اختلاف ابراهیم گلستان و جلال آل‌ احمد؛ آیا فروغ فرخزاد عامل جدایی بود؟

به گزارش رکنا، آشنایی آن‌ها به سال‌هایی بازمی‌گشت که هر دو در حزب توده فعالیت می‌کردند و با وجود تفاوت‌هایی که بعدها در دیدگاه‌های سیاسی و فکری‌شان پیدا کردند دوستی‌شان برای مدتی ادامه یافت.

ازدواج جلال آل‌احمد با سیمین دانشور نیز این رابطه را صمیمی‌تر کرد. خانواده‌های آل‌احمد، دانشور و گلستان با یکدیگر رفت‌وآمد داشتند و این دوستی تا حدی پیش رفت که فرزندان گلستان، جلال را «عمو جلال» خطاب می‌کردند.

اما در میانه دهه ۱۳۴۰، رابطه این دو نویسنده به سردی گرایید و سرانجام به قطع کامل ارتباط انجامید. از آن پس، کنایه‌ها و انتقادهای آن‌ها از یکدیگر در محافل ادبی و فرهنگی بازتاب پیدا کرد.

پای فروغ فرخزاد در میان بود؟

یکی از روایت‌های مشهور درباره علت این جدایی به رابطه نزدیک فروغ فرخزاد و ابراهیم گلستان مربوط می‌شود. همکاری و صمیمیت این دو، که در فضای فرهنگی آن زمان نیز بازتاب زیادی داشت، ظاهراً برای جلال آل‌احمد قابل پذیرش نبود.

فروغ فرخزاد در آن سال‌ها یکی از ساختارشکن‌ترین چهره‌های ادبی ایران بود و سبک زندگی و نگاه متفاوتش به روابط انسانی، از سوی بخشی از جامعه روشنفکری با واکنش‌های مختلفی روبه‌رو می‌شد. بر اساس برخی روایت‌ها، آل‌احمد درباره رابطه گلستان و فروغ با گلستان اختلاف نظر جدی داشت و این موضوع به مشاجره‌هایی میان آن‌ها منجر شد.

با این حال، نسبت دادن قطع رابطه دو نویسنده صرفاً به فروغ فرخزاد ساده‌سازی ماجراست. اختلاف‌های فکری، شخصیتی و نگاه متفاوت آن‌ها به مسائل فرهنگی و اجتماعی نیز در این جدایی بی‌تأثیر نبود.

شبی که دوستی به پایان رسید

یکی از روایت‌های مشهور درباره پایان رابطه گلستان و آل‌احمد به مهمانی‌ای در خانه ابراهیم گلستان بازمی‌گردد؛ مهمانی‌ای که به مناسبت بازگشت مسعود فرزانه، نویسنده و مترجم از لندن برگزار شده بود.

در این مهمانی، میان گلستان و آل‌احمد مشاجره‌ای شدید شکل گرفت و پس از آن، رابطه دوستانه این دو چهره ادبی عملاً پایان یافت.

جزئیات این ماجرا در روایت‌های مختلف یکسان نیست و نمی‌توان همه نقل‌های منتشرشده را با قطعیت تاریخی پذیرفت. به همین دلیل، بهتر است نقش فروغ را یکی از عوامل احتمالی در تشدید اختلاف دانست، نه تنها دلیل قطعی جدایی.

پایان تلخ یک دوره

چندی بعد، در سال ۱۳۴۵، فروغ فرخزاد در یک سانحه رانندگی درگذشت. دو سال بعد، جلال آل‌احمد نیز از دنیا رفت و ابراهیم گلستان سال‌ها پس از آن به زندگی و فعالیت ادبی خود ادامه داد.

رابطه میان گلستان و آل‌احمد، مانند بسیاری از دوستی‌های مهم تاریخ فرهنگ، تنها داستان یک اختلاف شخصی نبود؛ بلکه بخشی از فضای پرتنش روشنفکری ایران در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ را نیز منعکس می‌کرد؛ دوره‌ای که در آن دوستی، سیاست، ادبیات، عشق و اختلافات فکری گاهی به‌شدت درهم تنیده بودند.

منبع: عصر ایران