کارکنان تصفیه‌ خانه های فاضلاب چرا مشمول مشاغل سخت و زیان‌ آور نیستند؟ / وزارت کار پاسخ دهد

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، کارکنان تصفیه خانه های فاضلاب به صورت مستمر با فاضلاب خام، لجن، عوامل بیولوژیکی، مواد شیمیایی، گازهای خطرناک، تجهیزات مکانیکی و برقی، حوضچه ها و مخازن عمیق و در برخی موارد فضاهای بسته مواجه هستند. بخشی از وظایف آنها نیز مستقیما به تعمیر، نگهداری و بازگرداندن تجهیزات آلوده به مدار فعالیت مربوط می شود.

با وجود چنین شرایطی، این کارکنان در وضعیت فعلی مشمول عنوان مشاغل سخت و زیان آور نیستند؛ موضوعی که بررسی مبنای کارشناسی و معیارهای مورد استفاده در این ارزیابی را ضروری می کند.

معیار سخت و زیان آور بودن چیست؟

مشاغل سخت و زیان آور صرفا به فعالیت هایی که از نظر جسمی سنگین هستند محدود نمی شوند. شرایط محیط کار، نوع عوامل زیان آور، میزان و مدت مواجهه با آنها و تأثیر احتمالی این عوامل بر سلامت نیروی کار، از جمله مواردی است که می تواند در ارزیابی یک شغل مورد توجه قرار گیرد.

در تصفیه خانه های فاضلاب، چندین گروه از مخاطرات به صورت همزمان وجود دارد؛ از تماس با فاضلاب و لجن و احتمال مواجهه با عوامل بیماری زا گرفته تا گازهایی مانند سولفید هیدروژن، مواد شیمیایی مورد استفاده در فرآیند تصفیه، رطوبت و لغزندگی محیط، خطر سقوط در حوضچه ها و مخازن، برق گرفتگی و کار با تجهیزات مکانیکی.

در برخی فعالیت ها نیز کارکنان ناچار به ورود به فضاهای بسته یا انجام عملیات تعمیراتی در بخش هایی هستند که مستقیما با فاضلاب و لجن در ارتباط است.

بنابراین مسئله اصلی این است که این مجموعه مخاطرات با چه شاخص هایی سنجیده می شود و چه سطحی از مواجهه می تواند یک شغل را در گروه مشاغل سخت و زیان آور قرار دهد؟

کنترل خطر به معنای حذف خطر نیست

یکی از نکات مهم در ارزیابی شرایط این کارکنان، تفاوت میان «کنترل خطر» و «حذف عامل زیان آور» است.

کارکنان تصفیه خانه های فاضلاب برای فعالیت در این محیط ملزم به استفاده از لباس مخصوص، دستکش، چکمه، ماسک و سایر تجهیزات حفاظت فردی هستند. آموزش های HSE، پایش گازهای خطرناک، بازرسی تجهیزات و رعایت دستورالعمل های ایمنی نیز بخشی از اقدامات کنترلی این محیط هاست.

با این حال، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی به معنای از بین رفتن عامل خطر نیست. این تجهیزات برای کاهش میزان مواجهه نیروی کار با مخاطرات مورد استفاده قرار می گیرند.

از این رو، در ارزیابی شرایط شغلی باید مشخص باشد که وجود اقدامات کنترلی چگونه در محاسبه میزان مواجهه اثر می گذارد و آیا صرف استفاده از تجهیزات حفاظت فردی می تواند در تشخیص سخت و زیان آور بودن یک شغل تعیین کننده باشد یا خیر.

فاضلاب خام؛ بخشی از شرایط عادی کار

کارکنان تصفیه خانه های فاضلاب صرفا مسئول نظارت بر فرآیند تصفیه نیستند. بخشی از فعالیت آنها به تعمیر و نگهداری تجهیزاتی مربوط می شود که مستقیما با فاضلاب و لجن در تماس هستند.

در برخی عملیات تعمیراتی، کارکنان با تجهیزات آلوده، منهول ها و بخش هایی از تاسیسات مواجه می شوند که انجام کار در آنها مستلزم رعایت الزامات ویژه ایمنی است. در بعضی موارد نیز ورود به بخش های حاوی لجن یا فضاهای بسته اجتناب ناپذیر است.

اهمیت این موضوع در آن است که مواجهه با فاضلاب و لجن یک اتفاق استثنایی یا صرفا ناشی از حادثه نیست؛ بلکه برای بخشی از کارکنان، جزئی از فرآیند عادی کار محسوب می شود.

بنابراین در بررسی شرایط این مشاغل، میزان، تکرار و استمرار مواجهه اهمیت ویژه ای پیدا می کند.

فاضلاب؛ ترکیبی از مخاطرات بیولوژیکی، شیمیایی و فیزیکی

نمی توان شرایط کاری کارکنان تصفیه خانه های فاضلاب را به یک عامل مشخص مانند بوی نامطبوع محدود کرد. این محیط مجموعه ای از مخاطرات مختلف را همزمان در خود دارد.

فاضلاب خام و لجن می تواند زمینه مواجهه با عوامل بیماری زا را ایجاد کند. در کنار آن، گازهای خطرناک و مواد شیمیایی مورد استفاده در فرآیند تصفیه، مخاطرات شیمیایی را به وجود می آورند. تجهیزات مکانیکی و برقی، مخازن و حوضچه ها نیز خطرات فیزیکی و مکانیکی خاص خود را دارند.

در چنین محیطی، ارزیابی شرایط کار تنها با بررسی یک عامل به تنهایی نمی تواند تصویر کاملی از وضعیت شغلی کارکنان ارائه دهد. میزان مواجهه، مدت و تداوم آن و همچنین همزمانی چند عامل زیان آور، مواردی هستند که می توانند در بررسی کارشناسی اهمیت داشته باشند.

