فریاد باستان‌شناسان پس از تخریب آثار تاریخی سبزوار؛ حافظه یک ملت را نمی‌توان بازسازی کرد

به گزارش رکنا،  جامعه باستان‌شناسی ایران در واکنش به تخریب بنای تاریخی در سبزوار بیانیه ای صادر کردند که متن آن به شرح ذیل است:

جامعه باستان‌شناسی ایران، به‌عنوان نهادی تخصصی و مدنی، خشم و تأسف عمیق خود را از روند نگران‌کننده تخریب و نابودی آثار و بناهای واجد ارزش تاریخی در شهر سبزوار اعلام می‌دارد. وقوع فاجعه تخریب بناهای تاریخی در مرکز این شهر، بار دیگر نقاب از حقیقت پرغصه مدیریت شهری و ساختار نظارتی میراث فرهنگی برداشت و نشان داد که حافظه تاریخی کشور چگونه در میان تقاطع سهل‌انگاری، سوداگری و انفعال سازمان‌یافته، لودر به لودر از میان می‌رود؛ فاجعه‌ای که مسئولیت و تقصیر مستقیم آن، صریح و بدون لکنت، متوجه دو مرجع اصلی است.

از یک سو، مدیریت شهری و شهرداری قرار دارد که با صدور مجوزهای ناکارشناسانه، عدم استعلام از مراجع ذی‌صلاح و بی‌توجهی کامل به حریم و عرصه بناهای تاریخی، مرتکب تخلفی محرز و دست‌اندازی به هویت شهری شده است. توسعه شهریِ بی‌ریشه‌ای که پیشرفت را در تسطیح تاریخ می‌جوید و به درخواست‌های غیرتخصصی پاسخ مثبت می‌دهد، فاقد هرگونه نگاه پایدار و آینده‌نگرانه است.

از سوی دیگر، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مسئول این ضایعه است که انفعال ساختاری و ضعف شدید در نظارت پیشگیرانه آن بر همگان آشکار شده است. جای تأسف دارد متولی قانونی صیانت از سرمایه‌های ملی، به ارگانی منفعل تبدیل شده که تمام نقش خود را به «گزارش‌دهی پس از وقوع جرم» و دل‌خوش‌کردن به «پیگیری‌های قضاییِ نوشدارویی» تقلیل داده است. عدم حضور فعال و بازدارنده در میدان، زمینه‌ساز جسارت در تخریب آثار ملی و تاریخی شده است.

نکته دردناک‌تر آن‌که واقعه سبزوار رویدادی منفرد یا اتفاقی استثنایی نیست؛ بلکه استمرار همان الگوی مخرب و سوداگرانه‌ای است که پیش‌تر نیز ضربات جبران‌ناپذیری بر پیکره بافت‌های تاریخی کشور وارد کرده است. از تخریب‌های گسترده و لودرمحور در بافت تاریخی شیراز به بهانه طرح‌های توسعه، تا مداخله‌های غیراصولی و تخریب‌های خاموش در بافت تاریخی اصفهان، یزد و دیگر شهرهای صاحب‌تمدن ایران، همگی گواهی بر یک رویه نادرست و رویکردی کوته‌بینانه نسبت به ثروت‌های غیرقابل تجدید این سرزمین است.

در این میان، جامعه باستان‌شناسی ایران بر یک اصل علمی و بنیادی تأکید می‌ورزد: وعده بازسازی عین‌به‌عین، مغالطه‌ای بیش نیست و هرگز ارزش واقعی و اصالت تاریخی اثر را بازنمی‌گرداند. ارزش یک بنای تاریخی صرفاً در فرم و ظاهر آن خلاصه نمی‌شود، بلکه در ماده تاریخی، لایه‌های زیسته، ملات و روح زمانه‌ای است که در طول قرن‌ها شکل گرفته است. تخریب ماده تاریخی، نابودیِ غیرقابل جبرانِ حافظه ملموس یک ملت است و آن‌چه پس از تخریب ساخته می‌شود، تنها ماکت و شبیه‌سازی فاقد اصالت است.

میراث فرهنگی، شناسنامه، سند پیشینه و خط قرمز هویت این سرزمین است. جامعه باستان‌شناسی ایران خواستار توقف فوری تمام عملیات‌های مخرب، برخورد قاطع حقوقی با متخلفان و تغییر رویکرد فوری وزارت میراث فرهنگی از وضعیت انفعالی به وضعیت صیانتی و پیشگیرانه است. حفظ این سرمایه‌ها مسئولیت ملی و همگانی است.

جامعه باستان‌شناسی ایران