قدیمی‌ ترین آبزی‌ پروری جهان کشف شد / شاهکار انسان‌ های عصر حجر در نروژ

به گزارش رکنا، انسان‌های عصر حجر حدود ۷ هزار سال پیش، بسیار پیش‌تر از آنکه کشاورزی در شمال اروپا رواج پیدا کند، دست به اقدامی شگفت‌انگیز زدند؛ آن‌ها ماهی‌های زنده را به دریاچه‌های مرتفع کوهستانی نروژ منتقل می‌کردند تا در سفرهای فصلی خود به منبعی مطمئن از غذا دسترسی داشته باشند. پژوهشگران این اقدام را قدیمی‌ترین نمونه مستند انتقال و مدیریت ماهی توسط انسان در جهان می‌دانند.

بر اساس مطالعه‌ای جدید، شکارچیان-گردآورندگان باستانی قزل‌آلای قهوه‌ای را به دریاچه «تسه» در ارتفاع حدود ۸۵۰ متری کوهستان‌های یوتونهایمن منتقل کرده‌اند. این دریاچه پس از عقب‌نشینی یخچال‌های عظیم، به محیطی خالی از آبزیان تبدیل شده بود، اما بعدها به یکی از غنی‌ترین زیستگاه‌های قزل‌آلا در نروژ تبدیل شد و پیش از تغییرات ناشی از احداث تأسیسات برق‌آبی، سالانه چندین تن ماهی تولید می‌کرد.

دانشمندان سال‌ها احتمال می‌دادند که ماهی‌های این دریاچه توسط انسان به آنجا منتقل شده باشند، اما زمان دقیق این رویداد مشخص نبود. اکنون بررسی بقایای تله‌های چوبی کشف‌شده در کف دریاچه، سرنخ‌های مهمی در اختیار پژوهشگران قرار داده است.

نتایج تاریخ‌گذاری رادیوکربن نشان داد قدیمی‌ترین این سازه‌ها به حدود ۴۹۵۰ سال پیش از میلاد تعلق دارند. همچنین بررسی حلقه‌های رشد چوب‌ها نشان داد برخی از تیرک‌های تله‌ها در فاصله سال‌های ۲۶۶۹ تا ۲۶۵۶ پیش از میلاد بریده شده‌اند. این یافته‌ها نشان می‌دهد تله‌های ماهی‌گیری برای بیش از دو هزار سال مورد استفاده و نگهداری قرار داشته‌اند.

پژوهشگران معتقدند مردم عصر حجر ماهی‌ها را در کیسه‌های ضدآب ساخته‌شده از پوست حیوانات حمل می‌کردند و طی چندین مرحله آن‌ها را از رودخانه‌های پایین‌دست به دریاچه‌های مرتفع می‌رساندند. این فرآیند احتمالاً دهه‌ها یا حتی بیش از یک قرن زمان برده تا جمعیت ماهی‌ها در زیستگاه جدید تثبیت و تکثیر شود.

پس از استقرار ماهی‌ها، ساکنان منطقه تله‌های چوبی پیچیده‌ای ساختند که از ده‌ها تیرک و شاخه‌های بافته‌شده تشکیل می‌شد. این سازه‌ها ماهی‌ها را به سمت محفظه‌های صید هدایت می‌کردند و امکان برداشت منظم از ذخایر غذایی را فراهم می‌ساختند.

در آن دوران شکار گوزن شمالی انگیزه اصلی حضور انسان‌ها در کوهستان بود، اما وجود ماهی‌ها نوعی بیمه غذایی به شمار می‌رفت. حتی اگر شکار ناموفق می‌شد، ساکنان می‌توانستند از ذخایر ماهی استفاده کنند. همین موضوع به افزایش مدت اقامت و حتی سکونت برخی گروه‌ها در مناطق مرتفع کمک کرده است.

آکسل یوهان میاروم، باستان‌شناس موزه تاریخ فرهنگی اسلو، معتقد است این کشف نشان می‌دهد جوامع شکارچی-گردآورنده تنها مصرف‌کننده منابع طبیعی نبودند، بلکه محیط پیرامون خود را نیز آگاهانه تغییر می‌دادند تا نیازهایشان را تأمین کنند.

به گفته پژوهشگران، این اقدام را می‌توان نوعی آبزی‌پروری ابتدایی دانست؛ روشی که قرن‌ها پیش از شکل‌گیری کشاورزی سازمان‌یافته مورد استفاده قرار گرفته است. شواهد مشابهی نیز از نقاط دیگر جهان وجود دارد؛ از جمله سامانه‌های صید مارماهی در استرالیا که قدمتی بیش از ۸۶۰۰ سال دارند.

کنت آندریاس برگسویک، استاد باستان‌شناسی دانشگاه برگن، این یافته را یکی از مهم‌ترین کشفیات سال‌های اخیر توصیف می‌کند. به باور او، این پژوهش نشان می‌دهد جوامع عصر حجر بسیار پیچیده‌تر، آینده‌نگرتر و سازمان‌یافته‌تر از تصورات پیشین بوده‌اند و در مدیریت منابع طبیعی رفتاری مشابه کشاورزان از خود نشان می‌دادند.

نتایج این پژوهش در ژورنال علمی Antiquity منتشر شده و دریچه‌ای تازه به درک شیوه زندگی و توانایی‌های انسان‌های پیشاتاریخی گشوده است.