بلیط هواپیما در اوج گرانی / پرواز تهران ـ بندرعباس ۲۳ میلیون تومان شد!

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، بازار بلیت هواپیما در روزهای اخیر با وضعیتی متفاوت از انتظار مسافران مواجه شده است؛ در حالی که بخشی از پروازهای خارجی، از جمله مسیرهای نجف و بغداد، همچنان متوقف است و شرکت‌های هواپیمایی برنامه مشخصی برای بازگشت این مسیرها ارائه نکرده‌اند، قیمت بلیت در بسیاری از مسیرهای داخلی افزایش قابل توجهی پیدا کرده است.

بررسی نرخ‌های عرضه‌شده نشان می‌دهد قیمت برخی پروازهای داخلی در کلاس اقتصادی به محدوده ۱۰ تا بیش از ۱۲ میلیون تومان رسیده و در برخی مسیرها، نرخ بلیت‌های بیزینس از ۱۸ میلیون تومان عبور کرده است. در یک نمونه نیز قیمت بلیت بیزینس تهران ـ بندرعباس به بیش از ۲۳ میلیون تومان رسیده است.

از سوی دیگر، در برخی مسیرها مانند تهران ـ اصفهان، ظرفیت پروازها برای بیش از یک ماه تکمیل شده و امکان خرید بلیت در بازه مورد بررسی وجود ندارد.

جدول نرخ‌های مشاهده‌شده بلیت در سایت‌های فروش

قیمت‌ها برای یک مسافر بزرگسال و بر اساس نرخ‌های ارائه‌شده در داده‌های ارسالی هستند و با توجه به تاریخ، ظرفیت و زمان خرید می‌توانند تغییر کنند. همچنین مواردی که یک ایرلاین در یک مسیر چند نرخ ارائه کرده، به‌عنوان نمونه‌های جداگانه در جدول حفظ شده‌اند.

بلیت داخلی گران شد؛ از ۱۰ میلیون تومان تا بیش از ۲۳ میلیون

جدول نرخ‌های مشاهده‌شده نشان می‌دهد گرانی بلیت هواپیما تنها به یک مسیر یا یک شرکت هواپیمایی محدود نیست. در میان نمونه‌های بررسی‌شده، قیمت بلیت اکونومی در چند مسیر پرتردد از ۱۰ میلیون تومان عبور کرده است.

در مسیر تهران ـ مشهد، نرخ برخی بلیت‌های اکونومی حدود ۱۱ تا ۱۲ میلیون تومان است. در مسیر شیراز ـ تهران نیز قیمت بلیت‌های اکونومی در نمونه‌های بررسی‌شده از ۱۰ میلیون تومان آغاز می‌شود و تا حدود ۱۲ میلیون تومان افزایش پیدا می‌کند.

در بخش بلیت‌های بیزینس، نرخ‌ها بالاتر می‌روند. در مسیر شیراز ـ تهران، قیمت بلیت بیزینس ایران ایرتور به ۱۸ میلیون و ۱۲۱ هزار و ۱۰۰ تومان رسیده و در مسیر تهران ـ تبریز نیز نرخ بیزینس ایران ایرتور ۱۸ میلیون و ۳۳ هزار و ۴۱۰ تومان ثبت شده است.

اما بالاترین نرخ مشاهده‌شده در این داده‌ها مربوط به مسیر تهران ـ بندرعباس است؛ جایی که بلیت بیزینس ایران ایرتور با قیمت ۲۳ میلیون و ۱۵۳ هزار و ۸۴۰ تومان عرضه شده است.

در بخش اکونومی نیز قیمت‌ها پایین نیستند. بلیت تهران ـ بندرعباس در نمونه‌های بررسی‌شده بین حدود ۱۳ میلیون و ۲۷۵ هزار تومان تا بیش از ۱۴ میلیون تومان قیمت داشته و بلیت تهران ـ کیش نیز به ۱۴ میلیون و ۶۷۲ هزار و ۸۴۰ تومان رسیده است.

این ارقام نشان می‌دهد هزینه سفر هوایی داخلی در برخی مسیرها به سطحی رسیده که برای خانواده‌های چندنفره، می‌تواند بخش قابل توجهی از هزینه سفر را به خود اختصاص دهد.

