بحران خشکسالی در خراسان جنوبی؛ آیا طرح های تأمین آب موفق خواهند شد؟

خراسان جنوبی؛ در چنگال خشکسالی

استان خراسان جنوبی سال هاست با خشکسالی های مداوم دست به گریبان است. این خشک سالی ها تنها در کاهش بارندگی خلاصه نمی شوند بلکه اثرات آن تا اعماق سفره های زیرزمینی نیز نفوذ کرده اند و بر زندگی و معیشت مردم تأثیر گذاشته اند. با توجه به اینکه ۹۵ درصد نیاز آبی این استان از منابع زیرزمینی تأمین می شود، برطرف کردن کمبود آب به این راحتی میسر نیست؛ حتی بارش های اخیر نیز نتوانسته اند وضعیت آبخوان ها را بهبود ببخشند.

در چنین شرایطی، هرچند اجرای پروژه های عظیم انتقال و تأمین آب امری ضروری است، اما نمی توان نیازهای فوری مردم و مناطق محروم را به بهره برداری از این طرح های کلان موکول کرد.

طرح های کوچک انتقال آب می توانند در مدت زمان کوتاه تر و با هزینه کمتر، بخشی از چالش های موجود را در استان حل کنند و در کنار آن، کمک شایانی به تثبیت جمعیت، تولید و ادامه زندگی در مناطق روستایی داشته باشند.

بنابراین، مقابله با بحران آب در خراسان جنوبی نیازمند پیشبرد همزمان دو مسیر است: پروژه های بزرگ و زیربنایی و نیز طرح های کوچک که به صورت سریع و هدفمند به نیازهای مردم پاسخ دهند.

شرایط منابع آبی در خراسان جنوبی

عباس سارانی، مدیرعامل شرکت آب منطقه ای خراسان جنوبی، به مشکلات منابع آبی این استان اشاره کرد و گفت: خراسان جنوبی منطقه ای خشک و کم باران است که ۹۵ درصد آب مورد نیاز مردم از آب های زیرزمینی و تنها ۵ درصد از منابع سطحی تأمین می شود.

وی افزود: این وضعیت فشار زیادی به منابع محدود استان وارد کرده که بازسازی و بازیابی آن ها ممکن است دهه ها زمان ببرد.

وی با تأکید بر اهمیت افزایش «سواد آبی» در جامعه گفت: در مقایسه با میانگین جهانی برداشت از آب های تجدیدپذیر که بین ۴۰ تا ۴۵ درصد است، در این استان تقریباً ۱۰۰ درصد این منابع و حتی بخشی از ذخایر استراتژیک مصرف می شوند.

سارانی ادامه داد که در قالب طرح احیا و تعادل بخشی، هدف کاهش برداشت ها طی یک برنامه پنج ساله است تا میزان مصرف به حداکثر ۷۵ درصد از منابع تجدیدپذیر برسد. وی همچنین خاطرنشان کرد که تاکنون ۱۶ درصد کاهش مصرف در بخش کشاورزی اتفاق افتاده و طی سه سال آینده به میزان مطلوب خواهد رسید.

بارندگی های اخیر، هنوز مشکل را برطرف نکرده اند

سارانی با اشاره به میزان بارش های سال آبی جاری بیان کرد: از ابتدای سال تا پایان شهریورماه، ۱۱۹ میلی متر بارش در استان ثبت شده که نسبت به سال گذشته رشد ۸۵ درصدی داشته اما این عدد در مقایسه با میانگین بلندمدت فقط ۱۰ درصد افزایش را نشان می دهد.

وی همچنین تصریح کرد که بارندگی های اخیر تأثیر چندانی بر سفره های زیرزمینی نداشته اند و فقط منابع کم عمق، چشمه ها و قنوات تحت تأثیر قرار گرفته اند، درحالی که سدهای مخزنی استان هنوز کمتر از ۱۵ درصد ظرفیتشان آب دارند.

