قرص برنج؛ سم مرگباری که هنوز به‌آسانی در دسترس است

به گزارش خبرگزاری رکنا، شاهین شادنیا، رئیس بخش مسمومین بیمارستان لقمان حکیم، در نشست خبری به مناسبت هفته مسمومیت‌ها گفت: بخش مسمومیت‌های بیمارستان لقمان حکیم تهران به‌عنوان یکی از معتبرترین و شلوغ‌ترین مراکز درمان مسمومیت در سطح جهان شناخته می‌شود. متخصصی از این مرکز در گفت‌وگویی مشروح به بررسی تاریخچه رشته سم‌شناسی بالینی، چالش‌های پیش‌روی کادر درمان، علل اصلی مسمومیت‌ها، از جمله اوردوز مواد مخدر و داروهای بدون نسخه (OTC)، و فجایع ناشی از ناآگاهی در دوران کرونا پرداخته است.

به گفته شادنیا، رشته سم‌شناسی بالینی از سال 1391 به‌صورت ساختاریافته در بیمارستان لقمان حکیم آغاز به کار کرد و پس از تعریف این رشته و آموزش در این بخش، متخصصان متعددی تربیت شدند که در سراسر کشور مشغول به خدمت شدند. به دنبال این اقدام، مراکز تخصصی مسمومیت در شهرهای مختلفی چون ارومیه، اصفهان، اهواز و سایر شهرها راه‌اندازی شدند. همچنین در استان تهران نیز مراکزی هم‌زمان با لقمان فعال شده‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به مرکز تازه‌تأسیس شهریار اشاره کرد. تخصیص امکانات تخصصی از سوی دولت نشان‌دهنده درک اهمیت بالای این بحران بهداشتی در کشور است.

رئیس بخش مسمومین بیمارستان لقمان حکیم با اشاره به حجم بالای مراجعات تأکید کرد که این مرکز یکی از شلوغ‌ترین مراکز درمان مسمومیت در جهان است؛ به‌طوری‌که سالانه حدود 24 هزار مورد بستری ناشی از مسمومیت در این مرکز ثبت می‌شود. به گفته وی، شاید هیچ مرکز درمانی دیگری در دنیا صرفاً در حوزه مسمومیت، چنین آماری از بستری بیماران نداشته باشد. هرچند پذیرش و مدیریت چنین حجمی از بیماران مایه افتخار جامعه پزشکی است، بالا بودن این آمار وجهه مناسبی برای سلامت عمومی جامعه ندارد. با وجود آنکه بیمارستان لقمان ساختمانی قدیمی دارد، از نظر ساختار درونی و تخصصی رشد بسیار چشمگیری داشته است. همچنین اخیراً با افتتاح مراکز جدید مسمومیت، تا حدودی از بار سنگین مراجعات به این بیمارستان کاسته شده و امکانات بهتری فراهم آمده است.

شادنیا الگوی مراجعه به بخش مسمومیت‌ها را به چند دسته اصلی تقسیم کرد. به گفته وی، مسمومیت‌های دارویی و اوردوز ناشی از مصرف مواد مخدر و مواد روان‌گردان، بیشترین آمار مراجعات را به خود اختصاص می‌دهند. مسمومیت با گاز مونوکسید کربن (CO) نیز از دیگر موارد مهم مراجعه به این بخش است و مسمومیت‌های شیمیایی، مارگزیدگی و عقرب‌گزیدگی در رده‌های بعدی قرار دارند.

شادنیا راه‌اندازی کلینیک‌های درمان نگهدارنده با متادون (MMT) را یکی از پروژه‌های بسیار مفید درمانی دانست که با هدف قانونی‌کردن روند درمان، سوق‌دادن مصرف‌کنندگان از مواد غیرقانونی به درمان‌های کنترل‌شده و بازگرداندن آن‌ها به جامعه و بازار کار شکل گرفت. بااین‌حال، وی هشدار داد که در حال حاضر بخش زیادی از این داروها به بازارهای غیرقانونی و عطاری‌ها راه یافته‌اند و به‌آسانی فروخته می‌شوند. حجم عظیمی از بیماران اورژانس بیمارستان لقمان را افرادی تشکیل می‌دهند که این داروها را از مراکز غیرقانونی تهیه کرده و با اوردوز شدید مواد مخدر بستری می‌شوند.

