جنگ چگونه ۵ گونه خاص لاکپشت های خلیج فارس را قربانی می کند؟ / آلودگی نفتی دریا؛ خطری برای تنفس، تخم ریزی و دستگاه گوارش لاکپشت ها

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، محمدصادق علوی‌یگانه، عضو هیات علمی گروه زیست‌شناسی دریا در دانشگاه تربیت مدرس، در گفت‌وگو با رکنا اظهار کرد: چند روز پیش، ۲۳ می، روز جهانی لاکپشت بود. این روز از سوی انجمن نجات لاکپشت آمریکا نامگذاری شده و از سال ۲۰۰۰ به عنوان روز جهانی لاکپشت شناخته می‌شود. سوزان تلم پیشنهاد نامگذاری این روز را مطرح کرد. روز جهانی لاکپشت به هر دو گونه دریایی و خشکی اختصاص دارد.

وی افزود: در ایران ۱۰ گونه لاکپشت شناسایی شده که پنج گونه از آنها دریایی هستند. در سطح جهان نیز هفت گونه لاکپشت دریایی وجود دارد که پنج گونه آن در آب‌های جنوبی ایران شناسایی شده‌اند. لاکپشت‌های پوزه‌عقابی، سرخ، سبز، چرمی و زیتونی از جمله این گونه‌ها هستند.

علوی‌یگانه درباره تاثیر جنگ ۴۰ روزه و ورود آلودگی‌های نفتی به خلیج فارس بر لاکپشت‌های دریایی گفت: لاکپشت‌های دریایی در مراحل مختلف زندگی خود از بخش‌های گوناگون اکوسیستم دریایی استفاده می‌کنند. بخش تخم‌ریزی بیشتر شناخته شده و قابل مشاهده است؛ اما مناطق نوزادگاهی، زیستگاه‌های تغذیه، جفت‌گیری و رشد نیز اهمیت زیادی دارند.

این عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به اینکه آثار این اتفاق را می‌توان در دو بخش مستقیم و غیرمستقیم بررسی کرد، اظهار کرد: خلیج فارس یک اکوسیستم دریایی جوان با میانگین عمق حدود ۳۰ متر است. نوسانات شدید دما و شوری، این منطقه را به محیطی شکننده و حساس برای جانداران دریایی تبدیل کرده است؛ بنابراین هرگونه آلودگی، تخریب یا عامل استرس‌زا می‌تواند شرایط زیستی را برای موجودات دریایی، به‌ویژه لاکپشت‌ها، دشوارتر کند.

وی ادامه داد: در بخش اثرات مستقیم باید توجه داشت که لاکپشت‌های دریایی اگرچه می‌توانند مدت زیادی زیر آب بمانند؛ اما برای تنفس باید در هر ساعت حداقل دو تا سه بار به سطح آب بیایند. مشکل زمانی آغاز می‌شود که در هنگام هواگیری، آلاینده‌های نفتی وارد سیستم تنفسی آنها شود و مشکلات تنفسی ایجاد کند.

علوی‌یگانه گفت: آلودگی‌های نفتی علاوه بر سیستم تنفسی، ممکن است وارد دستگاه گوارش لاکپشت‌ها نیز شود. در بخش ابتدایی مری لاکپشت‌ها ساختارهایی خارمانند به نام پاپیلا وجود دارد که در فرایند تغذیه نقش دارند؛ اما همین ساختارها می‌توانند آلاینده‌های نفتی را جذب کنند و در نهایت باعث ورود آنها به بدن حیوان شوند.

وی درباره اثرات غیرمستقیم نیز توضیح داد: آلودگی سواحل و ورود مواد آلاینده به شن و ماسه می‌تواند فرایند تخم‌گذاری را تحت تاثیر قرار دهد. حتی امکان انتقال برخی بیماری‌ها از مادر به نسل بعدی نیز وجود دارد.

این استاد دانشگاه با اشاره به نقش زیستگاه‌های دریایی افزود: لاکپشت‌های دریایی وابستگی زیادی به علفزارهای دریایی و به‌ویژه جلبک سارگاسوم دارند. در صورت آلودگی یا نابودی این زیستگاه‌ها، محل رشد و نوزادگاهی لاکپشت‌ها از بین می‌رود و چرخه حیات آنها دچار اختلال می‌شود.

وی تاکید کرد: جنگل‌های مانگرو نیز ممکن است تحت تاثیر این شرایط قرار گیرند. علاوه بر آن، افزایش رفت‌وآمد انسانی، تخریب سواحل و آلودگی‌های صوتی از عوامل ثانویه‌ای هستند که هرچند شدت تاثیر آنها به اندازه آلودگی نفتی نیست؛ اما می‌توانند بر حیات این گونه‌ها اثر بگذارند. لاکپشت‌های پوزه‌عقابی، سبز و سرخ از جمله گونه‌هایی هستند که در آب‌های جنوبی ایران، خلیج فارس و دریای عمان تخم‌گذاری می‌کنند و تحت تاثیر این شرایط قرار خواهند گرفت.

علوی‌یگانه گفت: آلودگی نفتی می‌تواند غشاهای مخاطی اطراف چشم، دهان، ریه و دستگاه گوارش لاکپشت‌ها را تحریک کند. ترکیبات آروماتیک چندحلقه‌ای موسوم به PAH نیز قابلیت جذب در بافت‌های حیاتی مانند ریه و کبد را دارند و ممکن است به مرگ‌ومیر این جانداران منجر شوند.

وی در پایان اضافه کرد: در موارد شدید، تغییر رنگ بدن ناشی از آلودگی سبب جذب بیشتر گرمای محیط می‌شود و توانایی لاکپشت‌ها در تنظیم دمای بدن را کاهش می‌دهد. همچنین آلودگی نفتی می‌تواند از طریق زنجیره غذایی و با آلوده کردن جلبک‌ها، ماهی‌های کوچک، خرچنگ‌ها و دیگر بی‌مهرگان به این جانداران منتقل شود و سلامت آنها را تهدید کند.