گرفتهاند؛ گویی دو نگهبان سنگی شبانهروز از ساختمان محافظت میکنند. همین مفهوم در مقیاسی کوچکتر در دستگیرهها و کوبههای درهای قدیمی نیز دیده میشود.
هنر در جزئیات کوچک
زیبایی معماری سنتی تنها در گنبدها، ایوانها و حیاطهای بزرگ خلاصه نمیشود. گاهی یک کوبه کوچک به شکل پرنده یا یک دستگیره فلزی با سر شیر میتواند ساعتها نگاه بیننده را به خود مشغول کند.
استادکاران قدیمی با مهارت فراوان چوب و فلز را به آثار هنری تبدیل میکردند. هر نقش با دست ساخته میشد و به همین دلیل بسیاری از درهای تاریخی، نمونههایی منحصربهفرد هستند که مشابه دقیق آنها را نمیتوان در جای دیگری پیدا کرد.
رگههای چوب، صدای کوبه فلزی، نقشهای کندهکاریشده و فرم حیوانات، همه با هم داستانی از زندگی مردمی را روایت میکنند که برای زیبایی حتی کوچکترین جزئیات خانه نیز اهمیت قائل بودند.
درهای قدیمی؛ موزههایی در دل کوچهها
امروزه با قدم زدن در کوچههای قدیمی شهرهایی مانند یزد، کاشان، اصفهان، شیراز و دیگر شهرهای تاریخی، هنوز میتوان نمونههایی از این هنر را مشاهده کرد. بسیاری از درهای چوبی قدیمی با وجود گذشت دهها یا حتی صدها سال، همچنان پابرجا هستند و نقشها و کوبههایشان داستان گذشته را روایت میکنند.
این درها یادآور زمانی هستند که معماری تنها ساختن یک ساختمان نبود؛ بلکه ترکیبی از هنر، باور، فرهنگ و زندگی روزمره مردم بود.
نقش پرنده یا حیوان روی یک در قدیمی شاید در نگاه نخست تنها یک تزئین زیبا به نظر برسد، اما در واقع میتواند حامل قرنها داستان و نماد باشد؛ داستانی از انسانهایی که میخواستند خانهشان تنها محل زندگی نباشد، بلکه مکانی امن، زیبا و سرشار از معنا باشد.
شاید به همین دلیل است که هنوز هم دیدن یک در چوبی کهنه با کوبهای به شکل شیر یا پرنده، حس عجیبی در ما ایجاد میکند؛ انگار آن حیوان فلزی سالهاست کنار در ایستاده و خاموش، شاهد رفتوآمد نسلهای مختلف و نگهبان رازهای خانه است.
-
تخریب ۱۲ خودرو در درگیری دسته جمعی روستای بلوبند
ارسال نظر