شن و ماسه گران شد؛ موجی که از معدن شروع می‌شود و به اجاره‌خانه، هزینه زندگی و خدمات شهری می‌رسد/ قیمت هر تن در مدت کوتاهی از ۴۰۰ به ۷۰۰ هزار تومان رسید

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،گرانی مسکن فقط از زمین و آهن و سیمان نمی‌آید؛ گاهی از مصالحی آغاز می‌شود که کمتر دیده می‌شوند. شن و ماسه، یکی از پایه‌های اصلی ساخت‌وساز، با افزایش قیمت خود هزینه تولید بتن، اجرای پروژه‌ها و ساخت هر مترمربع خانه را بالا می‌برد؛ هزینه‌ای که در نهایت می‌تواند به قیمت فروش مسکن، اجاره‌بها و حتی هزینه اجرای خدمات شهری منتقل شود.

شن گران، خانه گران‌تر

وقتی صحبت از گرانی مسکن و افزایش هزینه ساخت‌وساز می‌شود، معمولاً نگاه‌ها به قیمت زمین، آهن، سیمان و هزینه‌های مالی معطوف می‌شود؛ اما در پشت این زنجیره، مصالحی وجود دارد که کمتر دیده می‌شود؛ شن و ماسه.

گرانی شن و ماسه شاید در نگاه اول فقط افزایش قیمت یک مصالح ساختمانی به نظر برسد، اما واقعیت این است که این افزایش، آرام و پنهان، به یکی از حلقه‌های زنجیره گرانی در زندگی مردم تبدیل می‌شود. مصالحی که شاید قیمت یک تن آن در مقایسه با بسیاری از کالاها چندان بزرگ به نظر نرسد، اما وقتی پای هزاران تن مصرف در ساخت‌وساز و پروژه‌های عمرانی به میان می‌آید، اثر آن دیگر کوچک نیست.

یک ساختمان کوچک، یک پروژه شهری یا یک طرح بزرگ عمرانی، به ده‌ها تا هزاران تن شن و ماسه نیاز دارد. بنابراین هر افزایش چندصد هزار تومانی در قیمت هر تن، در نهایت به هزینه‌های سنگین برای سازندگان، دولت، شهرداری‌ها و در نهایت مردم تبدیل می‌شود.

از ۴۰۰ هزار تا ۷۰۰ هزار تومان؛ جهش قیمت یک مصالح پایه

بررسی‌ها از بازار شن و ماسه نشان می‌دهد در برخی مناطق، قیمت هر تن از حدود ۴۰۰ هزار تومان به حدود ۷۰۰ هزار تومان رسیده است؛ افزایشی که در مدت کوتاهی، هزینه تأمین یکی از اصلی‌ترین مواد اولیه صنعت ساختمان را بالا برده است.

نمونه‌هایی از خریدهای انجام‌شده نشان می‌دهد محموله‌ای که پیش‌تر حدود یک میلیون و ۵۵۰ هزار تومان خریداری شده، مدت کوتاهی بعد به یک میلیون و ۶۵۰ هزار تومان رسیده و با اعمال نرخ‌های جدید، قیمت آن تا حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان افزایش یافته است.

شاید افزایش چندصد هزار تومانی در یک محموله، در نگاه اول رقم بزرگی به نظر نرسد، اما وقتی این افزایش در تعداد زیادی کامیون و هزاران تن مصالح محاسبه شود، رقم نهایی می‌تواند به میلیاردها تومان برسد؛ هزینه‌ای که از چرخه ساخت‌وساز خارج نمی‌شود و در نهایت به قیمت نهایی خدمات و محصولات منتقل خواهد شد.

افزایش هزینه تولید یا رشد سود؟

یکی از پرسش‌های اصلی درباره افزایش قیمت شن و ماسه این است که این جهش قیمت تا چه اندازه ناشی از افزایش واقعی هزینه‌های تولید است و چه میزان به افزایش سود در این بازار مربوط می‌شود؟

فعالان این حوزه، افزایش هزینه‌هایی مانند سوخت، تعمیر ماشین‌آلات، حمل‌ونقل و دستمزد را از عوامل رشد قیمت‌ها عنوان می‌کنند. شن و ماسه پس از استخراج از معادن یا بستر رودخانه‌ها، مراحل فرآوری و حمل را طی می‌کند و هر مرحله هزینه‌های خاص خود را دارد.

اما در مقابل، نبود شفافیت کافی در قیمت‌گذاری و ضعف نظارت، نگرانی‌هایی درباره افزایش‌های غیرمنطقی ایجاد کرده است؛ به‌خصوص در بازاری که مصرف‌کننده نهایی، یعنی مردم و سازندگان، امکان زیادی برای جایگزینی این محصول ندارند.

پرسش اصلی این است که سهم واقعی هزینه تولید در این افزایش قیمت چقدر است و چه میزان از آن به سودهای غیرمتعارف بازمی‌گردد؟

از معدن تا پروژه عمرانی؛ زنجیره‌ای که فقط به فروش شن ختم نمی‌شود

بازار شن و ماسه تنها به استخراج و فروش مصالح محدود نیست. برخی مجموعه‌های فعال در این حوزه، همزمان در بخش‌هایی مانند تولید آسفالت، موزاییک، قطعات بتنی، پیمانکاری و اجرای پروژه‌های عمرانی نیز فعالیت دارند.