ظرفیت آزادشده پروازهای خارجی کجاست؟

افزایش قیمت بلیت‌های داخلی در شرایطی اتفاق افتاده که بخشی از پروازهای خارجی ایران، از جمله پروازهای نجف و بغداد، همچنان متوقف هستند.

انتظار اولیه این بود که با کاهش پروازهای خارجی و آزاد شدن بخشی از ظرفیت هواپیماها، امکان افزایش پروازهای داخلی فراهم شود و افزایش عرضه در بازار داخلی دست‌کم بخشی از فشار موجود بر قیمت‌ها و ظرفیت را کاهش دهد.

اما داده‌های موجود چنین اثری را به شکل محسوسی نشان نمی‌دهد. در برخی مسیرهای داخلی، نه‌تنها قیمت‌ها بالا رفته، بلکه دسترسی به ظرفیت پروازی نیز محدود شده است.

برای نمونه، در مسیر تهران ـ اصفهان، ظرفیت پروازها برای بیش از یک ماه تکمیل شده و در بازه مورد بررسی امکان خرید بلیت وجود نداشته است.

البته صرف توقف یک مسیر خارجی به این معنا نیست که تمام ظرفیت آن می‌تواند بدون محدودیت به پروازهای داخلی منتقل شود. نوع هواپیما، مجوزهای پروازی، برنامه عملیاتی شرکت‌ها، محل استقرار ناوگان، تعمیرات و نگهداری هواپیما و سایر عوامل عملیاتی می‌توانند در امکان جابه‌جایی ظرفیت میان مسیرها مؤثر باشند.

با این حال، مسئله اصلی برای مسافر همچنان پابرجاست: اگر بخشی از ظرفیت پروازهای خارجی کاهش یافته، این ظرفیت در بازار داخلی تا چه اندازه مورد استفاده قرار گرفته و چرا اثر آن در افزایش گزینه‌های قابل خرید یا کاهش نرخ‌ها دیده نمی‌شود؟

پروازهای نجف و بغداد همچنان متوقف است

آخرین اظهارات مدیرعامل شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) نیز نشان می‌دهد وضعیت پروازهای عراق همچنان بدون تغییر اساسی است.

رامین کاشف‌آذر اعلام کرده است که در حال حاضر برای پروازهای عراق، از جمله نجف و بغداد، برنامه پروازی از سوی شرکت‌های هواپیمایی به فرودگاه ارائه نشده و این پروازها متوقف هستند.

به گفته او، برنامه ازسرگیری پروازهای عراق در حال پیگیری است، اما در شرایط فعلی زمان مشخصی برای بازگشت این پروازها اعلام نشده است.

در مقابل، پروازهای ترکیه همچنان برقرار است و طبق اعلام مدیرعامل شهر فرودگاهی امام خمینی، برنامه‌ای برای لغو این پروازها اعلام نشده است.

همچنین در شرایط فعلی، فرودگاه امام خمینی به حدود ۳۰ کشور پرواز دارد و روزانه حدود ۶۰ سورتی پرواز در این فرودگاه انجام می‌شود.

بنابراین شبکه پروازهای خارجی به‌طور کامل متوقف نشده است و وضعیت مسیرها یکسان نیست؛ اما برای مسافر، تنها تعداد کل پروازهای فرودگاه اهمیت ندارد. مقصد، ظرفیت، قیمت و امکان دسترسی به بلیت نیز تعیین‌کننده است.

وقتی ظرفیت محدود می‌شود، گزینه‌های ارزان‌تر هم کمتر می‌شوند

یکی از نکات مهم در وضعیت فعلی بازار، ارتباط میان ظرفیت پروازی و قیمت بلیت است.

وقتی تعداد پروازها یا صندلی‌های قابل عرضه در یک مسیر کاهش پیدا می‌کند، گزینه‌های در دسترس مسافر نیز کمتر می‌شود. در چنین شرایطی، حتی وجود چند شرکت هواپیمایی در یک مسیر لزوماً به معنای رقابت قیمتی مؤثر نیست؛ زیرا ممکن است بخش قابل توجهی از صندلی‌ها تکمیل شده باشد یا نرخ‌های ارزان‌تر پیش‌تر به فروش رسیده باشند.

در نمونه‌های بررسی‌شده نیز برخی پروازها تنها چند صندلی باقی‌مانده داشته‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد نرخ‌های بالاتر، دست‌کم در بخشی از بازار، همزمان با محدود شدن ظرفیت قابل خرید مشاهده می‌شوند.

