مسکن حمایتی؛ آیا رؤیای خانه دار شدن دست نیافتنی تر شد؟

بازار مسکن در شرایط فعلی، تحت فشار شدید تورم و افزایش هزینه های ساخت و خرید قرار دارد. اختلاف میان درآمد خانوارها و قیمت مسکن روزبه روز بیشتر می شود و این موضوع باعث شده است که رؤیای خانه دار شدن برای بسیاری از مردم، به ویژه مستأجران، به امری دشوار و دست نیافتنی تبدیل شود. حتی طرح های حمایتی مسکن نیز نتوانسته اند امید به داشتن خانه را در افراد زنده نگه دارند و بسیاری به دلیل طولانی شدن روند اجرای پروژه ها و بالا رفتن هزینه ها، دچار ناامیدی و فشار اقتصادی شده اند.

خرید مسکن؛ رویای محال برای بخش بزرگی از جامعه

خانه دار شدن دیگر برای بسیاری از خانواده های کارگری و کارمندی به عنوان یک سرمایه گذاری قابل دست یابی محسوب نمی شود و به جای آن، به اصلی ترین دغدغه و هزینه زندگی تبدیل شده است. پرداخت اجاره بها و تأمین هزینه های مرتبط با سکونت، بخش عمده ای از درآمد مستأجران را به خود اختصاص داده و امکان پس انداز برای خرید خانه را از میان برده است.

این مشکلات در شهرهای بزرگ پررنگ تر هستند، اما اثرات افزایش قیمت خانه و اجاره بها به شهرهای کوچک نیز کشیده شده است. بسیاری از خانواده ها برای کاهش فشار مالی مجبور به کوچک تر کردن فضای زندگی، انتقال به مناطق ارزان تر و حتی رفتن به حاشیه شهرها شده اند. این عوامل موجب شده اند که خرید خانه از اولویت های میان مدت خارج شده و به رؤیایی دور تبدیل شود. این شرایط برای زوج های جوان نیز بسیار دشوار است؛ زیرا آنها باید هم برای هزینه های زندگی و ازدواج و هم اجاره مسکن تلاش کنند.

تورم بی پایان در بازار مسکن

افزایش پایدار قیمت مسکن در چند ماه گذشته باعث شده که نگرانی ها درباره آینده این بازار تشدید شود. چه قیمت ملک و چه هزینه های مرتبط با ساخت وساز مثل مصالح ساختمانی و زمین، فشار اقتصادی سنگینی بر خانوارها وارد کرده و توان خرید آنها را به شدت کاهش داده است.

مشکل فقط افزایش قیمت نیست؛ بلکه بالا رفتن نرخ اجاره نیز معیشت مردم را تحت تأثیر قرار داده است. مستأجران هر بار که قرارداد اجاره خود را تمدید می کنند، با افزایش هزینه های بیشتری مواجه می شوند که معمولاً از میزان رشد درآمد آنها بیشتر است. این مسئله باعث کوچک تر شدن فضای قابل خرید و زندگی خانوارها شده و به محدودیت های بیشتری در انتخاب آنها منجر شده است.

طرح نهضت ملی مسکن و چالش های پیش رو

برخی از متقاضیان خانه دار شدن چشم امید به طرح های حمایتی دولتی دوخته اند، اما در عمل تأخیر در اجرای پروژه ها و بالارفتن هزینه ها، این امید را نیز کمرنگ کرده است. متقاضیانی که تصور می کردند با پرداخت قسطی آورده های لازم و استفاده از تسهیلات بانکی می توانند صاحب خانه شوند، حالا با چالش های جدی از جمله افزایش هزینه پروژه ها مواجه اند. این روند نه تنها باعث دشوارتر شدن شرایط آن ها شده بلکه از انگیزه افراد برای تکمیل این مسیر کاسته است.

مسکن، کلید اصلی ازدواج و فرزندآوری

مشکلات مسکن به جنبه اقتصادی محدود نمی شوند، بلکه تأثیر مستقیم بر زندگی اجتماعی خانوارها دارند. برای جوانان بسیاری، کمبود مسکن به مانعی جدی در مسیر ازدواج تبدیل شده است. همچنین زوج های جوانی که ازدواج کرده اند به دلیل فشارهای اقتصادی ناشی از اجاره خانه، با مشکلات زیادی در زمینه تأمین بودجه برای فرزندآوری و ارتقای سطح زندگی مواجه اند.

مشکلات بازار مسکن: در نقطه هشدار

ادامه وضع موجود می تواند شکاف میان درآمد خانوارها و هزینه تهیه مسکن را افزایش دهد. اگر خرید خانه از دسترس بخش عمده جامعه خارج شود و طرح های حمایتی به دلیل افزایش هزینه ها و تأخیر در اجرا نتوانند راه گشا باشند، ممکن است با جامعه ای روبه رو شویم که افراد زیادی در آن مستأجر دائمی شده باشند.

