تحولی بزرگ در شیمی درمانی با ابتکار بانوی دانشمند ایرانی

سپیده میرزایی؛ عضو هیئت علمی گروه زیست شناسی دانشکده علوم و فناوری های همگرای دانشگاه آزاد اسلامی و یکی از سه برگزیده مدال دانشمند جوان سال 2025، گفت: حوزه فعالیت من در حال حاضر زیست شناسی سرطان است و علاقه من به رشته زیست شناسی در زمان تحصیل در دبیرستان شکل گرفت و تمام تلاشم قبولی در این رشته بود که پس از طی مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری، زمینه تحقیقاتی سرطان را انتخاب کردم.

وی افزود: انتخاب این حوزه به دلیل نیاز مبرم بشر امروز به درمان های نوین و چالش هایی است که در درمان سرطان با آن روبرو هستیم. یکی از چالش برانگیزترین موارد در درمان سرطان، بحث «مقاومت های درمانی» است که توسط مسیرهای سیگنالی و عوامل دیگری در درون سلول ایجاد می شود. این مقاومت ها باعث می شوند حساسیت سلول های سرطانی نسبت به داروهای رایج کاهش یابد و درمان بی اثر شود؛ لذا تحقیقات من بر روی شناسایی مسیرهای مولکولی متمرکز است که سبب ایجاد این مقاومت های درمانی در بیماران سرطانی می شوند.

میرزایی در پاسخ به این سوال مبنی بر اینکه این تحقیقات دقیقاً بر روی کدام نوع از سرطان ها انجام می شود، تصریح کرد: تمرکز ما بیشتر بر روی سرطان های شایع نظیر سرطان پروستات، سرطان سینه و سرطان معده (Gastric Cancer) است. مسیرهای سیگنالینگ می توانند در سرطان های مختلف فعال شوند و امروزه تنظیم این مسیرها و شخصی سازی درمان ها و هدفمند بودن آن ها اهمیت بسیار زیادی دارد.

این پژوهشگر برگزیده در پاسخ به  این سوال مبنی بر اینکه «آیا پژوهش شما به زبان ساده بدین معناست که وقتی بدن بیمار پس از مدتی شیمی درمانی به دارو مقاوم می شود، تکنیک شما حساسیت سلول را برگردانده و باعث بهبود می شود؟» اظهار کرد: دقیقاً عوامل سلولی وجود دارند که سبب ایجاد مقاومت های دارویی می شوند. زمینه پژوهش های من این است که این عوامل ایجادکننده مقاومت را شناسایی کنیم و با تنظیم مسیرهای درون سلولی، حساسیت سلول سرطانی را به داروها برگردانیم و در جهت افزایش کارایی درمان سرطان گام برداریم.

وی در خصوص چالش ها و دغدغه های موجود در این مسیر تحقیقاتی گفت: چالش ها زیاد بوده اما بیشتر محدود به کمبود امکانات، بسترهای تحقیقاتی و فقدان داده ها (Data) و بانک های اطلاعاتی کافی در این زمینه بوده است. همچنین به خاطر وجود تحریم ها، با چالش های زیادی در حوزه تحقیقات و به خصوص تحقیقات سرطان مواجه هستیم.

میرزایی در ادامه افزود: البته همکاری های بین المللی با کشورهای مختلف داریم که فرصت هایی را فراهم کرده تا بتوانیم مقالات مختلفی را در مجلات بین المللی به چاپ برسانیم. این امر نشان دهنده نوآوری کار ما و ارزش و جایگاه علمی ما در جامعه بین المللی است.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی در پاسخ به این سوال مبنی بر اینکه «آینده این تحقیق چیست و چه تاثیری بر زندگی عادی مردم ایران و جهان خواهد گذاشت؟» خاطرنشان کرد: از نظر من علم نباید به مقاله و کتاب محدود شود و حتماً باید در زندگی مردم تأثیر بگذارد. تحقیقات ما فعلاً در مرحله آزمایشگاهی (Pre-clinical) است اما هدف و تلاش ما این است که پلی بین علوم پایه و کاربردهای بالینی باشیم و این یافته ها را پیاده سازی کنیم.

وی افزود: اگر بخواهم به زبان ساده بگویم، همان طور که بدن نسبت به آنتی بیوتیک مقاوم می شود، سلول های سرطانی نیز نسبت به درمان حساسیت خود را از دست می دهند. راهکاری که بتواند با این چالش مقابله کند بسیار تأثیرگذار است. تشخیص اینکه چه عواملی در مرحله اول باعث مقاومت دارویی شده اند و در مرحله دوم تنظیم یا متوقف کردن این مسیرهای مولکولی، می تواند تأثیر بسزایی در زندگی بیماران مبتلا به سرطان داشته باشد.

میرزایی در پایان تصریح کرد: هدف شخصی من این است که در آینده بتوانم پلتفرم های شخصی سازی شده ای را طراحی کنم که به صورت هدفمند، در هر فرد عوامل ایجادکننده مقاومت دارویی را شناسایی کرده و این مقاومت ها را کاهش دهیم تا درمان بیماران سرطانی محقق شود. در واقع آینده ای که متصور هستیم خروج از حالت صرفاً پژوهشی و رسیدن به درمان های ترکیبی، هوشمند و شخصی سازی شده برای هر بیمار است.