لورکا و تراژدی‌های شاعرانه‌اش در عشق‌های زنانه/ پیکار عشق و سنت در خانه برناردا آلبا

برناردا آلبا، زنی در یکی از روستاهای اسپانیای اواخر قرن هجدهم، با مرگ همسرش، با انبوهی از مشکلات درونی خانه‌اش تنها می‌ماند. او که مانند دیگر زنان روستا، و بر اساس آموزه‌های اجتماعی و خانوادگی‌اش، زن را موجودی خنثی و ساکن در تصمیم‌گیری‌ها و تاثیرات خانوادگی می‌داند، با اِعمال قدرت‌های زنانه و مادرانه در برخورد با خدمتکاران و پنج دختر خود، تلاش دارد تا اساس و پایه‌های مستحکم خانواده‌اش را در برابر دیدگان مردم روستایش همچنان نفوذناپذیر جلوه بدهد. خانه برناردا آلبا خانه‌ای است با یک مادربزرگ که مادر برناردا است، پنج دختر دم بخت برناردا، و دو خدمتکار زن دیگر که همگی بی‌شوهر، و در حسرت گشایش بخت در پانهادن مردی به زندگی افسرده‌ی خویش‌اند. این زنان و دختران، همگی، سرنوشت محتوم زن در فرهنگ جاری روستای‌شان را، انتظارِ رسیدن مردی از راه می‌دانند تا پا به خانه آنها نهد و یکی‌یکی آنها را با خود به خانه خوشبختی خود ببرد. نگرش و بینش این زنان و دختران، با یکنواختی و سکون در زندگی زنانه آن جامعه پیوند خورده. در این میان، وجود «پِپِه»، پسر جوانی که به خواستگاری «آنگوستیاس» بزرگ‌ترین دختر برناردا آلبا و یادگار شوهر اولش آمده، جریانات پیچیده و ناگزیری را برای این زن به وجود می‌آورد. پِپِه در جریان حضور کمرنگ و پنهانی‌اش در خانه‌ی برناردا آلبا و به موازات ملاقات‌های پنهانی‌اش با آنگوستیاس ناخواسته در تیررس نیرنگ‌های دیگر خواهران آنگوستیاس قرار می‌گیرد و در فضایی از ناچاری و بی‌چارگی، دست و دل می‌بازد و با دختری دیگر از دختران برناردا آلبا ارتباط برقرار می‌کند، حال آن که او همچنان مورد نظر دیگر دختران دم بخت برناردا آلبا نیز هست. آنچه مورد اهمیت داستان نمایشنامه است، رسیدن به قدرت درونی برآمده از عشق، در شخصیت دختری است که گرچه پنهانی، ولی با شجاعت تمام به عشق به پِپِه اعتراف می‌کند و تا پایان نمایش با خودکشی‌اش، به این کمال‌گرایی اخلاقی‌اش هویت می‌بخشد. مهم‌ترین نکته مورد توجه لورکا در نمایشنامه خانه برناردا آلبا توجه به پیش‌نیازهای دختران و زنان مجرد و در همین راستا توجه به بروز افسردگی‌ها یا سرکشی‌های اجتماعی افسارگسیخته آنان است. در جایی، خدمتکار درباره ابراز نیاز دختران مجرد برناردا آلبا، به پونچا می‌گوید:«بابا اینا هر کدوم شون یه پا شَرَن»، و پونچا در پاسخ می‌گوید:«می‌دونی چی‌اَن؟ زن‌های بی‌مَرد! همین و بس... یعنی چنان وضعی که حتی رابطه خونی و مادر و فرزندی هم، اون تو راه به جایی نمی‌بره». عطش زنانه عشق به نوزاد و فرزند، در رفتار ماریاخُزِفا مادربزرگ نیز دیده می‌شود هنگامی که بره‌ای را در آغوش دارد و از مارتریو می‌پرسد:«کِی خیال داری یه بچه بیاری؟... من این‌رو دوست دارم. نگاهش کن». برناردا در آخرین دیالوگ خود نیز، آخرین ته‌مانده‌های قدرت سنتی فرهنگ به‌جامانده در جامعه و افکارش را بیان می‌کند، در جایی که از اهمیت بکارت «آدِلا» دخترش هنگام خودکشی و ضرورت سرپوش‌گذاردن به رابطه جنسی بین آدِلا و پِپِه در پیش چشم مردم می‌گوید:«آدِلا...کوچک‌ترین دختر برناردا آلبا... باکره مُرده! شنیدین که چی گفتم؟ ساکت! ساکت! گفتم، ساکت!».

خانه برناردا آلبا با کارگردانی رویا اسدی، نمایشی تجربی از درامی کلاسیک روی صحنه است.گسترش صحنه بازی تا کرانه جایگاه تماشاگران، حضور پیوسته‌ی برناردا روی صحنه، چرخش ادواری دکور بر گِرداگِرد صحنه و نگاه مینی‌مالیستی کارگردان در بهره‌گیری از دکور و اکسسوار، همگی بر نگاه تجربه‌گرایانه کارگردان در اجرای این درام اسپانیایی تاکید می‌گذارند. بازیگران خانه برناردا آلبا پیوستگی احساسی و درونی زنانه خود را در اجرایی خوب و تحسین‌برانگیز به روی صحنه می‌آورند. بازی شهین علیزاده همچنان قدرتمند و ستایش‌برانگیز، نقش برناردا آلبا را میان شخصیت‌های دیگر به رُخ می‌کشد. طراحی مینی‌مالیستی صحنه و دکور، نشان از سادگی دید طراح و کارگردان در اجرای این نمایش دارد تا با برجسته‌ترکردن بازی بازیگران، بر عمق وجودی و پیچیدگی‌های درونی آدم‌های نمایش تاکید بیش‌تری بگذارد.

لورکا با نمایشنامه خانه برناردا آلبا همچون دیگر آثارش، نقش برجسته و هویدایش در همدستی با حرکت نواندیشی اسپانیا را به نمایش می‌گذارد. او در این نمایشنامه آدلا را دستمایه هدف خود قرار می‌دهد و با قربانی‌کردن او در برابر سنت‌های فرسوده و خشن به جامانده در ذهن و رفتار مادرش برناردا، تراژدی دیگری از قربانی‌شدن قهرمانانه دختران و زنان جامعه اسپانیای زمان خود را برای آیندگان بازگو می‌کند.

برای ورود به کانال تلگرام ما کلیک کنید.