اعتبارات عمرانی برای حل مسئله آب

سارانی توضیح داد که اعتبارات طرح های عمرانی شرکت آب منطقه ای با افزایش چشم گیر از ۱۴۲ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۱ به ۶۰۰ میلیارد تومان رسیده است و این رشد اعتبار نتیجه تلاش های گسترده در سطح ملی و توجه ویژه وزارت نیرو و دولت به مشکلات این استان بوده است.

وی به پروژه خط انتقال آب نهرین اشاره کرد و گفت: این طرح با اعتبار ۵۰۰ میلیارد تومان، شامل خط لوله ای ۳۲ کیلومتری با ظرفیت انتقال ۵۰ لیتر در ثانیه اجرا شده و توانسته تا حدودی مشکل آب شرب منطقه را برای میان مدت و بلندمدت حل کند.

پیشرفت چشمگیر طرح آبرسانی بیرجند

عباس سارانی طرح آبرسانی به مرکز استان را یکی دیگر از پروژه های مهم عنوان کرد و گفت: این پروژه، که بخشی از طرح نهضت ملی مسکن و پاسخ به افزایش نیاز جمعیت شهر است، با اعتبار هزار و دویست میلیارد تومان در دستور کار قرار گرفته و تاکنون با هزینه کرد ۵۰۰ میلیارد تومان به پیشرفت ۶۵ درصدی دست یافته است.

وی همچنین افزود که تمامی لوله های مورد نیاز این طرح خریداری شده است و این پروژه بزرگ به عنوان زیرساختی حیاتی تا پایان سال جاری تکمیل خواهد شد.

آبرسانی به شهرستان های شرق استان

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای خراسان جنوبی از اتمام مطالعات طرح آبرسانی به شهرستان های شرقی خبر داد و گفت: این پروژه شامل پنج شهر و ۱۴۶ روستا بوده و با تخصیص ۱۵۰ کیلومتر خط انتقال و تأمین سالانه بیش از ۶.۵ میلیون مترمکعب آب پایدار، در لیست پروژه های ملی قرار گرفته است.

وی افزود که این طرح با حمایت استاندار و نمایندگان مجلس وارد لایحه بودجه شده و تامین اعتبار ویژه ای به آن اختصاص داده خواهد شد.

تلاش ها برای تأمین آب صنایع و مدیریت رواناب ها

عباس سارانی تأکید کرد که طی دو سال و نیم گذشته بیش از پنج میلیون مترمکعب آب، بدون تنش به آبخوان های استان، برای صنایع کلان و معادن بزرگ و همچنین منطقه ویژه اقتصادی بیرجند، تأمین شده است. این تلاش ها زمینه ساز توسعه اقتصادی و افزایش اشتغال در شرق کشور بوده است.

همچنین، وی به تکمیل پروژه سد تغذیه مصنوعی بندان پس از ۱۴ سال اشاره کرد که با تخصیص ۱۲۰ میلیارد تومان اعتبار توانسته به رفع خطر سیلاب ها و تغذیه سفره های زیرزمینی کمک کند.

برنامه های جامع برای مدیریت آب در خراسان جنوبی

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای خراسان جنوبی به دستورالعمل های جدید دولت در حوزه مدیریت منابع آب اشاره کرد و گفت: برنامه های استان برای کاهش برداشت آب از ۷۵ درصد به کمتر از ۶۰ درصد منابع تجدیدپذیر تغییر کرده و این مستلزم تعامل مردم و تبیین دقیق موضوع است.

وی توضیح داد که تمامی چاه های کشاورزی استان به کنتورهای هوشمند مجهز شده اند و به زودی سیستم های پایش از راه دور نیز در این مناطق اجرایی خواهد شد.

سارانی از راه اندازی موفق اولین «بازار آب» در شهرستان بشرویه خبر داد که اقدامی مهم در جهت مدیریت بهینه منابع آب محسوب می شود.