عبور چند استان از مرز هشدار آنفلوآنزا؛ مرکزی، گلستان و همدان در صدر / کووید-۱۹ در حاشیه، آنفلوآنزا در متن

به گزارش رکنا، همزمان با فروکش نسبی موج عفونت‌های تنفسی در کشور، تازه‌ترین داده‌های وزارت بهداشت نشان می‌دهد اگرچه میزان ابتلا به آنفلوآنزا در هفته‌های اخیر روندی کاهشی پیدا کرده، اما این ویروس همچنان اصلی‌ترین عامل بیماری‌های تنفسی در گردش در ایران است؛ وضعیتی که در برخی استان‌ها همچنان بالاتر از سطح هشدار قرار دارد و بیشترین فشار آن نیز متوجه کودکان شده است.

گزارش‌های نظام مراقبت دیده‌وری تنفسی وزارت بهداشت از هفته هفتم سال جاری، تصویری دوگانه از وضعیت بیماری‌های تنفسی ارائه می‌دهد؛ از یک سو کاهش مراجعات سرپایی و بستری ناشی از علائم تنفسی مشاهده می‌شود و از سوی دیگر، آنفلوآنزا هنوز جایگاه نخست را در میان ویروس‌های فعال حفظ کرده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد چرخه انتقال بیماری متوقف نشده و تنها از شدت آن کاسته شده است.

افت مراجعات تنفسی؛ کاهش بیماری یا کاهش حساسیت؟

بر اساس اعلام مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، در هفته منتهی به ۱۸ اردیبهشت، تنها ۵.۹ درصد مراجعان سرپایی دارای علائم شبه آنفلوآنزا و ۷.۲ درصد بیماران بستری دارای علائم عفونت حاد تنفسی شدید بوده‌اند. این ارقام نسبت به هفته‌های قبل کاهش نشان می‌دهد؛ کاهشی که از منظر اپیدمیولوژیک می‌تواند نشانه عبور تدریجی از پیک فصلی بیماری‌های تنفسی باشد.

با این حال متخصصان حوزه سلامت معتقدند کاهش آمار لزوماً به معنای پایان تهدید نیست. تجربه سال‌های اخیر نشان داده ویروس‌های تنفسی، به‌ویژه آنفلوآنزا، توانایی بازگشت موجی و منطقه‌ای دارند و کوچک‌ترین غفلت در نظام مراقبت می‌تواند به افزایش مجدد موارد ابتلا منجر شود.

کووید-۱۹ در حاشیه، آنفلوآنزا در متن

داده‌های آزمایشگاهی نیز این تغییر معادله را تأیید می‌کند. از میان ۱۷۴ نمونه تنفسی اخذشده از بیماران دارای علائم تنفسی، تنها ۲.۸ درصد تست مثبت آنفلوآنزا داشته‌اند و میزان مثبت بودن آزمایش کووید-۱۹ به کمتر از یک درصد رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، افت قابل توجهی را نشان می‌دهد.

در هفته مشابه سال قبل، سهم کووید-۱۹ از نمونه‌های مثبت ۶.۸ درصد بود؛ آماری که اکنون تقریباً به سطح صفر نزدیک شده است. این تغییر، بیش از هر چیز نشان‌دهنده جابه‌جایی الگوی بیماری‌های تنفسی در کشور است؛ جایی که کرونا دیگر بازیگر اصلی میدان نیست و آنفلوآنزا بار دیگر نقش محوری پیدا کرده است.

تغییر الگوی ویروس؛ غلبه آنفلوآنزای نوع B

یکی از مهم‌ترین نکات این گزارش، تغییر سویه غالب آنفلوآنزا در کشور است. بررسی بیش از ۳۳۰۰ نمونه تنفسی در آزمایشگاه‌های مولکولی دانشگاه‌های علوم پزشکی نشان می‌دهد ۱۵۸ مورد مثبت آنفلوآنزا ثبت شده که معادل ۴.۷ درصد کل نمونه‌هاست.

