خدابخشی: اقتصاد سبز می‌تواند بخشی از بحران آب، تورم و امنیت غذایی را کاهش دهد/ ایران کم‌آب ناگزیر به تغییر الگوی توسعه است

حمیدرضا خدابخشی، رئیس انجمن مهندسان صنعت آب خوزستان، در گفت‌وگو با رکنا اظهار کرد: در شرایطی که دولت با محدودیت‌های جدی مالی، کسری منابع، فشارهای تورمی و دشواری تأمین سرمایه برای توسعه مواجه است، بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد نگاه خود را به محیط زیست بازتعریف کنیم. محیط زیست نباید صرفاً حوزه‌ای هزینه‌بر و محدودکننده یا موضوعی مرتبط با اعتراض به تخریب منابع طبیعی تلقی شود، بلکه می‌تواند به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های سرمایه‌گذاری، تولید، اشتغال و تقویت تاب‌آوری اقتصادی کشور تبدیل شود.

وی افزود: در شرایطی که توان مالی دولت برای سرمایه‌گذاری مستقیم محدود است، راه‌حل لزوماً افزایش هزینه‌های عمومی نیست. دولت می‌تواند با اصلاح سیاست‌ها و ایجاد محیطی امن، شفاف و قابل پیش‌بینی برای سرمایه‌گذاری، منابع بخش خصوصی را به سمت فعالیت‌هایی هدایت کند که به‌طور هم‌زمان منافع اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی ایجاد می‌کنند. این همان نقطه‌ای است که اقتصاد و محیط زیست، به جای تقابل، در خدمت یکدیگر قرار می‌گیرند.

خدابخشی با اشاره به چالش‌های پیش‌روی کشور در حوزه امنیت غذایی گفت: امروز کشور با مشکلات هم‌زمانی از جمله افزایش هزینه‌های تولید، فشار بر منابع آب، وابستگی برخی نهاده‌ها به واردات، نوسان قیمت مواد غذایی و کاهش قدرت خرید خانوارها مواجه است. پاسخ به این مشکلات صرفاً در افزایش واردات یا پرداخت یارانه‌های بیشتر خلاصه نمی‌شود، بلکه بخشی از راه‌حل در افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌های تولید و تقویت عرضه داخلی نهفته است.

وی توسعه کشاورزی گلخانه‌ای را یکی از روشن‌ترین مسیرهای دستیابی به این هدف دانست و افزود: انتقال تدریجی بخشی از تولیدات کشاورزی از فضای باز و الگوهای پرمصرف به گلخانه‌های مدرن، امکان مدیریت دقیق‌تر آب، انرژی و نهاده‌ها را فراهم می‌کند و در بسیاری از محصولات به تولیدی پایدارتر و بهره‌ورتر می‌انجامد. تلفیق این بخش با انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه انرژی خورشیدی، نیز می‌تواند در بلندمدت هزینه‌های بهره‌برداری را کاهش داده و تاب‌آوری تولیدکنندگان را افزایش دهد.

رئیس انجمن مهندسان صنعت آب خوزستان ادامه داد: توسعه فناوری‌های نوین تأمین و بازچرخانی آب، استفاده مجدد از پساب‌های تصفیه‌شده در مصارف مجاز، کاهش هدررفت و بهره‌گیری از فناوری‌های دانش‌بنیان نیز می‌تواند بخشی از فشار موجود بر منابع آبی کشور را کاهش دهد. اقتصاد آینده ایران ناگزیر باید اقتصادی باشد که در آن هر مترمکعب آب، هر کیلووات‌ساعت انرژی و هر واحد ماده اولیه با بیشترین بهره‌وری ممکن مصرف شود.

وی با تأکید بر ضرورت توسعه اقتصاد چرخشی اظهار کرد: اقتصاد چرخشی باید از سطح یک شعار زیست‌محیطی فراتر رفته و به یک سیاست اقتصادی تبدیل شود. بازیافت، استفاده مجدد از مواد و بسته‌بندی‌ها، کاهش تولید پسماند و ایجاد زنجیره‌های جدید کسب‌وکار بر پایه بازگرداندن مواد به چرخه تولید، علاوه بر صرفه‌جویی در منابع، زمینه ایجاد فرصت‌های شغلی و کسب‌وکارهای جدید را نیز فراهم می‌کند. بسیاری از این فعالیت‌ها، در صورت طراحی و تنظیم‌گری مناسب، ظرفیت توسعه با اتکا به سرمایه و توان بخش خصوصی را دارند.