از سوی دیگر، تفاوت میان بلیت‌های سیستمی و چارتری نیز در این بازار اهمیت دارد و برای تحلیل دقیق تغییرات قیمت باید مشخص شود چه سهمی از ظرفیت با هر یک از این شیوه‌ها عرضه شده است.

سفر هوایی برای خانواده‌ها گران‌تر تمام می‌شود

افزایش نرخ بلیت داخلی در کنار توقف برخی مسیرهای خارجی، هزینه دسترسی به حمل‌ونقل هوایی را برای مسافران افزایش داده است.

برای یک مسافر، پرداخت ۱۰ تا ۱۲ میلیون تومان برای یک پرواز داخلی ممکن است قابل مدیریت باشد؛ اما برای خانواده‌ای سه یا چهار نفره، هزینه بلیت رفت‌وبرگشت می‌تواند به چند ده میلیون تومان برسد.

در چنین شرایطی، سفر هوایی می‌تواند به هزینه‌ای سنگین در سبد خانوار تبدیل شود؛ به‌ویژه در مسیرهایی که جایگزین ریلی یا جاده‌ای آنها زمان‌بر است.

مسئله تنها افزایش قیمت نیست؛ محدود شدن ظرفیت نیز انتخاب مسافر را کاهش می‌دهد. در نتیجه، ممکن است مسافر همزمان با دو مشکل مواجه باشد: یا پرواز مناسب برای تاریخ مورد نظر پیدا نمی‌کند، یا گزینه موجود با نرخ بالاتری عرضه می‌شود.

مسئله اصلی؛ کمبود ظرفیت یا افزایش هزینه‌ها؟

آنچه از کنار هم گذاشتن این داده‌ها به دست می‌آید، تصویری از بازاری است که در آن ظرفیت پروازی، تعداد گزینه‌های قابل خرید و قیمت بلیت به یکدیگر وابسته‌اند.

در بخش خارجی، توقف برخی مسیرها و نبود برنامه مشخص برای ازسرگیری آنها، امکان انتخاب مسافر را محدود کرده است. در بخش داخلی نیز نرخ‌های مشاهده‌شده نشان می‌دهد هزینه سفر هوایی در برخی مسیرهای پرتردد به سطوح بالایی رسیده است.

با این حال، برای تعیین علت دقیق افزایش قیمت نمی‌توان تنها به کاهش یا افزایش تعداد پروازها استناد کرد. هزینه‌های ایرلاین‌ها، وضعیت ناوگان، نرخ‌های چارتری و سیستمی، میزان تقاضا، ظرفیت قابل عرضه و ساختار فروش بلیت، همگی می‌توانند در شکل‌گیری قیمت نهایی نقش داشته باشند.

به همین دلیل، پاسخ دقیق به این پرسش که «ظرفیت آزادشده پروازهای خارجی کجا رفته است؟» نیازمند انتشار آمار رسمی و قابل مقایسه از تعداد پروازها، تعداد صندلی‌های عرضه‌شده، میزان استفاده از ظرفیت ناوگان و متوسط نرخ بلیت در بازه‌های زمانی مختلف است.

آنچه فعلاً برای مسافر قابل مشاهده است، اما روشن‌تر از هر آماری است: پرواز خارجی برای برخی مقاصد در دسترس نیست و پرواز داخلی نیز در بسیاری از مسیرهای پرتردد ارزان تمام نمی‌شود.

در چنین شرایطی، مسافر ایرانی با محدودیت در هر دو سوی بازار مواجه است؛ در برخی مقاصد پروازی وجود ندارد و در برخی مسیرهای داخلی نیز قیمت بلیت و محدودیت ظرفیت، هزینه و دشواری سفر را افزایش داده است.

اکنون یکی از مطالبات اصلی از متولیان صنعت حمل‌ونقل هوایی، شفاف‌سازی درباره ظرفیت واقعی پروازها، علت تغییرات نرخ بلیت، وضعیت مسیرهای متوقف‌شده و زمان‌بندی بازگشت آنهاست؛ به‌ویژه اینکه مشخص شود کاهش بخشی از پروازهای خارجی چه اثری بر ظرفیت داخلی داشته و چرا این اثر، دست‌کم در داده‌های مشاهده‌شده، به کاهش قیمت یا افزایش محسوس دسترسی مسافران منجر نشده است.