وقتی همسایه زودتر از مددکار از مشکل خانواده باخبر می‌شود؛ روایت بهزیستی از «همتایار»

وی با اشاره به تجربه اجرای این طرح‌ها در دوران جنگ افزود: در آن زمان، به دلیل تعطیلی ادارات، دسترسی به مراجعان و مددجویان بسیار دشوار شده بود، اما طرح‌های اجتماع‌محور در سطح محلات همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دادند و نسبت به شناسایی و ارائه خدمات به خانواده‌های آسیب‌دیده اقدام می‌کردند.

خاک‌رنگین ادامه داد: برای یک نهاد دولتی، دسترسی به خانواده‌ها و پیگیری وضعیت آنان با دشواری بیشتری همراه بود. کارشناسان ابتدا باید مددکار پیگیر پرونده فرد را شناسایی می‌کردند، سپس به خانواده دسترسی می‌یافتند، وضعیت آن را رصد می‌کردند و در صورت بروز مشکل، مجدداً موضوع را پیگیری می‌کردند. این در حالی بود که در سطح محلات، این فرایند با سرعت بیشتری انجام می‌شد؛ زیرا بانوی فعال در محله، همسایگان خود را می‌شناخت و با آنان ارتباط داشت و هرگونه مشکل می‌توانست در کوتاه‌ترین زمان به «بانویار» آن محله منتقل شود. همین مسئله موجب بهبود دسترسی سازمان بهزیستی به مراجعان و مددجویان شد.

مدیرکل دفتر امور خانواده و بانوان سازمان بهزیستی کشور اظهار کرد: در مرحله نخست، مددجویان سازمان و در مرحله بعد، سایر خانواده‌های ساکن در محلات تحت پوشش قرار گرفتند تا در صورت بروز هرگونه مشکل، موضوع پیش از رسیدن به مرحله بحرانی به اطلاع مددکار اجتماعی و کارشناس مربوطه برسد.

وی افزود: از میان زنان سرپرست خانوار علاقه‌مند به فعالیت‌های داوطلبانه، افرادی که از فن بیان مناسب، حداقل مدرک تحصیلی دیپلم و آشنایی با استفاده از گوشی هوشمند برخوردار بودند، انتخاب شدند؛ چراکه فرم‌های طراحی‌شده باید از طریق گوشی‌های هوشمند تکمیل می‌شد. پس از گزینش و آموزش، تعدادی از این زنان به‌عنوان پل ارتباطی میان سازمان و خانواده‌ها فعالیت خود را آغاز کردند.

رصد مستمر مشکلات خانواده‌ها توسط همتایارها

خاک‌رنگین درباره وظایف همتایارها گفت: این بانوان با خانواده‌ها ارتباط مستمر خواهند داشت، مشکلات آنان، به‌ویژه خانواده‌هایی را که با چالش مواجه هستند، رصد و پیگیری می‌کنند و در صورت نیاز با خانواده تماس گرفته و برخی خدمات مورد نیاز را برای آنان هماهنگ خواهند کرد.

وی ادامه داد: همچنین قرار است گروه‌های هم‌مسئله تشکیل شود تا خانواده‌هایی که با مشکلات مشابه مواجه هستند، در کنار یکدیگر قرار گیرند و از ظرفیت کارشناسان استفاده کنند. برای مثال، در حوزه فرزندپروری می‌توان گروهی از خانواده‌های دارای مسئله مشابه تشکیل داد و کارشناس مربوطه را برای ارائه آموزش و مشاوره به این گروه دعوت کرد. اجرای برنامه‌ها نیز بر عهده این بانوان خواهد بود.

مدیرکل دفتر امور خانواده و بانوان سازمان بهزیستی کشور با اشاره به اجرای برنامه‌هایی مانند «طرح نشاط اجتماعی» در سطح محلات گفت: هدف این است که زنان سرپرست خانوار ضمن افزایش ارتباط با خانواده‌ها، بخشی از وظایف و فعالیت‌های حمایتی را بر عهده بگیرند و این فعالیت‌ها در محلات نهادینه شود.

