وضعیت منابع آبی کشور همچنان شکننده است/ تهران و قم در صدر استان‌های کم بارش/ بحران کسری مخازن آب و منابع زیرزمینی پابرجاست

بررسی آخرین آمار بارش کشور در سال آبی جاری نشان می‌دهد میزان بارش کل کشور به ۲۱۲.۴ میلی‌متر رسیده و شرایط کلی بارش در مقایسه با میانگین بلندمدت در وضعیت نرمال ارزیابی می‌شود، اما پراکندگی نامتوازن بارش‌ها در سطح کشور موجب شده همچنان برخی مناطق با کم‌آبی جدی مواجه باشند.

در حال حاضر ۱۱ استان کشور با جمعیتی بیش از ۳۵ میلیون نفر در شرایط زیرنرمال بارشی قرار دارند که این موضوع زنگ خطری جدی برای تأمین منابع آب در ماه‌های پیش‌رو محسوب می‌شود.

کاهش بارش‌ها به‌ویژه در استان‌های واقع در حوضه آبریز دریاچه نمک مشهود است؛ به‌گونه‌ای که استان‌های تهران، قم و مرکزی با کاهش بیش از ۲۵ درصدی نسبت به میانگین بلندمدت، بدترین وضعیت بارشی را تجربه می‌کنند. در این میان، استان قم با کاهش ۳۲ درصدی و استان تهران با کاهش ۲۹ درصدی نسبت به بلندمدت، در صدر استان‌های کم‌بارش قرار دارند.

بنا بر این گزارش، حوضه آبریز سدهای پنج‌گانه تهران نیز از ابتدای سال آبی جاری تاکنون با کاهش بارندگی مواجه بوده است. این در حالی است که طبق آمار شبکه ایستگاه‌های مبنای وزارت نیرو، میزان بارش‌ها در سال آبی جاری نسبت به متوسط بلندمدت حدود ۲ درصد و نسبت به سال گذشته حدود ۶۰ درصد افزایش داشته است.

در این گزارش با اشاره به شاخص خشکسالی SPI تأکید می‌شود که کشور در طول شش سال متوالی درگیر خشکسالی بوده و انباشت این شرایط به‌ویژه در منابع آب زیرزمینی باعث شده بارش‌های سال جاری نیز نتواند کمبودهای گذشته را جبران کند. بر این اساس، نگرانی نسبت به کسری مخازن آب سطحی و زیرزمینی همچنان پابرجاست.

بر این اساس، تداوم کم‌بارشی در استان‌های زیرنرمال می‌تواند منجر به کاهش تولید آب، افت ورودی سدها، کاهش رواناب‌های سطحی و افزایش فشار بر منابع آب زیرزمینی شود؛ موضوعی که تأمین آب در بخش‌های مختلف مصرف را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

در بخش وضعیت سدها نیز آمارها نمایانگر آن است که میزان ورودی سدهای کشور از ابتدای سال آبی جاری در مقایسه با متوسط ۱۰ ساله کاهش قابل توجهی نداشته، اما نسبت به سال گذشته که یکی از خشک‌ترین سال‌های نیم‌قرن اخیر بود، ۵۳ درصد افزایش یافته است. همچنین در حال حاضر میزان پرشدگی مخازن سدهای کشور به ۵۹ درصد رسیده که نسبت به سال گذشته افزایش ۱۵ درصدی را نشان می‌دهد.

با این حال، به دلیل الگوی مکانی بارش‌ها و سهم متفاوت بارش‌های مؤثر، وضعیت ذخایر سدها در مناطق مختلف یکسان نیست؛ به‌طوری که سدهای حوضه‌های کارون، کرخه و مرزهای غربی از شرایط بهتری برخوردارند، اما سدهای استان‌های تهران، مرکزی، خراسان رضوی، قم، اصفهان و زنجان همچنان در وضعیت نامطلوب قرار دارند.

بنا بر این گزارش، تأمین آب شرب در شهرهایی مانند تهران، کرج، مشهد، اراک، قم، اصفهان و یزد با محدودیت‌هایی همراه است و مدیریت مصرف آب همچنان به‌عنوان یک ضرورت جدی مورد تأکید قرار دارد.

از طرفی پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد در روزهای پایانی هفته جاری، فعالیت سامانه‌های بارشی در برخی مناطق کشور تقویت خواهد شد و استان‌های شمال‌غرب، غرب و ارتفاعات زاگرس به‌ویژه در استان‌های کرمانشاه، ایلام، لرستان و خوزستان بارش‌های قابل توجهی را تجربه خواهند کرد، هرچند در سایر مناطق بارش‌ها به‌صورت پراکنده و محدود خواهد بود.

در نهایت به منظور مقابله با تنش آبی به‌ویژه در بخش شرب، علاوه بر اجرای اقدامات مدیریتی و اصلاح الگوی مصرف، طرح‌های اضطراری برای شهرهای دارای تنش آبی تدوین و در حال پیگیری است که در صورت تأمین منابع مالی لازم، می‌تواند از بروز بحران در ماه‌های آینده جلوگیری کند.