پشت پرده توقف کامیون‌ ها در مرز دوغارون چیست؟ / از چندگانگی مدیریت تا هزینه های سنگین پارکینگ و سوخت! + فیلم

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، احمد زمانیان، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی خراسان رضوی، در برنامه «چرخ» با تشریح مشکلات تردد کامیون‌ها در مرز دوغارون اظهار کرد: با وجود بازدیدهای مکرر مسئولان، برگزاری جلسات متعدد و وعده‌هایی مانند افزایش ظرفیت عبور روزانه کامیون‌ها به ۲ هزار دستگاه و فعالیت ۲۴ ساعته مرز، مشکل توقف کامیون‌ها همچنان پابرجاست.

وی با بیان اینکه مشکل دوغارون بیش از آنکه صرفاً زیرساختی باشد، به نحوه مدیریت مرز مربوط است، گفت: در مرزی که ۱۷ تا ۱۸ دستگاه دولتی حضور دارند، هر دستگاه می‌خواهد حرف آخر را خودش بزند و مسئولیت مدیریت را بر عهده بگیرد؛ درحالی‌که مشخص نیست در نهایت چه کسی تصمیم‌گیر اصلی است.

۱۷ دستگاه دولتی در دوغارون؛ اما مسئولیت مدیریت با کیست؟

زمانیان با انتقاد از نبود مدیریت یکپارچه در پایانه مرزی دوغارون تصریح کرد: بارها وعده داده شده که روزانه ۲ هزار کامیون از مرز عبور می‌کنند، مسیرها افزایش می‌یابد و فعالیت مرز به‌صورت ۲۴ ساعته انجام خواهد شد، اما در عمل چنین اتفاقی نیفتاده است.

وی افزود: این مشکلات بارها از سوی کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی و تشکل‌های بخش خصوصی پیگیری شده است. حتی استاندار خراسان رضوی نیز با نگاه اقتصادی و آگاهی از مشکلات، دستوراتی برای رفع موانع صادر کرده و جلسات متعددی در این زمینه برگزار شده است؛ اما همچنان گره اصلی باز نشده است.

رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی خراسان رضوی با اشاره به حضور ۱۷ تا ۱۸ دستگاه دولتی در مرز گفت: وقتی هر دستگاه می‌گوید من باید مدیریت کنم و تصمیم نهایی را بگیرم، نتیجه همین وضعیتی می‌شود که امروز شاهد آن هستیم.

مشکل دوغارون فقط زیرساخت نیست؛ مدیریت مرز زیر سؤال است

زمانیان با اشاره به افزایش زیرساخت‌های مرزی و ایجاد چهار خط عبور کامیون‌ها اظهار کرد: اگرچه مشکلات زیرساختی وجود دارد، اما شواهد نشان می‌دهد مسئله اصلی فقط کمبود زیرساخت نیست.

وی ادامه داد: زمانی که یک مقام بلندپایه از مرز بازدید می‌کند، بلافاصله شاهد عبور حدود هزار و ۴۰۰ تا هزار و ۵۰۰ کامیون هستیم. این موضوع نشان می‌دهد ظرفیت عبور وجود دارد، اما در مدیریت و بهره‌برداری از این ظرفیت مشکلاتی دیده می‌شود.

وی تأکید کرد: حتی اگر حجم ورودی کامیون‌ها به یک‌سوم میزان فعلی کاهش پیدا کند، با مدیریت موجود باز هم ممکن است همان میزان توقف و معطلی ادامه داشته باشد. این موضوع نشان می‌دهد باید به‌جای تمرکز صرف بر توسعه زیرساخت، مسئله مدیریت انسانی و نحوه هماهنگی دستگاه‌های مستقر در مرز نیز به‌طور جدی بررسی شود.

توقف کامیون‌ها چگونه کرایه حمل را تا ۳۰۰ درصد افزایش می‌دهد؟

رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی خراسان رضوی با تشریح پیامدهای اقتصادی توقف کامیون‌ها گفت: نخستین آسیب این وضعیت متوجه تجار خارجی است؛ زیرا کالایی که باید در زمان مشخص به بازار مقصد برسد، ممکن است به دلیل معطلی در مرز تا ۳۰ روز در مسیر باقی بماند.

وی افزود: از سوی دیگر، توقف کامیون‌ها باعث کاهش تعداد خودروهای آماده بارگیری در مبدأ می‌شود. کامیون‌ها باید پس از تخلیه بار به کشور بازگردند تا دوباره در چرخه حمل‌ونقل قرار بگیرند، اما وقتی ناوگان در مرز متوقف می‌شود، کمبود کامیون در مبدأ به افزایش ناگهانی کرایه‌ها منجر خواهد شد.

زمانیان با اشاره به نمونه‌ای از افزایش هزینه حمل بار از بندرعباس به اسلام‌قلعه افغانستان اظهار کرد: در مواردی کرایه حمل که حدود ۲۰۰ میلیون تومان بوده، به ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان افزایش یافته است.

وی این افزایش را از پیامدهای مستقیم کاهش ظرفیت عملیاتی ناوگان به دلیل توقف‌های طولانی در مرز دانست.

جریمه روزانه ۱۰ تا ۱۵ دلاری کانتینرها؛ خسارتی که به شرکت‌های ایرانی تحمیل می‌شود

زمانیان یکی دیگر از پیامدهای توقف کامیون‌ها را افزایش هزینه‌های بازگشت کانتینرهای خطوط کشتیرانی عنوان کرد و گفت: کانتینرها دارای مدت زمان مشخصی برای استفاده رایگان هستند و پس از پایان این مهلت، به ازای هر روز تأخیر در بازگشت کانتینر خالی، حدود ۱۰ تا ۱۵ دلار جریمه محاسبه می‌شود.

