نقش بی بدیل جوانان در پویایی فرهنگی و اجتماعی مساجد محلات

مساجد در طول تاریخ همواره در برهه‌های مختلف به عنوان محل‌های تجمع مردمی و ارائه خدمات اجتماعی نقش مهمی ایفا کرده‌اند. چه در سال‌های که جنگ‌های تحمیلی در جریان بود و چه در دوران دشوار ناشی از شیوع کرونا، مساجد توانسته‌اند به نقطه‌ای مهم و تأثیرگذار تبدیل شوند و همدلی و کمک به مردم را در دستور کار خود قرار دهند.

در سال‌های دفاع مقدس، بسیاری از مساجد استان البرز، همانند سایر نقاط کشور، تبدیل به پایگاه‌هایی برای آموزش نظامی، خدمات پزشکی و امداد رسانی به رزمندگان و خانواده‌های آسیب دیده از جنگ شدند. همچنین، در بحران کرونا، مردم با آوردن چرخ‌خیاطی‌های خود به مساجد در قالب «رزمایش مومنانه» ماسک و دیگر تجهیزات حفاظتی تولید کردند تا زندگی مردم کمتر تحت تأثیر این بیماری قرار گیرد.

نقش جدید مساجد؛ فراتر از فعالیت‌های عبادی

با توجه به تغییر نیازهای اجتماعی، انتظار می‌رود مساجد علاوه بر خدمات عبادی به مراکز آموزش‌های نوین و توسعه شخصی تبدیل شوند. بسیاری معتقدند مساجد باید برنامه‌های مدرن آموزشی مانند هوش مصنوعی و مهارت‌های فنی را برای جذب کودکان و نوجوانان در اولویت قرار دهند.

یکی از بانوان ساکن منطقه حصارک در مورد این موضوع گفت که برای شرکت در آموزش‌های جدید از جمله برنامه‌های مرتبط با رباتیک و هوش مصنوعی به مسئولان مسجد مراجعه کرده است، اما متأسفانه چنین کلاس‌هایی هنوز در مسجد ارائه نمی‌شود.

کاهش فعالیت‌های مساجد؛ چالش‌های مدیریتی

مصطفی نوری، عضو هیئت امنای مسجد حضرت ابوالفضل (ع) منطقه حصارک بالا، ضمن اشاره به اهمیت نقش مساجد در بحران‌ها بیان کرد که در برخی دوره‌ها، مساجد توانسته‌اند مأمن و محلی مطمئن برای مردم باشند. ولی در حال حاضر، اختلاف در سطح فعالیت‌ها و پویایی میان مساجد مشهود است.

وی مواردی نظیر ضعف در حضور فعال جوانان، کم‌رنگ بودن فعالیت‌های هیئت‌های امنا و نبود برنامه‌ریزی مستمر را از دلایل اصلی کاهش عملکرد مساجد دانست. او تأکید کرد که مساجد تنها نباید به عبادت اختصاص داشته باشند؛ بلکه باید محلی برای برگزاری برنامه‌های متنوع فرهنگی، اجتماعی و آموزشی شوند.

نوری همچنین شفافیت مالی و ارائه بیلان مالی به مردم را عاملی مهم در افزایش اعتماد عمومی عنوان کرد و تأکید کرد که برنامه‌های مساجد باید با توجه به بافت اجتماعی و نیازهای هر منطقه طراحی شوند.

تغییر رویکرد مساجد به پایگاه‌های فرهنگی

حجت‌الاسلام کاظم شکری، مدیر ستاد کانون‌های فرهنگی‌ـ‌هنری مساجد استان البرز، بر اهمیت ایجاد تحول در عملکرد مساجد تأکید کرد و گفت: باید تلاش کنیم که مساجد تنها محلی برای نماز نباشند، بلکه به پایگاه‌های تربیتی و فرهنگی برای محلات تبدیل شوند.

وی تأکید کرد کانون‌ها، با محوری کردن رویکرد خانواده‌مدار و برنامه‌های هنری و قرآنی، هدف دارند ارتباط نسل جوان با مساجد را تقویت کنند.

آموزش‌های مدرن برای جذب نسل جوان

حجت‌الاسلام شکری در رابطه با ارائه برنامه‌های جدید آموزشی نظیر هوش مصنوعی و رباتیک اظهار داشت که کانون‌های مساجد به‌دنبال هماهنگی با مراکز تخصصی برای ارائه این آموزش‌ها در سطح محلات هستند. او معتقد است که جوانان تنها نباید مخاطب فعالیت‌های مساجد باشند؛ بلکه باید نقش فعالی در برنامه‌ریزی و اجرای آن‌ها ایفا کنند. حضور جوانان به‌عنوان طراح و مجری برنامه‌ها می‌تواند مساجد را به مرکزی پویا تر تبدیل کند.

رسیدگی به مشکلات محلات و چالش‌های اقتصادی

در پاسخ به برخی انتقادات مردم درباره وضعیت نظافت و امکانات مساجد، مدیر ستاد کانون‌های مساجد البرز بیان کرد که مطالبات از سوی مردم طبیعی است و این خواسته‌ها توسط کانون‌های فرهنگی به مسئولان منتقل می‌شود تا مشکلات شناخته و مرتفع شوند.

او در خاتمه به محدودیت منابع اشاره کرد و گفت که با ایجاد شبکه‌ای از خیران و گروه‌های مردمی تلاش می‌شود این محدودیت‌ها کاهش یابد. همچنین فعالیت‌های کانون‌های مساجد تنها محدود به بخش فرهنگی نمی‌شود؛ بلکه با استفاده از گروه‌های جهادی و برگزاری دوره‌های آموزشی مهارت، این کانون‌ها نقش مؤثری در توانمندسازی خانواده‌ها و کاهش فشارهای اقتصادی دارند.