وزیر علوم: تحصیل‌کرده‌ها کمتر پای اغتشاشات آمدند

به گزارش رکنا ،یکصدمین اجلاس رؤسای دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری صبح امروز در دانشگاه علم و صنعت ایران برگزار شد.

حسین سیمایی صراف وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در این مراسم با اشاره به تحولات و حوادث سال گذشته اظهار کرد: از اجلاس حضوری که سال گذشته در همدان داشتیم تا امروز، تلخ و شیرین بسیاری در این کشور رخ داده است که در رأس آنها شهادت سیاست‌گذار ارزشمند علم و فناوری و پشتیبان حقیقی نهاد علم، امام شهید حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای و شهدای بسیاری است که از دست دادیم. البته آنان به وصال رسیدند.

وی افزود: در این میان، دانشگاه نیز شهدای عزیزی تقدیم کرده است، یکی از این شهدا، استاد عزیز این دانشگاه بود که وقتی خدمت خانواده محترمشان رسیدم، برای من عجیب بود که این خانواده تا چه اندازه مقاوم و البته سرشار از افتخاراتی هستند که برای ایران عزیز رقم زده‌اند.

وزیر علوم ادامه داد: در این دو جنگ نیز افتخارات فراوانی برای ایران عزیز رقم خورد که فرصت تحلیل و بررسی آن در این جلسه نیست، فقط همین‌قدر می‌توان گفت که به این افتخار می‌کنیم که ایران عزیز توانست مرزهای قدرت قدرتمندترین ارتش دنیا را آشکار کند، این افشاگری باعث خوشحالی بسیاری در دنیا شده است؛ حتی کسانی که با ما همراه نیستند و حتی برخی اروپایی‌ها از اینکه ایران توانسته نشان دهد در چه سطحی از توانمندی قرار دارد، خوشحال هستند.

سیمایی صراف گفت: من در این اجلاس سه موضوع را مطرح می‌کنم؛ البته با توجه به محدودیت وقت ممکن است نتوانیم هر سه موضوع را در مراسم افتتاحیه بررسی کنیم و بخشی از آن را برای مراسم اختتامیه بگذاریم. موضوع نخست، دفاع از نهاد علم و دفاع از دانشگاه است. موضوع دوم، عملکرد دانشگاه در این دو سال و موضوع سوم، برنامه‌های ما، برنامه‌هایی که انجام شده و برنامه‌هایی که در پیش داریم.

وی تصریح کرد: مهم است که این نهادی را که در خدمت مردم عزیز است، مرور کنیم و این نعمتی را که اکنون در جمهوری اسلامی رشد و نمو پیدا کرده است، بشناسیم.

وزیر علوم با اشاره به نقش علم و دانشگاه در اقتدار دفاعی کشور اظهار کرد: این جنگ ارزشمندی نهاد علمی را نشان داد. اقتدار دفاعی ما مطمئناً متکی به اقتدار علمی بود. این جنگ، جنگ فناوری و تکنولوژی بود. اگر ما در علم و فناوری کوتاهی کرده بودیم، این توفیقات در حوزه دفاعی حتماً حاصل نمی‌شد. ترکیب اقتدار علمی و اقتدار نظامی با یکدیگر، این افتخارات را آفرید و البته مقاومت و روحیه مردم نیز در این میان نقش داشت که در آن شکی نیست.

سیمایی صراف ادامه داد: تأمین نیروی انسانی متخصص و کارشناس برای کشور، یکی از مهم‌ترین خدمات نهاد علم است. اگر نهاد علم هیچ خدمتی نکرده باشد جز اینکه توانسته برای این کشور در هر حوزه‌ای متخصص تربیت کند، همین یک خدمت بسیار ارزشمند است؛ از دبیرستان تا بیمارستان، از صنعت و خدمات گرفته تا کشاورزی، حوزه‌ای نیست که علم و دانشگاه در آن حضور نداشته باشد.

وی افزود: دانشگاه را می‌توان جامع‌ترین نهاد علمی کشور دانست. بیش از سه هزار برنامه درسی در دانشگاه‌ها وجود دارد و تقریباً تمام نیازهای کارشناسی کشور از طریق این برنامه‌ها تأمین می‌شود. تصور کنید روزی را که ما این نهاد را نداشتیم یا این نهاد متناسب با نیازهای کشور شکل نگرفته بود.