موضوع اصلی در حال حاضر، فقط گرانی خانه ها نیست؛ بلکه کاهش توان مالی خانوارها و از بین رفتن افق خانه دار شدن به مشکل اصلی بازار مسکن تبدیل شده است. رفع این بحران به یک سیاست کارآمد و جامع نیاز دارد که بتواند عرضه مسکن، کنترل هزینه های ساخت و همچنین تقویت قدرت خرید مردم را عملی کند؛ در غیر این صورت، فاصله میان خانه دار شدن برای اقشار مختلف جامعه هر روز بیشتر می شود.

تمرکز خدمات به مناطق خاص و افزایش مهاجرت ها

خسرو مختاری، رئیس صندوق ملی مسکن، بر اهمیت توزیع منصفانه خدمات اجتماعی در سراسر کشور تاکید کرده است. وی معتقد است که عدم توزیع مناسب خدمات زیربنایی، آموزشی و درمانی سبب شده افراد برای بهره مندی از امکانات، مجبور به مهاجرت به تهران شوند. او تاکید کرد که اگر خدمات لازم در همه مناطق کشور به صورت متوازن ارائه می شد، بسیاری از افراد به زادگاه خود بازمی گشتند و از فشار جمعیت در تهران نیز کاسته می شد.

مختاری همچنین اشاره کرد که فرهنگ قوی در ایران برای دستیابی به مالکیت مسکن وجود دارد. این امر با آرامش و منزلت اجتماعی ارتباط مستقیم دارد. وی معتقد است در مقایسه با کشورهای خارجی، جایی که اجاره مسکن امری رایج است، در ایران هنوز چنین فرهنگ سکونتی پذیرفته نشده است.

هزینه ساخت مسکن؛ چالش پیش روی خریداران

مختاری توضیح داد که بخش عمده ای از هزینه تهیه مسکن به فرآیند ساخت وساز مربوط می شود. در حالی که قیمت مصالح ساختمانی و عوامل مرتبط با ساخت، می تواند درصد مهمی از هزینه نهایی را تحت تأثیر قرار دهد. او اشاره کرد که در مناطق گران ترِ شهری، سهم زمین از قیمت کلی بسیار بیشتر از مناطق کوچک تر است.

به عنوان مثال، هزینه ساخت یک واحد آپارتمان ۱۰۰ متری با توجه به قیمت های فعلی می تواند بالغ بر ۴ میلیارد تومان باشد که این عدد، قیمت زمین را شامل نمی شود.

خانه های خالی؛ چالش عرضه و تقاضا در بخش اجاره

رئیس صندوق ملی مسکن تاکید کرد که تعداد زیادی از خانه های خالی در نقاط مختلف کشور وجود دارند، اما این معنا را نمی دهد که همه آن ها مناسب نیاز بازار اجاره و جامعه هدف باشند. به عنوان مثال، ممکن است خانه های خالی بزرگ و گران قیمت به هیچ عنوان با توان مالی طبقات متوسط و ضعیف جامعه تطابق نداشته باشند و بنابراین نمی توانند تعادل لازم در بازار اجاره ایجاد کنند.

ضرورت تمرکز بر مسکن کوچک متراژ

وی بر لزوم توجه به ساخت واحدهای کوچک متراژ و متناسب با نیازهای افراد در مراحل مختلف زندگی تاکید کرد. برای جوانانی که تازه ازدواج کرده اند یا خانواده هایی با تعداد فرزند کم، خانه های کوچک و کم هزینه می تواند گزینه ای مقرون به صرفه باشد که البته باید مورد توجه سیاست گذاران قرار گیرد.

مختاری همچنین به اهمیت توسعه عمودی تهران اشاره کرد و گفت که توسعه بیش ازحد افقی این شهر می تواند مشکلات زیست محیطی و زیرساختی جدی ایجاد کند.

تلاش برای تکمیل واحدهای مسکن حمایتی

مختاری همچنین از قرار گرفتن برنامه دولت بر واحدهایی خبر داد که بیش از ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته اند. برای این واحدها، تمهیداتی چون وام قرض الحسنه ۲۰۰ میلیون تومانی در نظر گرفته شده است تا فرآیند ساخت و تحویل آن ها سریع تر به پایان برسد. وی همچنین تاکید کرد که منابع محدودی که در اختیار دولت قرار دارد، باید به شکل بهینه به پروژه های موجود اختصاص یابد، تا بتوانند به مرحله بهره برداری برسند.