همین موضوع باعث شده برخی کارشناسان از شکل‌گیری یک زنجیره اقتصادی سخن بگویند؛ زنجیره‌ای که از معدن آغاز می‌شود و تا ساختمان، جاده، شهرسازی و پروژه‌های بزرگ عمرانی ادامه پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی، شفافیت در قیمت‌گذاری و نظارت بر عملکرد این زنجیره اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا هر افزایش قیمت در ابتدای مسیر می‌تواند در مراحل بعدی چند برابر شود.

شن و ماسه؛ حلقه پنهان گرانی مسکن

گرانی مسکن فقط نتیجه افزایش قیمت زمین یا مصالحی مانند آهن و سیمان نیست. شن و ماسه نیز یکی از مصالح پایه‌ای ساختمان است که نقش مهمی در هزینه نهایی ساخت دارد.

این مصالح در تولید بتن، ملات، بلوک، تیرچه، قطعات پیش‌ساخته بتنی و بسیاری از بخش‌های ساختمان استفاده می‌شود. افزایش قیمت آن یعنی افزایش هزینه ساخت؛ هزینه‌ای که در نهایت می‌تواند به قیمت فروش خانه یا اجاره‌بهای واحدهای مسکونی منتقل شود.

در شرایطی که بسیاری از خانوارها همین امروز برای تأمین هزینه مسکن با مشکل روبه‌رو هستند، هر افزایش جدید در هزینه ساخت، فاصله مردم با خانه‌دار شدن را بیشتر می‌کند.

وقتی مصالح گران می‌شود، هزینه زندگی هم بالا می‌رود

اثر گرانی شن و ماسه فقط به سازندگان محدود نمی‌شود. مسکن یکی از اصلی‌ترین هزینه‌های خانوار در ایران است و هر عاملی که هزینه ساخت را افزایش دهد، می‌تواند به شکل مستقیم یا غیرمستقیم بر زندگی مردم اثر بگذارد.

افزایش قیمت مصالح پایه، هزینه ساخت هر مترمربع ساختمان را بالا می‌برد. سازنده‌ای که برای تأمین بتن، بلوک، قطعات بتنی و اجرای پروژه هزینه بیشتری پرداخت می‌کند، ناچار است بخشی از این افزایش هزینه را در قیمت فروش یا اجاره واحدها لحاظ کند.

از سوی دیگر، خانواری که بخش بیشتری از درآمد خود را صرف اجاره یا هزینه مسکن می‌کند، منابع کمتری برای خوراک، درمان، آموزش و سایر نیازهای زندگی خواهد داشت.

به این ترتیب، افزایش قیمت یک مصالح ساختمانی می‌تواند در نهایت به کاهش قدرت خرید خانوارها و افزایش فشار اقتصادی منجر شود.

قبض گرانی شن و ماسه فقط برای سازندگان نیست

تأثیر افزایش قیمت شن و ماسه تنها در بازار مسکن دیده نمی‌شود. جاده‌ها، پل‌ها، تونل‌ها، سدها، کانال‌های آب، پروژه‌های شهرداری و حتی آسفالت خیابان‌ها نیز به این مصالح وابسته‌اند.

افزایش قیمت این ماده اولیه می‌تواند هزینه اجرای پروژه‌های عمومی را افزایش دهد؛ هزینه‌ای که در نهایت یا باید از بودجه عمومی پرداخت شود یا اجرای برخی طرح‌ها را با تأخیر مواجه کند.

حتی نگهداری و توسعه زیرساخت‌های شهری نیز از این افزایش قیمت تأثیر می‌گیرد؛ زیرا شن و ماسه یکی از اجزای اصلی بسیاری از عملیات عمرانی است.

مصالحی که ارزان دیده می‌شود اما گران تمام می‌شود

شن و ماسه شاید در مقایسه با کالاهایی مانند خودرو، طلا یا لوازم خانگی، کالایی ارزان به نظر برسد، اما اهمیت آن در حجم بالای مصرف است.

افزایش چندصد هزار تومانی در هر تن، وقتی در مقیاس هزاران تن محاسبه شود، به رقم‌هایی سنگین تبدیل می‌شود؛ رقم‌هایی که در نهایت از جیب سازنده، بودجه عمومی و مردم پرداخت می‌شود.

گرانی شن و ماسه فقط داستان افزایش قیمت یک مصالح ساختمانی نیست؛ داستان زنجیره‌ای است که از معدن آغاز می‌شود، با کامیون حمل ادامه پیدا می‌کند، به پروژه‌های عمرانی می‌رسد و ممکن است در نهایت در قیمت خانه، اجاره‌بها و هزینه‌های زندگی مردم خود را نشان دهد.

پرسش اصلی این است که بازار شن و ماسه تا چه اندازه شفاف است و چه نهادی مسئول کنترل قیمت‌ها و جلوگیری از افزایش‌های غیرمتعارف در این بخش است؟