چگونه عمر لاستیک ماشین را افزایش دهیم؟ / راهکارهایی برای جلوگیری از سایش لاستیک خودرو

به گزارش رکنا، سایش بیشتر لاستیک‌های جلو نسبت به عقب، به‌خصوص در خودروهای دیفرانسیل جلو، اتفاقی رایج است و لزوماً نشانه وجود ایراد فنی نیست. تایرهای محور جلو در بسیاری از خودروهای سواری تنها وظیفه تحمل بخشی از وزن خودرو را بر عهده ندارند، بلکه هم‌زمان در فرمان‌گیری، ترمزگیری و در خودروهای دیفرانسیل جلو در انتقال نیروی موتور نیز نقش دارند. همین فشار کاری بیشتر باعث می‌شود آج لاستیک‌های جلو معمولاً زودتر از لاستیک‌های عقب فرسوده شود.

با این حال، اگر اختلاف سایش میان دو محور بیش از حد باشد یا یک لاستیک به‌صورت غیرعادی و نامتقارن ساییده شود، نمی‌توان آن را صرفاً به موقعیت لاستیک روی خودرو نسبت داد. تنظیم نبودن زوایای چرخ، فشار باد نامناسب، مشکلات جلوبندی و سیستم تعلیق یا حتی سبک رانندگی می‌توانند عامل اصلی چنین فرسایشی باشند.

در ظاهر، هر چهار لاستیک خودرو شرایط مشابهی دارند؛ مسافت یکسانی را طی می‌کنند و روی یک خودرو و یک جاده قرار دارند. اما میزان فشاری که به هر لاستیک وارد می‌شود یکسان نیست. در بیشتر خودروهای سواری، محور جلو وظایف بیشتری بر عهده دارد و همین تفاوت، یکی از مهم‌ترین دلایل سایش سریع‌تر لاستیک‌های جلو محسوب می‌شود.

تایرهای جلو چه فشار بیشتری را تحمل می‌کنند؟

مهم‌ترین تفاوت لاستیک‌های جلو و عقب، در نقش آن‌ها هنگام فرمان‌گیری است. هر بار که راننده فرمان را می‌چرخاند، این لاستیک‌های جلو هستند که باید مسیر حرکت خودرو را تغییر دهند. در پیچیدن، دور زدن، پارک کردن و حتی اصلاح‌های جزئی فرمان در مسیر مستقیم، نیروهای جانبی بیشتری به آج لاستیک‌های جلو وارد می‌شود.

در این شرایط، لاستیک تنها روی سطح آسفالت نمی‌غلتد و بخشی از آج تحت نیروهای جانبی قرار می‌گیرد. تکرار این وضعیت در طول هزاران کیلومتر می‌تواند باعث شود سایش تایرهای جلو سریع‌تر از عقب اتفاق بیفتد.

رانندگی شهری نیز این اختلاف را بیشتر می‌کند. خودرو در شهر دائماً در حال پیچیدن، دور زدن، پارک کردن و تغییر مسیر است؛ در نتیجه تایرهای جلو نسبت به خودرویی که بیشتر مسیر خود را در بزرگراه و با سرعت ثابت طی می‌کند، تحت فشار بیشتری قرار می‌گیرند.

یکی از عادت‌هایی که می‌تواند این فرسایش را تشدید کند، چرخاندن فرمان در حالت توقف کامل است. در این حالت چرخ به‌جای غلتیدن، بخشی از سطح تایر را روی آسفالت می‌کشد. تکرار این کار، به‌خصوص روی سطوح زبر، می‌تواند سایش آج را افزایش دهد.

ترمزگیری؛ عامل دیگری برای سایش بیشتر جلو

تایرهای جلو هنگام ترمزگیری نیز فشار بیشتری را تحمل می‌کنند. زمانی که خودرو ترمز می‌کند، وزن آن به سمت محور جلو منتقل می‌شود و چسبندگی بیشتری در این بخش ایجاد می‌شود. در نتیجه لاستیک‌های جلو باید بخش مهمی از نیروی ترمز را به سطح جاده منتقل کنند.

ترمزهای شدید و مکرر می‌توانند این فشار را افزایش دهند و از عمر مفید آج کم کنند. این موضوع در رانندگی شهری بیشتر خود را نشان می‌دهد؛ جایی که خودرو دائماً بین شتاب‌گیری و توقف در حال حرکت است.

به همین دلیل ممکن است حتی دو خودرو کاملاً مشابه که از یک نوع لاستیک استفاده می‌کنند، در صورت داشتن سبک رانندگی متفاوت، عمر لاستیک متفاوتی داشته باشند.

در خودروهای دیفرانسیل جلو، فشار بیشتری روی لاستیک‌هاست

در خودروهای دیفرانسیل جلو، وظایف تایرهای محور جلو بیشتر هم می‌شود. این لاستیک‌ها علاوه بر فرمان‌گیری و تحمل بخش قابل‌توجهی از نیروهای ترمز، وظیفه انتقال نیروی موتور به سطح جاده را نیز بر عهده دارند.