وی افزود: این هزینه‌ها در نهایت به شرکت‌های حمل‌ونقل تحمیل می‌شود؛ درحالی‌که شرکت و راننده نقشی در ایجاد توقف‌های مرزی ندارند.

به گفته وی، هزینه‌های انبارداری، معطلی کالا و جریمه دیرکرد کانتینرها نیز به زیان‌های بخش حمل‌ونقل اضافه می‌شود.

زمانیان تأکید کرد: وقتی یک راننده با دریافت ویزا برنامه‌ریزی می‌کند که در طول سه ماه شش سرویس حمل انجام دهد، اما به دلیل توقف‌های مرزی فقط دو سرویس انجام می‌دهد، بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی ناوگان از بین می‌رود. این وضعیت هم به راننده ایرانی و هم به شرکت‌های حمل‌ونقل کشور خسارت وارد می‌کند.

ادعای انتقادی درباره پارکینگ‌های دوغارون؛ آیا توقف کامیون‌ها به منبع درآمد تبدیل شده است؟

رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی خراسان رضوی با انتقاد از نحوه فعالیت پارکینگ‌های مرزی اظهار کرد: پارکینگ‌هایی که کامیون‌ها برای دریافت نوبت در آن‌ها متوقف می‌شوند، از محل توقف خودروها درآمد کسب می‌کنند و این مسئله می‌تواند انگیزه‌ای برای کوتاه نشدن زمان توقف ایجاد کند.

وی با اشاره به بررسی‌های انجام‌شده در این زمینه گفت: دو تا سه سال قبل، حدود ۳۰۰ ساعت مطالعه و بررسی میدانی درباره مشکلات دوغارون انجام شد و عوامل مؤثر در توقف کامیون‌ها به‌صورت مکتوب شناسایی و اعلام شد؛ با این حال، پس از چند روز بهبود شرایط، دوباره وضعیت به حالت قبلی بازگشت.

زمانیان ادامه داد: وقتی شرایط برای چند روز بهتر می‌شود و دوباره به وضعیت سابق برمی‌گردد، باید بررسی کرد چه عواملی مانع تداوم اصلاحات می‌شوند.

وی همچنین درباره نحوه فراخوان کامیون‌ها برای ورود به پایانه و انجام فرآیندهای مختلف گفت: فراخوان‌های روزانه برای گروه‌های مختلف کامیون‌ها، از جمله خودروهای ترانزیتی، ترانشیپی، تانکرهای سوخت و کامیون‌های یخچال‌دار، خود به یکی از عوامل طولانی شدن توقف‌ها تبدیل شده است.

او با طرح این پرسش که مبنای تعیین تعداد و اولویت کامیون‌های فراخوان‌شده چیست، خواستار شفاف‌سازی درباره معیارهای نوبت‌دهی و نحوه مدیریت ورود خودروها شد.

صف کنترل سوخت در مرز دوغارون؛ مانع دیگری مقابل کامیون‌ها

زمانیان یکی دیگر از عوامل معطلی کامیون‌ها را فرآیند کنترل سوخت از سوی شرکت نفت عنوان کرد و گفت: کامیون‌ها پس از خروج از پارکینگ نیز باید در صف طولانی کنترل سوخت قرار بگیرند و باک آن‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد تا سوخت اضافی همراه نداشته باشند.

وی افزود: این فرآیند زمان‌بر است و به افزایش توقف کامیون‌ها منجر می‌شود. حتی در برخی موارد، تخلیه سوخت اضافی در مسیر نیز مشکلات و مخاطراتی ایجاد می‌کند.

رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی خراسان رضوی پیشنهاد کرد به‌جای ایجاد صف‌های طولانی و توقف کامیون‌ها برای کنترل سوخت، امکان عرضه سوخت با نرخ جهانی و دریافت هزینه آن فراهم شود.

وی تصریح کرد: اگر سوخت با قیمت جهانی به کامیون‌ها عرضه شود، علاوه بر کاهش معطلی، می‌توان از این ظرفیت به‌عنوان فرصتی برای صادرات سوخت به افغانستان استفاده کرد.

مطالبه بخش خصوصی؛ تعیین مدیر واحد و پایان دادن به تصمیم‌های پراکنده

مجموع اظهارات زمانیان نشان می‌دهد بخش خصوصی، علاوه بر توسعه زیرساخت‌های مرزی، خواستار بازنگری در شیوه اداره پایانه دوغارون است؛ موضوعی که از تعیین مسئولیت واحد برای مدیریت مرز تا اصلاح فرآیند نوبت‌دهی، کنترل سوخت و ساماندهی پارکینگ‌ها را در بر می‌گیرد.

با توجه به اهمیت مرز دوغارون در تجارت و ترانزیت با افغانستان، تداوم توقف کامیون‌ها تنها یک مشکل عملیاتی در پایانه مرزی نیست، بلکه می‌تواند هزینه تجارت خارجی، رقابت‌پذیری مسیرهای ترانزیتی ایران و فعالیت شرکت‌های حمل‌ونقل داخلی را تحت تأثیر قرار دهد.

اکنون پرسش اصلی این است که با وجود پیگیری‌های مکرر و وعده‌های متعدد، چه نهادی مسئولیت نهایی هماهنگی و رفع موانع تردد کامیون‌ها در دوغارون را بر عهده می‌گیرد؟