وزیر علوم با اشاره به یکی دیگر از کارکردهای دانشگاه گفت: سومین کارکرد و خدمتی که امروز دانشگاه نشان می‌دهد، ارتقای فرهنگ عمومی کشور است. دانشگاه علاوه بر اینکه نیروی انسانی متخصص تربیت می‌کند، به گسترش فرهنگ عمومی، عقلانیت، اخلاق، همزیستی و سازگاری در کشور کمک شایانی کرده است.

سیمایی صراف خاطرنشان کرد: به‌ویژه به برکت جمهوری اسلامی، این نهاد علمی به اقصی نقاط کشور گسترش پیدا کرده و تا مرزهای کشور نیز توسعه یافته است. امروز ما یک نهاد علمی داریم که فرهنگ، اعتقاد و عقلانیت را گسترش داده است.

وی ادامه داد: بنابراین، در اغتشاشات دی‌ماه نیز آمار رسمی نشان می‌دهد که کمترین میزان مشارکت در اغتشاش و تخریب، مربوط به افراد تحصیل‌کرده بوده است و نرخ مشارکت افراد دارای مدرک دیپلم و پایین‌تر بیشتر بوده است.

وزیر علوم افزود: گاهی وقتی از آمایش به‌درستی سخن گفته می‌شود، من تأکید می‌کنم که باید مواظب باشیم این کارکرد توسعه فرهنگی را از دانشگاه نگیریم.

سیمایی صراف، تولید علم و حضور در میان سرآمدان علمی دنیا را از دیگر کارکردهای دانشگاه برشمرد و گفت: در سال ۱۹۹۶ میلادی، رتبه علمی ایران ۵۴ بود و حدود ۸۵۰ مقاله منتشر می‌کردیم. امروز تعداد مقالات ایران به حدود ۷۵ هزار مقاله رسیده و رتبه علمی کشور نیز به رتبه ۱۵ یا ۱۶ رسیده است.

وی افزود: البته در جلسات بعدی توضیح خواهم داد که چرا می‌توانیم بهتر از این باشیم یا چرا در برخی حوزه‌ها به این رتبه نرسیده‌ایم اما همین مسیر یک افتخار است تقریباً از دهه ۷۰، دانشگاه‌های ما از یک نهاد صرفاً آموزشی به سمت پژوهش حرکت کردند.

وزیر علوم تصریح کرد: پیش از انقلاب نیز محققان، استادان و برجستگان علمی زیادی در کشور داشتیم، اما نهاد دانشگاه عمدتاً آموزشی بود و نهاد پژوهش به معنای امروز وجود نداشت. پژوهشگاه نداشتیم، مجلات علمی به این شکل گسترده وجود نداشت و تولید مقاله به یک فرهنگ عمومی تبدیل نشده بود.

سیمایی صراف گفت: دانشگاه در جمهوری اسلامی از مرحله آموزش به مرحله پژوهش و سپس از پژوهش به فناوری، نوآوری، تجارت، تولید ثروت و ارتقای اقتصاد مبتنی بر دانش قدم گذاشته است. امروز این قدرت و توان را پیدا کرده‌ایم که آموزش را به پژوهش، پژوهش را به فناوری و نوآوری و در ادامه، فناوری و نوآوری را به تجارت، تولید ثروت و ارتقای اقتصاد دانش‌بنیان پیوند بزنیم.

وی ادامه داد: اکنون در دانشگاه‌های کشور ۶۰ پارک علم و فناوری داریم و بیش از ۱۷۰ هزار فناور در این زیست‌بوم فعالیت می‌کنند که اکثریت آنها دانشگاهی هستند. شرکت‌های دانش‌بنیان و هسته‌های فناوری نیز در این زیست‌بوم فعالیت دارند و حدود ۵۰ هزار محصول در پارک‌های علم و فناوری تولید می‌شود.

وزیر علوم گفت: اگر می‌خواهید ارتباط دانشگاه و جامعه و صنعت را بررسی کنید، یکی از مهم‌ترین مصادیق آن همین محصولات دانشگاهی و شرکت‌ها هستند. از این ۵۰ هزار محصول، حدود ۲ هزار محصول، محصولات تحریمی هستند و به تاب‌آوری کشور نیز کمک کرده‌اند.