هنگام شتاب‌گیری، گشتاور موتور از طریق چرخ‌های جلو به آسفالت منتقل می‌شود. هرچه راننده بیشتر شتاب‌گیری‌های ناگهانی انجام دهد، فشار واردشده به تایرهای محرک نیز افزایش پیدا می‌کند. حتی لغزش‌های بسیار جزئی که ممکن است راننده متوجه آن‌ها نشود، در طول هزاران کیلومتر می‌توانند روی عمر لاستیک اثر بگذارند.

البته این شرایط برای همه خودروها یکسان نیست. در خودروهای دیفرانسیل عقب، انتقال نیروی موتور بر عهده لاستیک‌های عقب است و همین موضوع می‌تواند الگوی سایش را تغییر دهد. در خودروهای چهارچرخ محرک نیز نحوه توزیع گشتاور، سیستم انتقال قدرت و شرایط رانندگی در میزان سایش هر محور مؤثر است.

اما هر سایش سریع در لاستیک جلو طبیعی نیست

اینکه لاستیک‌های جلو در برخی خودروها زودتر فرسوده می‌شوند، به این معنا نیست که هر نوع سایش در این محور را باید طبیعی دانست.

اگر اختلاف سایش میان لاستیک‌های جلو و عقب بسیار زیاد باشد، یا یک بخش مشخص از تایر خیلی سریع‌تر از سایر قسمت‌ها فرسوده شود، احتمال وجود یک ایراد فنی مطرح است.

الگوی سایش می‌تواند سرنخ مهمی برای پیدا کردن مشکل باشد. برای مثال، اگر لبه داخلی یا خارجی تایر بیش از حد ساییده شده باشد، تنظیم نبودن زوایای چرخ یکی از مهم‌ترین مواردی است که باید بررسی شود. سایش بیشتر هر دو شانه لاستیک می‌تواند با کمبود فشار باد ارتباط داشته باشد، در حالی که فرسایش قسمت مرکزی آج ممکن است از فشار باد بیش از اندازه ناشی شود.

سایش موج‌دار یا پله‌ای نیز می‌تواند با مشکلات بالانس چرخ، سیستم تعلیق یا اجزای جلوبندی ارتباط داشته باشد.

بنابراین نباید با این تصور که «لاستیک جلو همیشه زودتر تمام می‌شود»، هر نوع سایش غیرعادی را طبیعی تلقی کرد.

میزان فرمان چگونه عمر لاستیک را کاهش می‌دهد؟

یکی از مهم‌ترین عوامل سایش غیرطبیعی تایر، تنظیم نبودن هندسه چرخ‌هاست. اگر پارامترهایی مانند Toe و Camber از محدوده استاندارد خارج شوند، تایر دیگر به شکل صحیح روی سطح جاده حرکت نمی‌کند.

در چنین شرایطی ممکن است بخشی از آج در هر دور چرخش، مقدار بسیار کمی روی آسفالت کشیده شود. این اصطکاک شاید در چند کیلومتر قابل تشخیص نباشد، اما وقتی در هزاران کیلومتر تکرار شود، می‌تواند بخش قابل‌توجهی از آج را از بین ببرد.

برخورد شدید با چاله، جدول یا دست‌انداز نیز می‌تواند هندسه چرخ‌ها را تغییر دهد. کشیده‌شدن خودرو به یک سمت، قرار نگرفتن فرمان در موقعیت مستقیم هنگام حرکت یا ساییده‌شدن یک لبه لاستیک، از نشانه‌هایی هستند که می‌توانند راننده را نسبت به این مشکل حساس کنند.

اگر یکی از لاستیک‌های جلو به شکل محسوسی بیشتر از لاستیک سمت مقابل ساییده شده باشد، دیگر نمی‌توان این مسئله را صرفاً به «جلو بودن» تایر نسبت داد و باید میزان فرمان، جلوبندی و سیستم تعلیق بررسی شود.

فشار باد؛ عامل ساده اما مهم

فشار باد نامناسب نیز می‌تواند عمر لاستیک را به شکل محسوسی کاهش دهد.

وقتی فشار باد کمتر از میزان توصیه‌شده باشد، تایر بیشتر تغییر شکل می‌دهد و شانه‌های آن تحت فشار و اصطکاک بیشتری قرار می‌گیرند. این وضعیت علاوه بر افزایش سایش، گرمای بیشتری نیز درون تایر ایجاد می‌کند.

از طرف دیگر، فشار باد بیش از اندازه نیز مطلوب نیست و می‌تواند سطح تماس تایر با جاده را تغییر داده و موجب سایش بیشتر قسمت مرکزی آج شود.