توانمندسازی و ادغام اجتماعی زنان سرپرست خانوار

خاک‌رنگین با اشاره به یکی دیگر از اهداف طرح همتایار اظهار کرد: در گروه‌های تحت نظارت، زنان سرپرست خانوار این احساس را پیدا می‌کنند که «من برای افرادی مانند خودم که مشکلات مشابهی دارند، کاری انجام می‌دهم». یکی از اهداف این طرح، علاوه بر دسترسی سریع‌تر به مراجعان و خانواده‌های نیازمند، تحقق ادغام اجتماعی است.

وی افزود: بسیاری از زنان سرپرست خانوار با میل و رغبت در فعالیت‌های داوطلبانه مشارکت می‌کنند، اما برچسب‌هایی مانند «زن سرپرست خانوار بودن»، «تنها بودن»، «مطلقه بودن» یا «همسر فوت‌شده داشتن» گاهی مانع از گسترش این مشارکت‌ها می‌شود و موجب می‌شود افراد کمتری تمایل داشته باشند وارد این حوزه شوند و به همنوعان خود کمک کنند.

مدیرکل دفتر امور خانواده و بانوان سازمان بهزیستی کشور تصریح کرد: یکی از ضرورت‌های طرح همتایار، ایجاد یک ساختار رسمی و ارائه تصویری اجتماعی از زنان توانمند است. ممکن است برخی از این زنان از سازمان بهزیستی مستمری دریافت کنند، اما این مسئله به معنای ناتوان بودن آنان نیست و این زنان می‌توانند از توانمندان جامعه باشند.

وی ادامه داد: هدف ما این است که با بهره‌گیری از ظرفیت این زنان، زمینه‌ای فراهم شود تا آنان بدون تحمل برچسب‌های اجتماعی وارد عرصه اجتماعی شوند، خود را بپذیرند و دیگران نیز آنان را به‌عنوان اعضای فعال و توانمند جامعه بپذیرند.

خاک‌رنگین گفت: این رویکرد موجب شد به «همتایی‌ها» برسیم؛ به این معنا که در حال حاضر زنان سرپرست خانوار و در مراحل بعد، خانواده‌های زنان داوطلب دیگر نیز وارد این طرح می‌شوند. این بانوان آموزش می‌بینند و با مددکاران اجتماعی سازمان بهزیستی در ارتباط مستمر خواهند بود.

همتایارها؛ حلقه اتصال خانواده‌ها با نظام حمایتی

وی با بیان اینکه وظیفه اصلی همتایارها ایجاد پل ارتباطی میان خانواده‌ها و نظام دولتی است، افزود: هدف این است که پیش از آنکه مسائل روزمره خانواده به بحران تبدیل شود، حمایت‌های لازم ارائه شود. برای مثال، اگر خانواده‌ای به‌تازگی با مشکلی مواجه شده باشد، حتی اگر این مشکل لزوماً مالی یا فوری نباشد، باید پیش از آنکه به فروپاشی یا آسیب جدی به انسجام خانواده منجر شود، سیستم حمایتی دولت به آن خانواده متصل شود.

مدیرکل دفتر امور خانواده و بانوان سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: همتایارها در این فرایند نقش مهمی دارند؛ چراکه برخی از مشکلات خانواده‌ها جنبه مالی دارد و ممکن است همین مسائل مانع دسترسی آنان به خدمات مورد نیاز شود.

وی افزود: برای مثال، اگر مادری با فرزند نوجوان خود دچار مشکل شود و به خدمات مشاوره‌ای نیاز داشته باشد، ممکن است هزینه دریافت این خدمات برای خانواده دشوار باشد. از این رو، مبلغی نیز به‌عنوان کمک‌های موردی برای زنان سرپرست خانوار در نظر گرفته شده که به‌صورت اورژانسی پرداخت می‌شود.

خاک‌رنگین تأکید کرد: اگر خانواده‌ای با هزینه‌های درمانی، مانند بستری در بیمارستان یا دریافت خدمات سرپایی مواجه باشد و توان تأمین هزینه‌ها را نداشته باشد، این نیاز از سوی همتایاران شناسایی می‌شود و حمایت مالی مورد نیاز در اسرع وقت در اختیار خانواده قرار می‌گیرد.

وی خاطرنشان کرد: هدف از این اقدامات آن است که خدمات مورد نیاز در کوتاه‌ترین زمان به خانواده‌ها برسد و پیش از آنکه وضعیت آنان به بحران تبدیل شود یا مشکلات پیچیده‌تری ایجاد شود که نظام خانواده را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار دهد، حمایت لازم انجام شود./ ایلنا