اختلالات شناختی در ایران؛ 40 سالگی، نقطه شروع چالش های ذهنی

به گزارش رکنا، سن بروز اختلالات شناختی در کشور به ۴۰ سالگی کاهش یافته است؛ این موضوع در حالی مطرح می شود که برخی کشورهای همسایه این رقم را در حدود ۶۰ سال حفظ کرده اند.

دکتر عطاالله پورعباسی، دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری های شناختی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، در نشست خبری امروز که در محل ساختمان معاونت علمی برگزار شد، اعلام کرد چهار زیرساخت پژوهشی و فناوری کشور در حوزه علوم شناختی وارد شبکه بین المللی زیرساخت های کشورهای دیگر خواهند شد. در گام نخست، «آزمایشگاه ملی نقشه برداری مغز» و «آزمایشگاه نخستی سانان» پس از تکمیل به این شبکه متصل می شوند. این اقدام امکان همکاری و مشارکت در پروژه های بین المللی در این حوزه را فراهم می کند.

دستاوردهای حوزه علوم شناختی

به گفته دبیر ستاد، فعالیت این ستاد از سال ۱۳۹۰ آغاز شده و بر پایه اهداف چشم انداز ۱۴۰۴ حرکت کرده است. ایران در زمینه علوم شناختی، شامل علوم اعصاب، رفتاری، روان پزشکی و سلامت شناختی در شمار ۲۰ کشور برتر دنیا قرار دارد. در منطقه نیز تا سال گذشته ایران در رتبه نخست تولیدات علمی شناختی قرار داشت، اگرچه در سال اخیر یکی از کشورهای همسایه از ایران پیشی گرفته است. تلاش می شود رتبه اول بار دیگر برای ایران بازگردد.

پورعباسی همچنین به جایگاه ایران طی ۱۴ سال گذشته اشاره کرد و بر نقش فناوری های پیش رفته مانند تحریک عمقی مغز تأکید کرد که دانش فنی کامل آن در کشور وجود دارد. وی گفت ارتقای تجاری سازی این فناوری ها به زمان بیشتری نیاز دارد ولی شرکت های دانش بنیان در این حوزه فعال هستند.

کاهش سن شروع اختلالات شناختی

وی در تشریح وضعیت اختلالات شناختی در کشور، گفت این اختلالات اقتصادی و اجتماعی سنگینی بر کشور تحمیل می کنند. این تاثیرات در حالی که ایران به سمت جامعه ای سالمندتر حرکت می کند، ابعاد وسیع تری یافته است. متخصصان تاکید دارند سن بروز اختلالات شناختی در کشور به ۴۰ تا ۴۵ سال کاهش یافته که نسبت به کشورهای همسایه هشداردهنده است. این مساله نیاز فوری به اقدامات پیشگیرانه دارد؛ عواملی مانند محیط زیست و آموزش تأثیر بسیاری در این بحران دارند.

اختلالات شناختی در کودکان و نوجوانان

پورعباسی به وضعیت نگران کننده کودکان و نوجوانان اشاره کرد و گفت ارزیابی های بین المللی نظیر آزمون های تیمز و پرلز نشان دهنده عملکرد ضعیف این گروه ها در حوزه شناختی است. او تصریح کرد که اقدامات وزارت آموزش و پرورش در این زمینه آغاز شده، اما این تلاش ها نیازمند گسترش و تقویت است.

فعالیت برای بهبود وضعیت شناختی

دبیر ستاد فناوری های شناختی از اجرای طرحی مشترک با وزارت بهداشت خبر داد که طی آن برنامه های آموزشی و توانمندسازی حدود ۳ هزار روان شناس شبکه بهداشت کشور در حوزه سلامت شناختی اجرا می شود. هدف این برنامه ارتقای توان تخصصی کارشناسان برای پیشگیری و غربالگری مؤثر اختلالات شناختی است.

رویکردی مشابه برای تجهیز مراکز غربالگری کودکان در همکاری با سازمان آموزش و پرورش استثنایی نیز اجرا شده است تا اختلالات شناختی در مراحل اولیه شناسایی و مدیریت شوند. این اقدامات امید بسیاری به بهبود شرایط کشور در این حوزه دارد.

سند توسعه علوم شناختی

سند توسعه علوم شناختی در سال ۱۳۹۰ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید و مأموریت های کلان آن شامل تطبیق علوم شناختی با حوزه های کلان علوم دینی، استقلال فناورانه کشور در فناوری های شناختی، تجاری سازی پژوهش ها و کاهش اختلالات شناختی است. دبیر ستاد یادآور شد که در این مسیر، زیست بوم جامعی در کشور شکل گرفته است.

وضعیت منابع انسانی و زیرساخت ها

پورعباسی تاکید کرد که برای پیشبرد فناوری های شناختی کشور به تربیت نیروی انسانی بیشتری نیاز است. او گفت حدود ۸ تا ۹ هزار پژوهشگر در این حوزه فعالیت دارند اما تعداد متخصصان فناوری هنوز کافی نیست.

وی همچنین از نقش آزمایشگاه ملی نقشه برداری مغز به عنوان یکی از مهم ترین زیرساخت های علوم شناختی منطقه یاد کرد. این آزمایشگاه تاکنون به دو هزار پژوهشگر خدمات ارائه داده است و برنامه هایی برای توسعه بیشتر آن در دستور کار قرار دارد.