در میان موارد مثبت، ۸۳.۳ درصد مربوط به آنفلوآنزای نوع B بوده است؛ در حالی که سال گذشته در همین بازه زمانی، آنفلوآنزای نوع A سویه غالب محسوب می‌شد. این تغییر الگوی ویروسی برای نظام سلامت اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا شدت درگیری، گروه‌های سنی در معرض خطر و حتی پاسخ ایمنی جامعه می‌تواند با تغییر تایپ ویروس متفاوت باشد.

کارشناسان بیماری‌های عفونی معتقدند غلبه نوع B معمولاً با درگیری بیشتر کودکان و مدارس همراه است؛ مسئله‌ای که داده‌های سنی وزارت بهداشت نیز آن را تأیید می‌کند.

کودکان؛ کانون اصلی ابتلا

آمارهای منتشرشده نشان می‌دهد نزدیک به نیمی از مبتلایان به آنفلوآنزا را کودکان تشکیل می‌دهند. بر اساس این گزارش، ۴۳.۶ درصد موارد مثبت در گروه سنی کودکان ثبت شده و سهم کودکان زیر دو سال به تنهایی ۱۵.۲ درصد بوده است.

همچنین گروه‌های سنی ۲ تا ۵ سال و ۶ تا ۱۵ سال به ترتیب ۱۱.۳ و ۱۷.۱ درصد موارد مثبت را به خود اختصاص داده‌اند؛ آماری که از تداوم گردش ویروس در محیط‌های آموزشی و تجمعات کودکانه حکایت دارد.

این وضعیت در حالی مطرح می‌شود که متخصصان اطفال طی هفته‌های اخیر بارها نسبت به عادی‌انگاری علائم تنفسی در کودکان هشدار داده‌اند. تب، سرفه‌های طولانی، بی‌حالی و مشکلات تنفسی همچنان مهم‌ترین نشانه‌های مراجعه در میان کودکان مبتلا عنوان می‌شود.

استان‌های درگیر؛ از مرکزی تا تهران

اگرچه میانگین کشوری موارد مثبت آنفلوآنزا در سطح ۴.۷ درصد قرار دارد، اما برخی استان‌ها همچنان بالاتر از مرز هشدار حرکت می‌کنند. استان مرکزی با ۱۲.۱ درصد، گلستان با ۱۱.۲ درصد و همدان با ۱۰.۸ درصد، بالاترین میزان موارد مثبت را ثبت کرده‌اند؛ ارقامی که طبق شاخص‌های وزارت بهداشت در محدوده هشدار بالا قرار می‌گیرند.

در کنار این استان‌ها، مازندران، اردبیل، چهارمحال و بختیاری، آذربایجان شرقی، اصفهان، البرز و تهران نیز اگرچه پایین‌تر از سطح هشدار بالا هستند، اما همچنان از متوسط کشوری عبور کرده‌اند.

تمرکز جغرافیایی بیماری در این استان‌ها می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله تراکم جمعیت، الگوی سفر، شرایط آب‌وهوایی و میزان رعایت مراقبت‌های بهداشتی باشد. در عین حال، تداوم رصد استانی برای جلوگیری از شکل‌گیری خوشه‌های جدید بیماری، یکی از نگرانی‌های اصلی نظام سلامت محسوب می‌شود.

آرامش شکننده در فصل جابه‌جایی ویروس‌ها

کاهش فعلی آمار ابتلا اگرچه نشانه‌ای امیدوارکننده برای نظام درمانی کشور است، اما کارشناسان هشدار می‌دهند شرایط فعلی بیش از آنکه پایان تهدید باشد، نوعی «آرامش شکننده» در دوره جابه‌جایی ویروس‌های تنفسی است.

در شرایطی که کرونا تا حد زیادی از کانون توجه خارج شده، آنفلوآنزا همچنان در حال گردش است و کودکان مهم‌ترین گروه در معرض خطر باقی مانده‌اند. همین مسئله باعث شده وزارت بهداشت همچنان بر رعایت اصول بهداشتی، مراقبت از گروه‌های حساس و مراجعه سریع در صورت بروز علائم تنفسی تأکید کند؛ توصیه‌ای که به نظر می‌رسد با وجود کاهش آمارها، هنوز برای نظام سلامت کشور زودهنگام نیست.