آیا ارزیابی محیط کار به اندازه کافی میدانی است؟

یکی دیگر از پرسش های مهم، نحوه تشخیص شرایط واقعی کار است.

شرایط کاری یک اپراتور، نیروی بهره برداری یا تکنسین تعمیرات تصفیه خانه را نمی توان صرفا بر اساس عنوان شغلی یا شرح وظایف اداری ارزیابی کرد. واقعیت کار در محیطی شکل می گیرد که حوضچه های فاضلاب، لجن، تجهیزات مکانیکی، مخازن عمیق، مواد شیمیایی و احتمال مواجهه با گازهای خطرناک در آن وجود دارد.

از این رو، بازدید میدانی و بررسی شرایط واقعی فعالیت کارکنان می تواند نقش تعیین کننده ای در شناخت میزان مواجهه با عوامل زیان آور داشته باشد.

اگر چنین ارزیابی هایی انجام شده است، نتایج آنها و میزان مواجهه ثبت شده برای هر گروه شغلی می تواند تصویر روشن تری از مبنای تصمیم گیری ارائه کند.

شبانه روزی بودن فعالیت؛ فشاری مضاعف بر کارکنان

تصفیه خانه فاضلاب برخلاف بسیاری از واحدهای صنعتی یا خدماتی امکان توقف فعالیت ندارد. جریان فاضلاب شهری در تمام ساعات شبانه روز ادامه دارد و تجهیزات تصفیه نیز باید به صورت مستمر فعال باشند.

خرابی یک پمپ، قطع برق یا از مدار خارج شدن یک تجهیز می تواند نیازمند واکنش سریع نیروهای بهره برداری و تعمیرات باشد. به همین دلیل، کارکنان این مجموعه ها علاوه بر مواجهه با مخاطرات محیطی، با الزام استمرار فعالیت و در برخی موارد کار شیفتی و شبانه نیز روبه رو هستند.

کمبود نیروی انسانی در برخی تصفیه خانه ها می تواند این وضعیت را پیچیده تر کند؛ زیرا پوشش فعالیت شبانه روزی با نیروی محدود، فشار کاری بیشتری را به کارکنان تحمیل می کند.

این شرایط نیز در کنار سایر عوامل محیطی، بخشی از تصویری است که برای ارزیابی واقعی وضعیت شغلی این نیروها باید مورد توجه قرار گیرد.

مسئله اصلی؛ شفافیت در معیار ارزیابی

بحث درباره سخت و زیان آور بودن مشاغل تصفیه خانه های فاضلاب نباید صرفا به وجود یا نبود تجهیزات ایمنی محدود شود. موضوع اصلی، نحوه ارزیابی مجموعه عواملی است که کارکنان در طول دوره اشتغال خود با آنها مواجه هستند.

کارکنانی که با فاضلاب خام و لجن، عوامل بیولوژیکی، گازهای خطرناک، مواد شیمیایی، مخازن و حوضچه ها، تجهیزات برقی و مکانیکی و در برخی موارد فضاهای بسته سر و کار دارند، باید بر اساس معیارهای مشخص و قابل سنجش ارزیابی شوند.

در این میان چند پرسش اساسی همچنان مطرح است: میزان مواجهه کارکنان با عوامل بیولوژیکی و شیمیایی چگونه سنجیده می شود؟ مواجهه با گازهای خطرناک با چه سازوکاری اندازه گیری می شود؟ نقش تجهیزات حفاظت فردی در محاسبه میزان مواجهه چیست؟ و آیا ارزیابی ها در محیط واقعی کار و متناسب با وظایف هر گروه شغلی انجام شده است؟

پاسخ دقیق به این پرسش ها می تواند مشخص کند که تصمیم درباره وضعیت این مشاغل بر چه مبنایی اتخاذ شده است.

مطالبه؛ ارزیابی مجدد شرایط واقعی کار

هدف از طرح این موضوع، اعطای یک امتیاز شغلی بدون بررسی کارشناسی نیست. مطالبه اصلی، شفاف شدن فرآیند ارزیابی و اطمینان از آن است که شرایط واقعی کار کارکنان تصفیه خانه های فاضلاب در تصمیم گیری لحاظ شده باشد.

اگر بررسی های کارشناسی نشان می دهد این مشاغل واجد شرایط قانونی سخت و زیان آور نیستند، اعلام معیارها و مستندات این تصمیم می تواند به روشن شدن موضوع کمک کند. در مقابل، اگر مشخص شود میزان یا استمرار مواجهه با عوامل زیان آور در ارزیابی های قبلی به طور کامل دیده نشده، بازنگری در فرآیند بررسی ضروری خواهد بود.

کارکنان تصفیه خانه های فاضلاب مسئول یکی از حیاتی ترین خدمات شهری هستند؛ خدمتی که توقف آن می تواند سلامت عمومی و محیط زیست را مستقیما تحت تاثیر قرار دهد.

حفاظت از سلامت این نیروها نیز نباید صرفا به تامین ماسک، دستکش و لباس کار خلاصه شود. مسئله اساسی این است که نظام ارزیابی مشاغل سخت و زیان آور تا چه اندازه توانسته واقعیت محیط کار، نوع مخاطرات و میزان و استمرار مواجهه کارکنان را در نظر بگیرد.

پاسخ روشن به این موضوع، هم می تواند مبنای تصمیم گیری دقیق تر درباره وضعیت شغلی این کارکنان باشد و هم معیار مشخص تری برای ارزیابی سایر مشاغل مشابه در اختیار قرار دهد.