سیمایی صراف افزود: دانشگاه علاوه بر اینکه در جنگ پشتوانه دفاعی کشور بوده، برای زندگی روزمره مردم نیز خدمات مختلفی ارائه می‌کند. این خدمات دانشگاه باعث شده است اعتماد اجتماعی به استاد و دانشگاه بالا باشد. اعتماد اجتماعی به استادان تقریباً از بالاترین میزان اعتماد در میان اقشار مختلف جامعه برخوردار است و اعتماد به دانشگاه نیز از حد متوسط بالاتر است.

وی اظهار کرد: یکی از دلایل این اعتماد، همین خدمات، توانمندی و کارآمدی دانشگاه است. البته این را نیز باید بگویم که در دانشگاه ناهنجاری رخ می‌دهد و فساد مالی در دانشگاه وجود ندارد به این معنا که صفر باشد، چراکه هیچ نهاد معصومی نداریم؛ اما جاسوسی در دانشگاه نیز به آن معنایی که برخی مطرح می‌کنند، وجود ندارد. بنابراین نباید بیش از حد واپس‌گرا و نگران باشیم.

وزیر علوم ادامه داد: دوستان دقت کنند که من درباره کل نهاد علم صحبت می‌کنم. اگر همه دانشگاه‌های کشور را جمع بزنیم، روزانه ده‌ها هزار تصمیم، تدریس، تحقیق، جلسه دفاع، فعالیت مجله و نشریه علمی و رویداد فرهنگی و ورزشی در دانشگاه‌ها برگزار می‌شود.

سیمایی صراف گفت: این اتفاقات در یک پهنه جمعیتی با بیش از سه میلیون دانشجو و حضور میلیون‌ها نظاره‌گر رخ می‌دهد. امروز همه تلفن‌های همراه تبدیل به ابزار نظارت شده‌اند و از هر اتفاقی تصویری ثبت می‌شود. در چنین گستره‌ای با ده‌ها هزار رخداد و چند میلیون ناظر، اگر در گوشه‌ای اتفاقی رخ دهد، بلافاصله فریادها بلند می‌شود و توپخانه رسانه‌ای شروع به فعالیت می‌کند.

وی تصریح کرد: اگر هدف مچ‌گیری نیست، اگر هدف تضعیف نهاد علم نیست و اگر فریب دشمن را نخورده‌ایم و در زمین دشمن بازی نمی‌کنیم، باید خیرخواهی کنیم و با حسن نیت عیب را اصلاح کنیم. هنر نیست که ده‌ها هزار تصمیم در کلاس و برنامه درسی و فعالیت علمی اجرا شود و با مشاهده یک نقطه تاریک، همه این خدمات را نادیده بگیریم.

وزیر علوم تأکید کرد: نهاد علم در ایران، به برکت روحیه مقاومت و انرژی‌ای که رهبری شهید به این کشور تزریق کردند، یکی از پربازده‌ترین و بهره‌ورترین دستگاه‌های کشور است.

سیمایی صراف با اشاره به وضعیت اعتبارات پژوهشی کشور اظهار کرد: بر اساس داده‌های اسکوپوس، ایران با وجود سهم پایین تحقیق و توسعه و اعتبارات پژوهشی از تولید ناخالص ملی، از نظر تعداد مقالات در میان کشورهای مورد بررسی جایگاه بالایی دارد.

وی ادامه داد: طبق گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، حدود ۲۳ صدم درصد از تولید ناخالص داخلی صرف پژوهش می‌شود، در حالی که طبق سیاست‌های علم و فناوری که امام شهید ابلاغ کردند، باید ۴ درصد به این حوزه اختصاص پیدا کند. کشورهای رقیب و دشمن ما از ۶ درصد تولید ناخالص داخلی برای این حوزه شروع می‌کنند و کشورهای رقیب ما دیگر زیر ۳ یا ۴ درصد نیستند.

وزیر علوم افزود: تأثیر جنگ و تحریم نیز باعث شده است این میزان پایین بیاید. با وجود این شرایط، رتبه علمی کشور و وضعیت شرکت‌های دانش‌بنیان همچنان قابل توجه است.

سیمایی صراف گفت: کل اعتبارات دانشگاه‌های ما، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و حوزه علم و فناوری، در مجموع اعتباری است که دولت اختصاص می‌دهد. در حالی که یک دانشگاه در همین منطقه، به‌تنهایی یک میلیارد دلار اعتبار و بودجه دارد. اسم نمی‌برم، چون مناسب نیست که خودمان را با آن مقایسه کنیم.

