کلید ۲۰۲۶ بازآفرینی شهرها؛ چگونه می‌توان نوسازی محله‌ها را بدون کوچ اجباری ساکنان قدیمی پیش برد؟

به گزارش رکنا، بازآفرینی شهری در سال‌های اخیر به یکی از محورهای مهم سیاست‌گذاری شهرهای اروپایی تبدیل شده است. با این حال، تجربه شهرهای مختلف نشان می‌دهد که بهسازی بافت‌های فرسوده و افزایش جذابیت محله‌ها، همواره به نفع ساکنان قدیمی تمام نمی‌شود. افزایش ارزش املاک، رشد اجاره‌بها و ورود سرمایه‌گذاران بزرگ می‌تواند زمینه خروج تدریجی خانوارهای کم‌درآمد و کسب‌وکارهای محلی را فراهم کند؛ پدیده‌ای که از آن با عنوان «اعیان‌سازی» یاد می‌شود.

در همین راستا، ابتکار اروپایی NEBwork با مشارکت ۱۷ محله در شش شهر آتن، بارسلونا، فلورانس، خنت، لیون و زاگرب شکل گرفته است. هدف این برنامه، مقابله با پیامدهای منفی اعیان‌سازی و جلوگیری از جابه‌جایی اجباری ساکنان از طریق مشارکت مستقیم شهروندان و طراحی سیاست‌های حمایتی است.

بازآفرینی فراتر از نوسازی کالبدی

تجربه شهرهای اروپایی نشان می‌دهد که بازآفرینی شهری نباید صرفا به نوسازی ساختمان‌ها، ایجاد فضاهای سبز و بهبود زیرساخت‌ها محدود شود. حفظ پیوندهای اجتماعی، هویت محله‌ها و امکان ادامه سکونت برای خانوارهای قدیمی نیز باید در مرکز برنامه‌ریزی قرار گیرد.

بر این اساس، کارشناسان شهری بر سه محور اساسی تاکید دارند: حفظ و توسعه مسکن مقرون‌به‌صرفه از ابتدای اجرای پروژه‌ها، مشارکت واقعی ساکنان در فرآیند تصمیم‌گیری و تامین منابع مالی پایدار برای اجرای برنامه‌های بلندمدت.

تجربه بارسلونا در حمایت از ساکنان

بارسلونا یکی از نمونه‌های قابل توجه در زمینه مقابله با پیامدهای منفی بازآفرینی شهری است. شهرداری این شهر علاوه بر تلاش برای ساخت مسکن جدید، از ابزارهای قانونی برای کنترل افزایش اجاره‌بها و جلوگیری از تبدیل واحدهای مسکونی به اقامتگاه‌های گردشگری استفاده کرده است.

یکی از مهم‌ترین اقدامات این شهر، بهره‌گیری از سازوکار «حق‌تقدم در خرید» است که به شهرداری اجازه می‌دهد در شرایط مشخص، پیش از سایر خریداران یک ملک را خریداری کند. بر اساس گزارش منتشرشده، بارسلونا از سال ۲۰۱۵ تاکنون حدود ۱۶۰۰ واحد مسکونی را از این طریق خریداری و به مجموعه مسکن عمومی خود اضافه کرده است.

مسکن مقرون‌به‌صرفه؛ شرط موفقیت بازآفرینی

در سطح اتحادیه اروپا نیز مسکن مقرون‌به‌صرفه به یکی از اولویت‌های سیاست‌گذاری تبدیل شده است. برنامه مسکن مقرون‌به‌صرفه اروپا با هدف افزایش عرضه واحدهای مسکونی باکیفیت و در دسترس تدوین شده و پیش‌نویس قانون مرتبط با این حوزه نیز قرار است ابزارهای بیشتری برای مقابله با فشارهای بازار مسکن در اختیار مدیران شهری قرار دهد.

همچنین ابتکار «باوهاوس نوین اروپا» با پیوند دادن پایداری محیط‌زیستی، عدالت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی، بر احیای ساختمان‌های موجود و تغییر کاربری سازگارانه آنها به جای تخریب‌های گسترده تاکید دارد.

در مجموع، تجربه شهرهای اروپایی نشان می‌دهد که موفقیت بازآفرینی شهری تنها با تغییر چهره فیزیکی محله‌ها سنجیده نمی‌شود. معیار اصلی باید این باشد که ساکنان قدیمی نیز بتوانند از مزایای توسعه بهره‌مند شوند و افزایش کیفیت محیط زندگی به قیمت از دست رفتن حق سکونت آنان تمام نشود.

منبع:

- روزنامه دنیای اقتصاد