کشاورزی و فضای سبز یک میلیارد مترمکعب پساب سالانه مصرف می‌کند

به گزارش خبرگزاری رکنا، به نقل از  روابط عمومی سازمان حفاظت محیط‌زیست، محسن شهریاری مقدم، مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت آب و خاک سازمان حفاظت محیط‌زیست، با اشاره به ضرورت استفاده اصولی از منابع آب نامتعارف گفت: سالانه ۸۸۳ میلیون و ۵۳۰ هزار مترمکعب پساب در بخش کشاورزی و ۱۰۹ میلیون و ۷۲۰ هزار مترمکعب در آبیاری فضای سبز کشور مصرف می‌شود. به این ترتیب، از هر ۱۰۰ مترمکعب پساب تولیدی، حدود ۴۸ مترمکعب در کشاورزی و ۶ مترمکعب در فضای سبز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

وی با بیان اینکه کشاورزی بزرگ‌ترین مصرف‌کننده پساب در کشور است، افزود: این ظرفیت می‌تواند فشار بر منابع آب شیرین را کاهش دهد، اما احتمال انتقال آلاینده‌ها به محصولات کشاورزی و زنجیره غذایی، ضرورت نظارت مستمر را افزایش می‌دهد.

به گفته شهریاری مقدم، پساب مورد استفاده در کشاورزی باید از نظر شاخص‌هایی مانند شوری، فلزات سنگین، کلیفرم مدفوعی و تخم انگل با استانداردهای زیست‌محیطی مطابقت داشته باشد؛ در غیر این صورت، مصرف آن می‌تواند به آلودگی خاک، منابع آب و محصولات کشاورزی منجر شود.

تمرکز ۶۵ درصد مصرف پساب در سه استان

مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت آب و خاک سازمان حفاظت محیط‌زیست اظهار کرد: استان‌های تهران، اصفهان و خراسان رضوی با مصرف سالانه ۶۴۶ میلیون و ۳۲۰ هزار مترمکعب پساب در کشاورزی و فضای سبز، حدود ۶۵ درصد کل مصرف ثبت‌شده کشور در این دو بخش را به خود اختصاص داده‌اند.

تهران با مصرف سالانه ۳۷۹ میلیون و ۸۳۰ هزار مترمکعب پساب، حدود ۳۸ درصد مصرف کشور را دارد و نرخ بهره‌برداری آن ۸۳.۶ درصد است. با این حال، فاصله تولید و مصرف ثبت‌شده پساب در این استان حدود ۷۴ میلیون و ۶۲۰ هزار مترمکعب برآورد می‌شود.

اصفهان با مصرف ۱۵۳ میلیون و ۸۱۰ هزار مترمکعب در جایگاه دوم قرار دارد که ۴۲ میلیون و ۱۵۰ هزار مترمکعب آن، معادل ۲۷.۴ درصد، برای آبیاری فضای سبز استفاده می‌شود. خراسان رضوی نیز با مصرف ۱۱۲ میلیون و ۶۸۰ هزار مترمکعب و نرخ بهره‌برداری ۹۵.۸ درصد، از استان‌های دارای عملکرد کمی بالا در این حوزه است.

شهریاری مقدم تأکید کرد تمرکز مصرف پساب در این استان‌ها، ضرورت پایش کیفیت و نظارت بر نحوه استفاده از آن را افزایش می‌دهد؛ چراکه مصرف غیراستاندارد در مقیاس گسترده می‌تواند پیامدهای جدی برای محیط‌زیست و سلامت شهروندان داشته باشد.

بهره‌برداری نامتوازن از پساب در کشور

به گفته وی، در سطح ملی ۵۳.۸۵ درصد پساب تولیدی در بخش کشاورزی و آبیاری فضای سبز مصرف ثبت‌شده دارد، اما این میزان در استان‌ها یکسان نیست. ۱۰ استان خراسان جنوبی، قم، کرمانشاه، البرز، خراسان رضوی، قزوین، تهران، گیلان، خراسان شمالی و اصفهان نرخ بهره‌برداری ۷۵ تا ۱۰۰ درصد دارند.

در مقابل، ۱۲ استان از جمله آذربایجان شرقی، زنجان، کردستان، مازندران، کرمان و هرمزگان نرخ بهره‌برداری کمتر از ۱۰ درصد دارند. شهریاری مقدم توضیح داد پایین بودن این نرخ لزوماً به معنای هدررفت پساب نیست؛ زیرا بخشی از آن ممکن است در صنعت و سایر مصارف استفاده شود. شوری بالا، محدودیت‌های کیفی، هزینه انتقال و نبود زیرساخت مناسب نیز از عوامل کاهش امکان بهره‌برداری در برخی مناطق است.

الزام استفاده از پساب به‌جای آب شرب در فضای سبز

مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت آب و خاک سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به ضوابط تدوین‌شده برای استفاده از پساب گفت: این دستورالعمل‌ها با هدف کنترل ورود آلاینده‌ها به منابع آب و خاک و رعایت استانداردهای زیست‌محیطی تهیه و اصلاح شده‌اند. بر اساس این ضوابط، کیفیت پساب و نوع کاربری آن باید در تعیین شیوه مصرف مورد توجه قرار گیرد.

وی همچنین به بند «ب» ماده ۴۰ قانون برنامه هفتم پیشرفت اشاره کرد که بر اساس آن، آبیاری فضای سبز اماکن عمومی و دولتی با آب شرب، در صورت وجود آب جایگزین به تشخیص وزارت نیرو، ممنوع است. بنابراین شهرداری‌ها و متولیان این اماکن باید شبکه مستقل آبیاری ایجاد کنند و با رعایت استانداردهای بهداشتی و زیست‌محیطی از پساب و سایر منابع آب نامتعارف استفاده کنند.

شهریاری مقدم همچنین از مشارکت سازمان حفاظت محیط‌زیست در تدوین آیین‌نامه مدیریت سپتاژ خبر داد؛ آیین‌نامه‌ای که سامان‌دهی جمع‌آوری، حمل‌ونقل، تخلیه، تصفیه و دفع بهداشتی سپتاژ را دنبال می‌کند و تخلیه آن در اراضی کشاورزی و آب‌های سطحی را ممنوع می‌داند.

وی در پایان تأکید کرد توسعه استفاده از پساب باید با ارتقای تصفیه‌خانه‌ها، جداسازی پساب تصفیه‌شده از فاضلاب خام، ایجاد شبکه‌های مستقل انتقال و پایش مستمر منابع آب و خاک همراه باشد. به گفته او، هدف نباید صرفاً افزایش حجم پساب مصرفی باشد، بلکه استفاده ایمن و منطبق با استانداردها باید در اولویت قرار گیرد؛ زیرا بی‌توجهی به کیفیت پساب می‌تواند در بلندمدت موجب آلودگی خاک، آسیب به آب‌های زیرزمینی و ورود آلاینده‌ها به زنجیره غذایی شود./ ایرنا