وی ادامه داد: یک دانشگاه با ۱۰ هزار دانشجو چنین اعتباری دارد، در حالی که کل نهاد علم ما شامل دانشگاه‌های ایران، پژوهشگاه‌ها، پارک‌ها و شرکت‌هاست. منظور من این نیست که دانشگاه را با یک نهاد خاص مقایسه کنیم، بلکه باید نسبت میان مأموریت‌ها و امکانات را در نظر بگیریم.

وزیر علوم اظهار کرد: سهم نهاد علم در بودجه کل کشور تا چند سال قبل حدود ۳.۹ درصد بود و امروز به ۲.۳ درصد رسیده است؛ در حالی که عائله ما بیشتر و مأموریت‌های ما سنگین‌تر و وسیع‌تر شده است. تازه همین رقم ۲.۳ درصد نیز به‌طور کامل تخصیص پیدا نمی‌کند و پرداخت نمی‌شود.

سیمایی صراف تأکید کرد: اگر از نهاد علم توقع داریم، این توقع باید متناسب با اختیاراتی باشد که دارد و متناسب با امکاناتی باشد که در اختیار آن قرار داده‌ایم. باید در نظر بگیریم که چه میزان اعتبار به این نهاد اختصاص داده‌ایم و با وجود آن، چه میزان از کشور انتظار داریم.

وی گفت: با همه این احوال، نهاد علم در ایران در شرایط جنگ و تحریم همچنان عملکرد خود را حفظ کرده است. برای مثال، روسیه که یک ابرقدرت نظامی و اتمی است، در سال ۲۰۲۱ حدود ۱۳۲ هزار مقاله منتشر کرد و مقاله‌های نمایه‌شده داشت، اما این رقم اکنون به حدود ۹۰ هزار رسیده است.

وزیر علوم افزود: ایران در سال ۲۰۲۱ حدود ۷۹ هزار مقاله داشت و از سال ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ با کاهش مواجه شدیم، اما در سال ۱۴۰۴ با وجود جنگ، دوباره رشد مقاله داشتیم. البته اینکه چرا با وجود رشد ما، برخی کشورها از ما جلو افتاده‌اند، توضیح دارد؛ زیرا رشد آنها مضاعف شده و برخی از این کشورها در انتشار مقاله رشد ۴۰ درصدی داشته‌اند.

سیمایی صراف با اشاره به تجربه صنعت دفاعی کشور اظهار کرد: رمز موفقیت دانشگاه، رمز موفقیت دفاع در کشور است. ما در صنعت دفاعی به‌خوبی سرمایه‌گذاری کرده‌ایم و ساختار آن نیز ساختاری بسیار مترقی است.

وی ادامه داد: اگر بخواهیم دانشگاه‌ها از همه ظرفیت‌های خود استفاده کنند، نباید آنها را تضعیف کنیم. ما با همین سرمایه اندکی که داریم، همه آن را صرف دانشگاه و نهاد علمی کرده‌ایم.

وزیر علوم با انتقاد از صرف منابع برای برخی فعالیت‌های رسانه‌ای گفت: بعضی‌ها پول مردم را صرف روزنامه و خبرگزاری می‌کنند و تازه مدام دانشگاه را به جایی تبدیل می‌کنند که به جای ایجاد انسجام، باعث تفرقه در دانشگاه می‌شود. چرا باید پول دانشگاه صرف روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها شود؟

سیمایی صراف تأکید کرد: نباید پول بی‌حساب و کتاب و بدون مسئولیت دریافت کنیم که مدام کنفرانس، سمینار و جلسه برگزار کنیم یا پاداش و هدیه توزیع کنیم. دانشگاه سالم‌ترین نهاد است، البته نمی‌گویم نهاد علم منزه است، بلکه در مقایسه با سایر نهادها این موضوع را مطرح می‌کنم.

وی در ادامه خطاب به مسئولان دانشگاه‌ها گفت: اگر در دانشگاه با وجود میلیون‌ها گوشی که نظاره‌گر هستند و با وجود ده‌ها هزار رویداد، ناهنجاری دیدیم، خواهش می‌کنم ابتدا خودمان را محق مطلق ندانیم. ابتدا خودمان محاسبه کنیم و مشورت بگیریم و ببینیم نظر درست چیست.

وزیر علوم افزود: دوم اینکه تحقیق کنیم. اتفاقات پشت صحنه را نیز باید بررسی کرد و نمی‌توان همیشه گفت که چنین مسائلی وجود ندارد. سپس با حسن نیت و خیرخواهی با فرد مربوطه صحبت کنیم.