خدابخشی تصریح کرد: تحقق چنین چشم‌اندازی بیش از آنکه به بودجه‌های جدید نیاز داشته باشد، به اصلاح حکمرانی نیازمند است. سرمایه‌گذار زمانی وارد حوزه‌ای جدید می‌شود که مسیر سرمایه‌گذاری روشن، مقررات قابل پیش‌بینی و رقابت عادلانه باشد. بوروکراسی پیچیده، تعدد و تعارض در فرآیندهای صدور مجوز، تصمیم‌های غیرقابل پیش‌بینی، رانت و فساد از مهم‌ترین موانع سرمایه‌گذاری مولد به شمار می‌روند.

وی افزود: دولت اگر واقعاً با محدودیت منابع مالی مواجه است، باید بیش از هر چیز هزینه‌های پنهان تولید و سرمایه‌گذاری را کاهش دهد و نقش خود را از «مداخله‌گر و مانع» به «تسهیل‌گر و تنظیم‌گر» تغییر دهد.

به گفته وی، تمرکز سیاست‌گذاری باید بر توسعه کسب‌وکارهایی باشد که وابستگی ارزی کمتری دارند، به صرفه‌جویی در منابع کمک می‌کنند، موجب تقویت تولید داخلی و ایجاد اشتغال می‌شوند، مصرف آب و انرژی را کاهش می‌دهند و در نهایت به افزایش عرضه کالاها و خدمات ضروری می‌انجامند. در چنین شرایطی، سیاست‌های زیست‌محیطی می‌توانند به‌طور مستقیم با سیاست‌های کنترل تورم، تأمین امنیت غذایی و حمایت از معیشت خانوارها پیوند بخورند.

خدابخشی تأکید کرد: نباید ساده‌انگارانه تصور کرد که محیط زیست به‌تنهایی قادر به حل بحران اقتصادی کشور است، اما می‌توان از ظرفیت‌های گسترده اقتصاد سبز برای کاهش بخشی از هزینه‌های تولید، جلوگیری از اتلاف منابع، افزایش بهره‌وری و ایجاد فرصت‌های جدید سرمایه‌گذاری استفاده کرد. ایرانِ کم‌آب و در معرض تغییرات اقلیمی، ناگزیر است الگوی توسعه خود را با واقعیت‌های جدید سازگار کند.

وی خاطرنشان کرد: مهم‌ترین تغییر مورد نیاز، تغییر در نگرش است. محیط زیست تنها عرصه اعتراض به خشک شدن رودخانه‌ها، تخریب تالاب‌ها، آلودگی هوا و نابودی جنگل‌ها نیست. کنشگری زیست‌محیطی باید در کنار مطالبه‌گری برای حفاظت از طبیعت، به ارائه راه‌حل‌های اقتصادی نیز بپردازد؛ راه‌حل‌هایی که برای دولت، بخش خصوصی و جامعه به‌طور هم‌زمان ارزش و منفعت ایجاد کنند.

رئیس انجمن مهندسان صنعت آب خوزستان در پایان گفت: اگر بتوانیم سرمایه بخش خصوصی، فناوری‌های دانش‌بنیان، انرژی‌های تجدیدپذیر، کشاورزی بهره‌ور و اقتصاد چرخشی را در چارچوبی سیاستی و هماهنگ قرار دهیم، بخشی از تهدیدهای امروز به فرصت‌های فردا تبدیل خواهد شد.

وی افزود: ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به رویکردی نیاز دارد که حفاظت از محیط زیست را نه در تعارض با توسعه، بلکه به‌عنوان یکی از پایه‌های توسعه، امنیت غذایی، اشتغال و تاب‌آوری اقتصادی کشور تعریف کند. در شرایطی که منابع مالی دولت محدود و منابع طبیعی کشور تحت فشار فزاینده قرار دارند، عاقلانه‌ترین سیاست آن است که دولت به جای تلاش برای حل همه مسائل با بودجه‌ای که در اختیار ندارد، مسیر را برای سرمایه، نوآوری و خلاقیت بخش خصوصی هموار کند.

خدابخشی تأکید کرد: تبدیل تهدید به فرصت، مهم‌ترین راهبرد ایران در عصر کم‌آبی، تغییرات اقلیمی، تورم و محدودیت منابع است.