فسفر سفید چیست و چرا اسرائیل دوباره از آن در جنگ استفاده کرده است؟

گروه دیده‌بان حقوق بشر اواخر روز پنجشنبه اعلام کرد که استفاده اسرائیل از فسفر سفید را از طریق مصاحبه‌ها و ویدئوهایی که نشان می‌دهد این ماده شیمیایی به دو نقطه در امتداد مرز اسرائیل و لبنان و بر فراز شهر غزه شلیک شده، تایید کرده است.

ارتش اسرائیل روز جمعه در پاسخ به درخواست برای اظهار نظر درباره این اتهامات گفت که در حال حاضر از استفاده از سلاح‌های حاوی فسفر سفید در غزه بی‌اطلاع است. 

فسفر سفید چیست؟ 

فسفر سفید ماده‌ای موم مانند و سمی است که در دمای بیش از ۸۰۰ درجه سانتیگراد (تقریباً ۱۵۰۰ درجه فارنهایت) می‌سوزد و چنان حرارتی دارد که می‌تواند فلز را ذوب کند. توانایی آن در شعله‌ور کردن آتش‌های سریع و دود غلیظ در مناطق وسیع، فسفر سفید را به یک ماده سمی انتخابی برای ارتش‌ها برای ایجاد پرده‌های دود تبدیل کرده است. این دود تقریباً هفت دقیقه طول می‌کشد.

اغلب بی‌رنگ، سفید یا زرد است و بویی شبیه سیر دارد. خاموش کردن فسفر سفید بسیار دشوار است و تا زمانی که فسفر کاملاً بسوزد یا دیگر در معرض اکسیژن قرار نگیرد به شعله‌ور شدن ادامه می‌دهد. می‌توان آن را از طریق گلوله‌های توپخانه، بمب، راکت یا نارنجک در فضا پخش کرد. 

احمد بنچمسی، مدیر ارتباطات خاورمیانه در دیده بان حقوق بشر، گفت: «فسفر سفید در هوا، بسته به ارتفاع انفجار، ماده را در یک منطقه گسترده پخش می‌کند و غیرنظامیان و زیرساخت‌های بیشتری را نسبت به انفجار زمینی محلی در معرض دید قرار می‌دهد.» 

آیا فسفر سفید برای انسان اثرات مضری دارد؟ 

فسفر سفید می‌تواند پوست را تا استخوان بسوزاند و مواد شیمیایی آن می‌تواند توسط بدن جذب شود و باعث اختلال در عملکرد چندین اندام از جمله کبد، کلیه‌ها و قلب شود. 

رومن حسین خونساری، پروفسور فک و صورت می‌گوید: «سوختگی‌ها اثر مضاعف دارند به دلیل خود سوختگی که عموماً کاملاً شدید و بسیار عمیق است، اثر موضعی دارند و سپس اثر دوم متابولیک است که می‌تواند بیماران را بکشد. اختلالات متابولیک می‌تواند باعث نارسایی قلبی می‌شود. 

خونساری که در طول جنگ بین ارمنستان و آذربایجان در ایروان کار می‌کرد، گفت که اگر پزشکان سوختگی‌ها ناشی از فسفر سفید را تشخیص ندهند، قربانی ممکن است مراقبت‌های لازم را برای خطرات نارسایی اعضای بدن دریافت نکند. 

به گفته او سوختگی فسفر همچنان از طریق پوست نفوذ می‌کند و به استخوان می‌رسد مگر اینکه این ماده به درستی شسته شود. فسفر سفید که می‌تواند به بسیاری از سطوح مانند لباس بچسبد، در صورت تماس مجدد با پوست نیز می‌تواند دوباره مشتعل شود. همچنین در صورت استنشاق می‌تواند کشنده باشد و بخار آن می‌تواند چشم‌ها را به شدت تحریک و آن‌ها را به نور حساس کند. 

آیا استفاده از فسفر سفید ممنوع است؟ 

استفاده از فسفر سفید توسط کنوانسیون‌های بین‌المللی ممنوع نیست، زیرا به عنوان یک «سلاح آتش زا» به حساب نمی‌آید - سلاحی که برای روشن کردن آتش یا ایجاد سوختگی در نظر گرفته شده است. در عوض، فسفر سفید به عنوان ماده‌ای چند منظوره در نظر گرفته می‌شود. پروتکل سوم کنوانسیون ۱۹۸۰ در مورد برخی سلاح‌های متعارف فقط مواد محترقه یا استفاده از مواد دیگر را برای حمله به جمعیت غیرنظامی ممنوع می‌کند.

سوختگی یا جراحات ناشی از فسفر سفید به عنوان اثرات اتفاقی در نظر گرفته می‌شود و به نظامیان این امکان را می‌دهد که استدلال کنند که فقط به عنوان پرده دود، سیگنال یا برای روشن کردن یک هدف استفاده می‌شود. اگرچه ایالات متحده و اسرائیل پروتکل ۳ را امضا نکرده اند، اما ادعا می‌کنند که استفاده آن‌ها از فسفر سفید مطابق با مقررات بین المللی است. 

اسرائیل در کتابچه راهنمای قواعد جنگ خود گفته است که فسفر هیچ تفاوتی با بنزین ندارد که به کبریت روشن واکنش نشان می‌دهد و آنچه آن را از سلاح‌های شیمیایی متمایز می‌کند این است که واکنش آن بر ضد فیزیولوژی انسان نیست. 

خوانساری اما می‌گوید که سوختگی‌های ناشی از موادی مانند بنزین، برخلاف سوختگی‌های ناشی از فسفر سفید، اگر ناحیه کوچکی از بدن را بپوشاند، کشنده نیست. 

آیا اسرائیل از فسفر سفید در غزه استفاده کرده است؟ 

علاوه بر آخرین ادعای دیده بان حقوق بشر در مورد استفاده اسرائیل از این مواد در درگیری اخیر، همین دیده بان در سال ۲۰۰۹ نشان داد که اسرائیل به طور گسترده از مهمات فسفر سفید در طول ۲۲ روز عملیات نظامی در غزه که از ۲۷ دسامبر ۲۰۰۸ تا ۱۸ ژانویه ۲۰۰۹ ادامه داشت، استفاده کرده است. اسرائیل در آن مقطع در دوره‌ای استفاده از فسفر سفید را تایید و سپس رد کرد. 

در سال ۲۰۰۹، سخنگویان ارتش اسرائیل ابتدا گفتند که از آن برای علامت‌گذاری اهداف استفاده می‌شود، اما بعداً استفاده از فسفر سفید را رد کردند. در هفته‌های بعد، مقامات اسرائیلی دستور تحقیق در مورد استفاده از فسفر سفید را صادر کردند، اما تاکید کردند که این فسفر مطابق با استانداردهای بین‌المللی است. 

بر اساس گزارش سازمان دیده بان حقوق بشر در سال ۲۰۰۹، ارتش اسرائیل بارها مهمات فسفر سفید را در هوا بر فراز مناطق پرجمعیت منفجر کرد، غیرنظامیان را کشت و زخمی کرد، و به سازه‌های غیرنظامی از جمله یک مدرسه، یک بازار، یک انبار کمک‌های بشردوستانه و یک بیمارستان آسیب رساند. 

این سازمان افزود که نیروها یک جایگزین غیر کشنده در دسترس داشتند و از انفجارهای هوای فسفر سفید حتی زمانی که هیچ نیروی اسرائیلی روی زمین حضور نداشت استفاده کردند که نشان می‌دهد اسرائیل از آن به عنوان یک آتش‌زا استفاده کرده است.