سیمایی صراف با اشاره به روایتی از امام حسن عسکری(ع) گفت: امام حسن عسکری(ع) می‌فرمایند اگر عیب فردی را در گوشی به او بگویید و او را اصلاح کنید، او را آراسته‌اید؛ اما اگر آن را علنی کنید، او را افشا کرده‌اید. اگر عیب کسی را افشا کنید و اشاعه فحشا شود، هم گناه کرده‌اید و هم عیب را اصلاح نکرده‌اید.

وی خاطرنشان کرد: بسیاری از این اتفاقات، یک امر اجتماعی و یک معماست که از چند زاویه قابل تحلیل است و اصلاح آن نیز ساده نیست. اصلاح مسائل اجتماعی با امر و نهی و دستور امکان‌پذیر نیست و موضوع بسیار پیچیده‌ای است.

وزیر علوم ادامه داد: ما برای یک سرماخوردگی به پزشک مراجعه می‌کنیم، اما برای یک بیماری اجتماعی یا یک اتفاق و رخداد در دانشگاه، اجازه بدهیم ببینیم علم چه می‌گوید و بنشینیم آن را بررسی کنیم؛ نه فقط در اتاق‌های دربسته، بلکه با حضور متخصصان آن حوزه.

سیمایی صراف در ادامه با اشاره به شرایط یک سال گذشته گفت: در انتظار بشریت اتفاقات مهمی است و با این حال، ما یک سال را پشت سر گذاشتیم که در آن دو جنگ، اعتراضات و اغتشاشات و انتخابات اجتماعی را تجربه کردیم

وی افزود: در عین حال، می‌خواهم به خودم و خداوند بگویم که ما فقط مدیریت روزمره نکردیم، بلکه مدام به فکر برنامه و انجام کارهای ماندگار بودیم که اگر فرصت شد، بخشی از آنها را عرض خواهم کرد.

وزیر علوم تصریح کرد: هدف ما این است که دانشگاهی کیفی، مسئله‌محور، مهارت‌محور، هوشمند و جامعه‌محور داشته باشیم که در جریان‌های علمی و فناوری دنیا دخیل باشد.

سیمایی صراف ادامه داد: برنامه هفتم را سرلوحه کار خود قرار داده‌ایم و به‌طور مرتب اجرای این برنامه را پیگیری می‌کنیم. برنامه‌های وزیر، معاونان و معاونت‌های مختلف نیز به‌طور مستمر رصد می‌شود.

وی با اشاره به برخی محورهای مورد توجه وزارت علوم گفت: در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، حکمرانی داده و داده‌محوری، هوشمندسازی وزارت علوم، استفاده از داده‌های گران‌قیمتی که دانشگاه‌ها در اختیار دارند، اقتصاد آموزش عالی، ارتباط با صنعت، تقویت فناوری، توسعه اقتصاد دانشگاه‌بنیان، توسعه اقتصاد دانشگاه با دولت و جامعه و همچنین مأموریت‌پذیر شدن دانشگاه‌ها، اقدامات مختلفی در حال انجام است.

وزیر علوم افزود: گسترش فعالیت‌های خدمات رفاهی و مسکن برای دانشگاهیان، حفظ کرامت دانشگاهیان و اداره دموکراتیک و مشارکتی دانشگاه نیز از دیگر محورهایی است که برای آنها اقداماتی انجام شده است.

سیمایی صراف گفت: برای همه این موارد اقداماتی انجام داده‌ایم و در نوبت بعد، اگر زمان اجازه بدهد، تلاش می‌کنم این اقدامات را تشریح کنم.

وی با تأکید بر ضرورت برنامه‌محوری دانشگاه‌ها اظهار کرد: هدف من این است که دوستان بدانند همان‌طور که انتظار داریم دانشگاه‌ها برنامه‌محور پیش بروند، خود ما نیز باید برنامه‌محور باشیم.

وزیر علوم خاطرنشان کرد: آنچه در قانون برنامه هفتم آمده، آنچه در قانون جهش تولید دانش‌بنیان مورد تأکید قرار گرفته و آنچه مرجعیت علمی از ما می‌خواهد، همه در گرو مدیریت برنامه‌محور است.

سیمایی صراف در پایان این بخش از سخنان خود گفت: وزارت علوم نیز به‌طور مستمر مراقب اجرای این برنامه‌هاست و مترصد اجرای آنها و نظارت بر روند پیشرفت برنامه‌هاست.