6 خرداد جشن خردادگان و خردادروز گرامی باد / آیین‌ های مهم این جشن

به گزارش رکنا، جشن خردادگان زمانی برگزار می‌شد که نام روز و ماه یکی می‌شد؛ یعنی:

روز ششم هر ماه در گاه‌شماری زرتشتی «خردادروز» نام داشت.

ماه سوم سال نیز «خرداد» بود.

بنابراین جشن خردادگان در ششم خرداد برگزار می‌شود.

خرداد در آیین زرتشتی نماد:

آب،

سرسبزی،

آبادانی،

کمال و رسایی

است و به امشاسپند «خرداد» نسبت داده می‌شود که نگهبان آب‌ها به شمار می‌رود.

از آیین‌های مهم این جشن:

رفتن به کنار رودها، چشمه‌ها و دریا،

شست‌وشو و نیایش،

توجه به پاکیزگی و آبادانی قنات‌ها و چاه‌ها،

و هدیه دادن گل‌هایی مانند سوسن و نیلوفر

بوده است.

همچنین در باور زرتشتیان، تولد زرتشت را نیز به این روز نسبت داده‌اند.

برای سال ۱۴۰۵، جشن خردادگان در روز سه‌شنبه ۶ خرداد ۱۴۰۵ برگزار می‌شود.

خردادگان؛ جشن آب، رسایی و نیایش در ایران باستان

خرداد کیست؟

«خرداد» پنجمین امشاسپند از شش امشاسپند در آیین ایران باستان است. این نام در اوستا «هـَئوروَتات» و در زبان پهلوی «خُردات» یا «هُردات» آمده و به معنی رسایی و کمال است.

در گاتاها، خرداد یکی از فروزه‌های اهورامزدا به شمار می‌رود و در اوستای نو، نام یکی از هفت امشاسپند و نماد رسایی خداوند است.

خرداد، امشاسپند بانو است که همراه با اسپندارمذ و امرداد، گروه سه‌گانه امشاسپند بانوان را تشکیل می‌دهد.

کار و جایگاه خرداد

نگهداری از آب‌ها در این جهان، خویش‌کاری خرداد است و او مردمان را در چیرگی بر تشنگی یاری می‌کند. به همین دلیل، در سنت ایرانیان، هنگام نوشیدن آب از او به نیکی یاد می‌شود.

در گاتاها، همواره از خرداد و امرداد در کنار یکدیگر نام برده شده است. در اوستای نو نیز این دو امشاسپند، پاسدار آب‌ها و گیاهان هستند و به یاری مردمان می‌آیند تا تشنگی و گرسنگی را شکست دهند.

چرا جشن خردادگان؟

در گاه‌شماری ایرانی:

• ششمین روز هر ماه «خرداد» نام دارد.

• سومین ماه هر سال نیز «خرداد» نامیده می‌شود.

به سبب هم‌نامی روز و ماه با امشاسپند خرداد، روز ششم خردادماه به نام «جشن خردادگان» برگزار می‌شود.

گل مخصوص خرداد؛ سوسن

در کتاب «بندهش» از گل سوسن به عنوان گل ویژه امشاسپند بانو خرداد نام برده شده است.

• در نمادهای دینی و هنری، سوسن نشانه پاکی است.

• از آنجا که نگهبانی از آب‌ها با خرداد است و سوسن گل ویژه اوست، این گل را به آناهیتا (ایزدبانوی آب‌های روان) نیز منسوب دانسته‌اند.

• در اسطوره‌های ایرانی، سوسن و سرو نمادهای آزادی هستند و با زنبق، مورد، نرگس و اسپرغم از نشانه‌های مخصوص ناهید به شمار می‌روند.

پیوند سوسن با شهر شوش

سوسن یا «شوشن» با نام شهر شوش (شهر باستانی خوزستان) هم‌معنی و هم‌نام است. گفته می‌شود شهر شوش نام خود را از این گل گرفته است.

از آنجا که شوش در روزگاران کهن شهری چندزبانه بوده، مفهوم «سوسن ده زبان» به «شوش ده زبان» نزدیک است و این مفهوم در ادب فارسی به صورت «سوسن زبان‌آور» و «صد زبان» باقی مانده است.

سوسن در مزامیر داوود و معماری

در «مزامیر داوود» از سوسن به عنوان نغمه یا نوایی موسیقایی یاد شده که این ویژگی، پیوند آن را با ناهید (ایزدبانوی موسیقی و آب) محکم‌تر می‌کند.

در معماری ایرانی، نقش یا طرح سوسن («سوسن‌کاری») به کنایه و رمز از «شهر شوش» یا ایزدبانوی سوسن شناخته می‌شده است.

سوسن در شعر پارسی

بسیاری از شاعران پارسی‌گو در چهارگوشه ایران‌زمین از سوسن نام برده‌اند:

عطار نیشابوری، مولوی بلخی، خواجوی کرمانی، وحشی بافقی، حافظ شیرازی و دیگران.

بشار مرغزی می‌گوید:

چون نوبهار باغ بیاراست چون بهشت

از سوسن سفید و گل سرخ و شنبلید

اندر میان سبزه به دشت و به کوهسار

مشکین بنفشه و سمن و لاله بردمید

سوسن آزاد

گل سوسن در ادب فارسی «آزاد» نامیده شده و شاعران از صفت «آزادگی» آن بسیار گفته‌اند.

مولوی بلخی می‌گوید:

داد سخن دادمی، سوسن آزادمی

لیک ز غیرت گرفت دل ره گفتار من

در متن پهلوی «خسرو قبادان و ریدکی»، بوی سوسن سپید همچون «بوی دوستی» توصیف شده است.

ابوریحان بیرونی در کتاب «صیدنه» به نقل از ابوحنیفه دینوری، سوسن سپید را خوش‌بوترین نوع سوسن می‌داند و می‌گوید که پارسیان آن را «سوسن آزاد» می‌نامند.

اگرچه امروزه در شوش و شوشتر نشانی از این گل نمی‌بینیم، نمادهای آن را در آثار برجای‌مانده از دوره ساسانی تا میان‌رودان و مصر باستان می‌توان یافت.

آیین‌های جشن خردادگان

۱. رفتن به کنار آب‌ها

یکی از مهم‌ترین آیین‌های این روز، رفتن به سرچشمه‌ها، دریاها یا رودها، تن‌شویی در آب و خواندن نیایش‌های ویژه همراه با شادی و سرور در کنار خانواده و دوستان بوده است.

ابوریحان بیرونی در «آثار الباقیه» به مراسم شست‌وشوی ویژه‌ای که در این روز برگزار می‌شده اشاره کرده است.

۲. سپاس از باران و بخشایش

در این ماه، آب برای کشت و کشاورزی بیشتر سودمند است و باران، بخشایش اهورامزدا بر زمین به شمار می‌رود. از این رو، کشاورزان این جشن را برای سپاسگزاری از آب و باران گرامی می‌داشتند.

۳. پوشیدن پوشاک نو

از دیگر آداب این جشن، پوشیدن لباس نو است. در گونه‌ای دیگر، بستن بندی ابریشمی یا نو به دست نیز نشانی از پوشاک نو در این جشن به شمار می‌رفته است.

رویدادهای دیگر در روز خردادگان (۶ خرداد)

• گشایش موزه موسیقی در تهران

• روز استقلال کشور گویان از استعمار انگلستان (۱۹۶۶ میلادی)

• روز ملی گرجستان