به گفته رئیس بخش مسمومین بیمارستان لقمان حکیم، دسته دیگری از بیماران این مرکز افرادی هستند که با هدف خودکشی اقدام به مصرف بیش از حد دارو کرده‌اند. داروهای بدون نسخه، از جمله مسکن‌های رایجی چون استامینوفن و آسپرین، به‌راحتی و بدون نسخه در دسترس عموم قرار می‌گیرند، اما مصرف آن‌ها در دوزهای بالا می‌تواند بسیار خطرناک و حتی کشنده باشد. درصد قابل‌توجهی از بیماران بخش‌های زنان و مردان بیمارستان لقمان افرادی هستند که با مصرف همین داروهای بدون نسخه اقدام به خودکشی کرده‌اند؛ این در حالی است که این داروها در باور عمومی بی‌خطر تلقی می‌شوند. شادنیا تأکید کرد که وزارت بهداشت باید سازوکاری اجرایی برای کنترل بیشتر توزیع داروها در نظر بگیرد تا هر فردی نتواند به تعداد زیاد و بدون محدودیت دارو تهیه کند.

شادنیا نقش آگاهی‌بخشی عمومی در پیشگیری از مسمومیت‌ها را حیاتی دانست و تأکید کرد که رسانه‌ها و رادیو و تلویزیون باید بیش از پیش در این زمینه فعالیت کنند.

وی نمونه بارز آسیب‌های ناشی از ناآگاهی را در دوران همه‌گیری کرونا یادآور شد؛ زمانی که شایعه‌ای در فضای مجازی مدعی شد مصرف الکل کرونا را درمان می‌کند. در پی انتشار این باور غلط، شمار زیادی از افرادی که دچار مسمومیت الکلی شده بودند، به بیمارستان مراجعه کردند. به گفته وی، تنها در بیمارستان لقمان روزانه 30 تا 40 مورد دیالیز به‌دلیل عوارض مصرف الکل تقلبی و صنعتی انجام می‌شد. این بحران حتی به کودکان نیز کشیده شد؛ به‌طوری‌که برخی خانواده‌ها از ترس ابتلای فرزندانشان به کرونا، به آن‌ها نیز الکل خورانده بودند. در نتیجه، نوزادان و کودکان نیز بر اثر مسمومیت الکلی در بخش اطفال بیمارستان لقمان بستری شدند.

رئیس بخش مسمومین بیمارستان لقمان حکیم با اشاره به موادی که حتی در فارماکوپه دارویی کشور قرار ندارند اما به آسانی در دسترس عموم هستند، اظهار کرد: نمونه بارز این مواد، قرص برنج (فسفید آلومینیوم) است. این قرص در حوزه کشاورزی و برای نگهداری محصولاتی نظیر برنج، پسته و حبوبات کاربرد دارد و قرار دادن یک عدد از آن لای صدها گونی مانع آفت‌زدگی می‌شود؛ اما متأسفانه دسترسی آزاد به آن موجب شده بخش قابل‌توجهی از خودکشی‌ها با این ماده مرگبار رخ دهد.

وی تأکید کرد که مسمومیت با قرص برنج دارای مورتالیتی (مرگ‌ومیر) فوق‌العاده بالایی است و علاوه بر آگاه‌سازی جامعه، حتماً باید سازوکاری اجرایی شود تا توزیع آن تنها با نظارت دقیق و بر اساس نیاز واقعی و ثبت‌شده کشاورزان صورت گیرد.

رئیس بخش مسمومین بیمارستان لقمان با هشدار نسبت به پیامدهای جبران‌ناپذیر تأخیر در انتقال مسمومان به بیمارستان هشدار داد: ما روزانه مراجعانی داریم که همراهانشان آن‌ها را بسیار دیر به اورژانس می‌رسانند. در این مدت، بیمار به دلیل افت سطح اکسیژن دچار هایپوکسی شدید شده و اثرات آن برجای مانده است هایپوکسی طولانی‌مدت به مرگ سلول‌های اندام‌های حیاتی منجر می‌شود؛ در نتیجه، حتی پس از نجات فرد، بیمار با آسیب‌های ماندگار مغزی یا صدمات حاد کلیوی مواجه می‌شود که متأسفانه بخش زیادی از این نارسایی‌های کلیوی برگشت‌پذیر نیستند./ تسنیم