برای تنظیم باد باید عدد توصیه‌شده از سوی خودروساز را ملاک قرار داد، نه عدد حداکثر فشار درج‌شده روی دیواره لاستیک. همچنین فشار باد باید در حالت سرد اندازه‌گیری شود؛ چراکه حرکت خودرو و افزایش دمای تایر باعث بالا رفتن فشار داخلی آن می‌شود.

چرا جابه‌جایی دوره‌ای لاستیک‌ها اهمیت دارد؟

توصیه به جابه‌جایی دوره‌ای لاستیک‌ها یا Rotation دقیقاً به دلیل تفاوت فشار کاری میان محورهای مختلف خودرو مطرح شده است.

با جابه‌جایی صحیح لاستیک‌ها، تایرهایی که مدتی روی محور جلو کار کرده‌اند به محور عقب منتقل می‌شوند و در نتیجه فشار کاری در طول عمر مجموعه میان چهار لاستیک توزیع می‌شود. این کار می‌تواند به یکنواخت‌تر شدن سایش و افزایش عمر کلی مجموعه لاستیک‌ها کمک کند.

البته الگوی جابه‌جایی و فاصله زمانی آن برای تمام خودروها یکسان نیست. در برخی خودروها فاصله حدود ۸ هزار کیلومتر پیشنهاد می‌شود، اما ملاک اصلی باید دستورالعمل سازنده خودرو باشد.

همچنین خودروهای چهارچرخ محرک، لاستیک‌های جهت‌دار یا خودروهایی که سایز لاستیک جلو و عقب آن‌ها متفاوت است، ممکن است محدودیت‌های خاصی برای جابه‌جایی داشته باشند. بنابراین نباید بدون توجه به دستورالعمل خودرو، هر چهار لاستیک را به‌صورت دلخواه جابه‌جا کرد.

سبک رانندگی چقدر در سایش لاستیک مؤثر است؟

حتی اگر جلوبندی، میزان فرمان و فشار باد کاملاً سالم باشند، سبک رانندگی همچنان می‌تواند عمر لاستیک را تغییر دهد.

شتاب‌گیری ناگهانی، ترمز شدید، ورود با سرعت بالا به پیچ و چرخاندن سریع فرمان، نیروهای بیشتری به تایر وارد می‌کنند و سرعت فرسایش آج را افزایش می‌دهند. در مقابل، شتاب‌گیری و ترمزگیری تدریجی و عبور آرام‌تر از پیچ‌ها می‌تواند به کاهش سایش کمک کند.

کیفیت جاده نیز اهمیت دارد. آسفالت زبر، مسیرهای خراب و جاده‌هایی با دست‌اندازهای متعدد می‌توانند در کنار رانندگی تهاجمی، سرعت فرسایش لاستیک را افزایش دهند.

به همین دلیل، مقایسه عمر لاستیک دو خودرو تنها بر اساس میزان پیمایش همیشه نتیجه دقیقی به دست نمی‌دهد.

چه زمانی سایش لاستیک جلو باید جدی گرفته شود؟

اگر دو لاستیک جلو به شکل نسبتاً یکنواخت و کمی سریع‌تر از لاستیک‌های عقب ساییده شده‌اند، به‌خصوص در یک خودروی دیفرانسیل جلو، این وضعیت می‌تواند نتیجه طبیعی وظایف بیشتر محور جلو باشد.

اما اگر اختلاف سایش بسیار زیاد است، یکی از لاستیک‌ها به شکل محسوسی بیشتر از دیگری فرسوده شده، یک لبه آج از بین رفته، سایش حالت موج‌دار یا پله‌ای دارد یا خودرو هنگام حرکت به یک سمت کشیده می‌شود، بهتر است خودرو از نظر فنی بررسی شود.

در چنین شرایطی، تعویض لاستیک بدون پیدا کردن علت اصلی مشکل، راه‌حل کاملی نیست. اگر ایراد از میزان فرمان، فشار باد، جلوبندی یا سیستم تعلیق باشد، لاستیک جدید نیز به‌مرور همان الگوی فرسایش را تکرار خواهد کرد.

در نهایت، اینکه چرا لاستیک‌های جلو زودتر از عقب ساییده می‌شوند، در بسیاری از خودروها پاسخ ساده‌ای دارد: محور جلو وظایف بیشتری بر عهده دارد. این لاستیک‌ها فرمان می‌گیرند، بخش مهمی از نیروی ترمز را تحمل می‌کنند و در خودروهای دیفرانسیل جلو، نیروی موتور را نیز به سطح جاده منتقل می‌کنند.

اما اگر سایش از حد معمول فراتر برود، نباید آن را طبیعی دانست. الگوی ساییدگی لاستیک می‌تواند یکی از اولین نشانه‌هایی باشد که به راننده می‌گوید بخشی از تنظیمات خودرو یا سیستم تعلیق نیاز به بررسی دارد.